<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="ZW02n0019"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Buddhist Texts not contained in the Tripiṭaka, Electronic version, No. 19 净名经集解关中疏卷上</title> <title xml:lang="zh-Hans">藏外<persName>佛</persName>教文献数位版, No. 19 净名经集解关中疏卷上</title> <author>沙门道液集 黎明整理</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>ZangWai</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.shin</name></respStmt> </editionStmt> <extent>1卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">ZW</idno>.<idno type="vol">2</idno>.<idno type="no">19</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2022-10-15 17:14:39 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Buddhist Texts not contained in the Tripiṭaka</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">藏外<persName>佛</persName>教文献</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">净名经集解关中疏卷上</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Text as provided by Mr. Fang Guangchang</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">方廣锠大德提供</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>新式标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【藏外】</witness> <witness xml:id="wit1">【大-CB】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB01067"> <charName>CBETA CHARACTER CB01067</charName> <mapping cb:dec="984107" type="PUA">U+F042B</mapping> <mapping type="unicode">U+4D2C</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[麦*弋]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2009-03-18T17:01:17"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0175a" n="0175a"/> <lb ed="ZW" n="0175a01"/> <lb ed="ZW" n="0175a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">题解</cb:mulu><head>净名经集解关中疏</head> <lb ed="ZW" n="0175a03"/><byline cb:type="other">整理者 黎 明</byline> <lb ed="ZW" n="0175a04"/> <lb ed="ZW" n="0175a05"/><p cb:type="head1" xml:id="pZW02p0175a0501">〔题解〕</p> <lb ed="ZW" n="0175a06"/><p xml:id="pZW02p0175a0601">《净名经集解关中疏》，又名《净名经关中疏》、《净名集解关中 <lb ed="ZW" n="0175a07"/>疏》、《关中集解》、《净名经疏》。<persName>佛</persName>教经典註疏。由唐朝<name role="" type="person">资圣寺</name>沙 <lb ed="ZW" n="0175a08"/>门道液撰集而成。流通中分为二卷本或四卷本。</p> <lb ed="ZW" n="0175a09"/><p xml:id="pZW02p0175a0901">本疏系道液对僧肇《註维摩诘经》进行删補之作。文中保留了 <lb ed="ZW" n="0175a10"/>《註维摩诘经》中罗什、僧肇、道生的一部份註解，又增補了《註维摩 <lb ed="ZW" n="0175a11"/>诘经》中未收的僧睿、天台湛然之解释，以及道液自己的註释与科 <lb ed="ZW" n="0175a12"/>文。是研究中国<persName>佛</persName>教思想的重要的参考著作。</p> <lb ed="ZW" n="0175a13"/><p xml:id="pZW02p0175a1301">本疏未为我国古代经录所收，但曾为高丽沙门義天的《新编诸 <lb ed="ZW" n="0175a14"/>宗教藏总录》、日本僧人所作《东域传灯目录》、《入唐新求圣教目 <lb ed="ZW" n="0175a15"/>录》等经录所著录。日本《常晓和尙请来目录》中写道：“是故，每寺 <lb ed="ZW" n="0175a16"/>讲净名典，化度白衣，以液公疏提撕缁徒，皆云：虽有诸师註疏，慧 <lb ed="ZW" n="0175a17"/>底未足，乍学此文，法镜转明，慧灯益照者。”可见道液此疏为当时 <lb ed="ZW" n="0175a18"/>诸寺讲学《净名经》的首选教本。</p> <lb ed="ZW" n="0175a19"/><p xml:id="pZW02p0175a1901">本文未为我国历代大藏经所收。敦煌出土後，被收入日本《大 <lb ed="ZW" n="0175a20"/>正藏》第85卷，但经疏文字有大段缺漏，且错讹较多。本世纪初， <lb ed="ZW" n="0175a21"/>江味<anchor xml:id="nkr_note_add_0175a2101" n="0175a2101"/><anchor xml:id="beg0175a2101" n="0175a2101"/>农<anchor xml:id="end0175a2101"/>居士曾予整理，因所用底挍本数量有限，文字亦不完整，故 <lb ed="ZW" n="0175a22"/>有重新整理之必要。</p> <lb ed="ZW" n="0175a23"/><p xml:id="pZW02p0175a2301">本疏北京图书馆藏有姜94号等30馀号，其中多有可相互缀 <lb ed="ZW" n="0175a24"/>接者。英法俄日等国所藏亦有数十号。其中多数抄本残缺不全， <lb ed="ZW" n="0175a25"/>又多有错谬，故于其中选出较好的五号卷子为底挍本。整理本之 <lb ed="ZW" n="0175a26"/>底挍本情况如下：</p> <lb ed="ZW" n="0175a27"/><p xml:id="pZW02p0175a2701">底本：由斯2702号+伯2188号拼合而成，具体情况随文说 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0176a" n="0176a"/> <lb ed="ZW" n="0176a01"/>明；</p> <lb ed="ZW" n="0176a02"/><p xml:id="pZW02p0176a0201">挍本：甲本：斯3770号；</p> <lb ed="ZW" n="0176a03"/><p xml:id="pZW02p0176a0301">乙本：斯6503号；</p> <lb ed="ZW" n="0176a04"/><p xml:id="pZW02p0176a0401">丙本：斯6568号；</p> <lb ed="ZW" n="0176a05"/><p xml:id="pZW02p0176a0501">丁本：斯6580号。</p> <lb ed="ZW" n="0176a06"/><p xml:id="pZW02p0176a0601">其中丙本错讹过多，为避免挍记繁杂，故仅于必要时出挍。其 <lb ed="ZW" n="0176a07"/>它诸本则仍遵循本书的原则，逢异必出。录挍时，某些地方参用了 <lb ed="ZW" n="0176a08"/>《大正藏》本僧肇《註维摩诘经》中的文字，还利用了敦煌遗书北 <lb ed="ZW" n="0176a09"/>1330号等个别卷子，具体情况一槪随文说明。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0176a10"/> <lb ed="ZW" n="0176a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">录文</cb:mulu><head>〔录文〕</head> <lb ed="ZW" n="0176a12"/> <lb ed="ZW" n="0176a13"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:jhead>净名经集解关中疏卷上</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="ZW" n="0176a14"/><byline cb:type="collector">中京<name role="" type="person">资圣寺</name>沙门道液集</byline> <lb ed="ZW" n="0176a15"/> <lb ed="ZW" n="0176a16"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="2">前序</cb:mulu><p xml:id="pZW02p0176a1601">昔汉明中，法教始流于葱左，肇建塔像，翻译尙阻。爰及魏晋， <lb ed="ZW" n="0176a17"/>创启宣传，而所出诸经，犹词疏理蹇。盖习学者未融于大观，传译 <lb ed="ZW" n="0176a18"/>者阙通于方言。既为大法浸微，未可量其得失。自秦弘始三年冬 <lb ed="ZW" n="0176a19"/>罗什入关，先译《大品》、《智论》，爰及《中观》、《门》、《百》，使陶染至 <lb ed="ZW" n="0176a20"/>理；然後重译即经及《法花<anchor xml:id="nkr_note_orig_0176001" n="0176001"/>》等，所以文切理诣，无间然矣。日者 <lb ed="ZW" n="0176a21"/>传习多疏道尙学以瞻异端，致使大宗芜蔓真极。而关中先制，言约 <lb ed="ZW" n="0176a22"/>旨深，将传後进，或惮略而难通，盖时移识昧，岂先贤之阙欤！道液 <lb ed="ZW" n="0176a23"/>不揆庸浅，辄加裨廣。《净名》以《肇註》作本，《法花<anchor xml:id="nkr_note_orig_0176002" n="0176002"/>》以《生疏》为 <lb ed="ZW" n="0176a24"/>凭。然後傍求诸解，共通妙旨。虽述<anchor xml:id="nkr_note_orig_0176003" n="0176003"/>而不作，终愧亡羊者哉！ <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0177a" n="0177a"/> <lb ed="ZW" n="0177a01"/>于时上元元年，岁次困敦<anchor xml:id="nkr_note_orig_0177001" n="0177001"/>。永泰初祀，又于长安<name role="" type="person">菩提道场</name>，夏再 <lb ed="ZW" n="0177a02"/>治定。庶法镜转明，慧<anchor xml:id="nkr_note_orig_0177002" n="0177002"/>灯益照者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0177003" n="0177003"/>矣。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0177a03"/> <lb ed="ZW" n="0177a04"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="2">维摩诘经序</cb:mulu><head>维摩诘经序</head> <lb ed="ZW" n="0177a05"/><byline cb:type="author">释僧肇作</byline> <lb ed="ZW" n="0177a06"/> <lb ed="ZW" n="0177a07"/><p xml:id="pZW02p0177a0701">维摩诘不思议经者，盖是穷微尽化，妙绝之称也。其旨渊玄， <lb ed="ZW" n="0177a08"/>非言像所测；道越<anchor xml:id="nkr_note_orig_0177004" n="0177004"/>三空，非二乘所议。超群数之表，绝有心之 <lb ed="ZW" n="0177a09"/>境，眇莽无为而无不为，罔知所以然而能然者，不思议也。何则？ <lb ed="ZW" n="0177a10"/>夫圣智无知，而万品俱照；法身无像，而殊形幷应；至韵无言，而玄 <lb ed="ZW" n="0177a11"/>藉弥佈；冥权无谋，而动与事会。故能统济群方，开物成务，利现天 <lb ed="ZW" n="0177a12"/>下，于我无为。而惑者睹感照因谓之智，观应形则谓之身，觌玄藉 <lb ed="ZW" n="0177a13"/>便谓之言，见变动而谓之权。夫道之极者，岂可以形、言、权、智而 <lb ed="ZW" n="0177a14"/>语<anchor xml:id="nkr_note_orig_0177005" n="0177005"/>其神域哉！然群生长<anchor xml:id="nkr_note_orig_0177006" n="0177006"/>寝，非言莫晓；道不孤运，弘之由人。 <lb ed="ZW" n="0177a15"/>是以<persName>如来</persName>命文殊于异方，召维摩<anchor xml:id="nkr_note_orig_0177007" n="0177007"/>于他土，爰集毘耶，共弘斯道。 <lb ed="ZW" n="0177a16"/>此经所明，统万行则以权智为主，树德本则以六度为根，济蒙惑则 <lb ed="ZW" n="0177a17"/>以慈悲为首，语宗极则以不二为言。凡此众说，皆不思议之本也。 <lb ed="ZW" n="0177a18"/>至若借座灯王，请饭香土，手接大千，室包乾像，不思议之迹也。然 <lb ed="ZW" n="0177a19"/>幽关难启，圣应不同。非本无以垂迹，非迹无以显本。本迹虽殊， <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0178a" n="0178a"/> <lb ed="ZW" n="0178a01"/>而不思议一也。故命侍者标以为<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178001" n="0178001"/>名焉。</p> <lb ed="ZW" n="0178a02"/><p xml:id="pZW02p0178a0201">大<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178002" n="0178002"/>秦天王隽神超世，玄心独悟，弘至治<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178003" n="0178003"/>于万機之上，扬 <lb ed="ZW" n="0178a03"/>道化于千载之下。每寻玩兹典，以为栖神之宅。而恨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178004" n="0178004"/>支、竺所 <lb ed="ZW" n="0178a04"/>出理滞于文，常恐玄宗坠于译人。北天之运，运通有所在也。以弘 <lb ed="ZW" n="0178a05"/>始八年岁次鹑火，命大将军<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178005" n="0178005"/>常山公、右<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178006" n="0178006"/>将军<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178007" n="0178007"/>安城侯，与義 <lb ed="ZW" n="0178a06"/>学沙门千二百人，于长安大寺，请罗什法师重译正本。什以高世之 <lb ed="ZW" n="0178a07"/>量，冥<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178008" n="0178008"/>心真境，既尽环中，又善方言。于时手执胡文，口自宣译。 <lb ed="ZW" n="0178a08"/>道俗虔虔，一言三复。陶冶精求，务存圣意。其文约而诣，其旨婉 <lb ed="ZW" n="0178a09"/>而彰。微远之言于即显然。余以暗短，时预听次。虽思乏参玄，然 <lb ed="ZW" n="0178a10"/>粗得文意。辄顺所闻，为之註解。略记诚言，述而不作。庶将来君 <lb ed="ZW" n="0178a11"/>子异世同闻焉。</p> <lb ed="ZW" n="0178a12"/> <lb ed="ZW" n="0178a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0178a1301">维摩诘所说</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0178a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0178a1401">睿曰：夫经或以人为名，或以法为名者，自非<persName>佛</persName>所<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178009" n="0178009"/>说，多随 <lb ed="ZW" n="0178a15"/>人为名；<persName>佛</persName>之所说，非唯一经，故随所说法以为名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178010" n="0178010"/>。此经总人、法 <lb ed="ZW" n="0178a16"/>二名者，以人为名则明法之所由，以法为名则略经之大体，所以两 <lb ed="ZW" n="0178a17"/>存耳。什曰：维摩诘，秦言“净名”，即五百童子之一人也。从妙乐 <lb ed="ZW" n="0178a18"/>国来遊此境，所应既周，将还本土。欲显其淳德以泽群生，显迹悟 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0179a" n="0179a"/> <lb ed="ZW" n="0179a01"/>时要必有由，故令同志诣<persName>佛</persName>而独不行。独不行<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179001" n="0179001"/>则知其疾也。何 <lb ed="ZW" n="0179a02"/>以知之？同志五百共遵<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179002" n="0179002"/>大道，至于进德修善，动静必俱。今净 <lb ed="ZW" n="0179a03"/>国之会，业之大者，而不同擧，明其有疾。有疾，故有问疾<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179003" n="0179003"/>之会。 <lb ed="ZW" n="0179a04"/>问疾之会由净国之集，净国之集由净名方便。然则此经始终所由， <lb ed="ZW" n="0179a05"/>良有在也。若自说而观，则与圣齐功。推本而寻，功由净名。原其 <lb ed="ZW" n="0179a06"/>所由，故曰“维摩诘所说”也。肇曰：维摩诘，秦言<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179004" n="0179004"/>“净名”，法身 <lb ed="ZW" n="0179a07"/>大士也。其权道无方，隐显殊迹。释彼妙喜，现此忍土。所以和光 <lb ed="ZW" n="0179a08"/>尘俗，因通道教。常与宝积俱遊，为法城之侣。其教缘既毕，将返 <lb ed="ZW" n="0179a09"/>妙喜，故欲显其神德，以弘<persName>如来</persName>不思议解脱之道。至令宝积独诣释 <lb ed="ZW" n="0179a10"/>迦，因留现疾，以生问疾之端，建微言之始。妙唱自彼，故称其<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179005" n="0179005"/> <lb ed="ZW" n="0179a11"/>说也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179006" n="0179006"/>。生曰：维摩诘者，梵音“<name role="" type="person">无垢称</name>”也。其晦迹五欲，超然无 <lb ed="ZW" n="0179a12"/>染，淸名遐佈，故致斯号。贵名求实者，必重其说。说本表实，重 <lb ed="ZW" n="0179a13"/>之，则终得所求。因斯近接有过圣言矣。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0179a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0179a1401">经</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0179a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0179a1501">梵云“修多罗”，此译云“契”，谓契理之言，当根之教，返迷<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179007" n="0179007"/> <lb ed="ZW" n="0179a16"/>证实，万圣同规。亦<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179008" n="0179008"/>曰为“常”，故肇师云：经，常也。古今虽殊， <lb ed="ZW" n="0179a17"/>觉道不改。群邪不能沮，众圣不能异也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0179a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0179a1801">一名不可思议解脱</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0179a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0179a1901">此约法受名也。下<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179009" n="0179009"/>文云“<persName>佛</persName>为增上慢人说離婬、怒、痴为解 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0180a" n="0180a"/> <lb ed="ZW" n="0180a01"/>脱。若无增上慢者，婬怒痴<anchor xml:id="nkr_note_orig_0180001" n="0180001"/>性即是解脱”，此谈体也；“或就悲 <lb ed="ZW" n="0180a02"/>愿，处染不染，非道通道”，此约用名之。以昔教权引三乘言同解 <lb ed="ZW" n="0180a03"/>脱，今将返权归实，故特号“不思议”也。即大经百句解脱、《华<anchor xml:id="nkr_note_orig_0180002" n="0180002"/> <lb ed="ZW" n="0180a04"/>严》诸善知识解脱，皆同此也。什曰：亦名三昧<anchor xml:id="nkr_note_orig_0180003" n="0180003"/>，亦名神足。或令 <lb ed="ZW" n="0180a05"/>修短改度，或巨细相容，变化随意，于法自在，解脱于阂，故名解脱。 <lb ed="ZW" n="0180a06"/>能者能然，物不知所以，故曰不思议，亦云法身大士。念则随应，不 <lb ed="ZW" n="0180a07"/>入禅定，然後能也。心得自在，不为不能所缚，故曰解脱也。若直 <lb ed="ZW" n="0180a08"/>明法空，则乖于常习，无以取信，故现物随心变，明物无定性。物<anchor xml:id="nkr_note_orig_0180004" n="0180004"/> <lb ed="ZW" n="0180a09"/>无定性，则其性虚矣。菩萨得其无定，故令物随心转，则不思议乃 <lb ed="ZW" n="0180a10"/>空之明证。将显理宗，故以为经之标也。肇曰：微远幽深，二乘不 <lb ed="ZW" n="0180a11"/>能测，不思议也。纵任无碍<anchor xml:id="nkr_note_orig_0180005" n="0180005"/>，尘累不能拘，解脱也。此经自始于 <lb ed="ZW" n="0180a12"/>净土，终于法养，其中所明虽殊，然其不思议解脱一也，故总以名 <lb ed="ZW" n="0180a13"/>焉。上以人名经，此以法名经。以法名经，所以标榜指归；以人名 <lb ed="ZW" n="0180a14"/>经，所以因人弘道者也。生曰：无垢之称，或止形迹，心不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0180006" n="0180006"/>安然。 <lb ed="ZW" n="0180a15"/>故复言其解脱，更为一名。不可思议者，凡有二种：一曰理空，非惑 <lb ed="ZW" n="0180a16"/>情所图；二曰神奇，非浅识所量。若体夫空理，则脱思议之惑。惑 <lb ed="ZW" n="0180a17"/>既脱矣，则所为难测。维摩诘今动静皆神奇，必脱诸惑。脱惑在乎 <lb ed="ZW" n="0180a18"/>体空，说空是其所体。是以无垢之名，信而有征。名苟有征，其求 <lb ed="ZW" n="0180a19"/>愈到。到于求者，何患不悟乎？睿曰：菩萨无心，应物有说。众生 <lb ed="ZW" n="0180a20"/>但睹其教，莫测所由，故名所说为不思议。虽说<anchor xml:id="nkr_note_orig_0180007" n="0180007"/>而无心<anchor xml:id="nkr_note_orig_0180008" n="0180008"/>，故不 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0181a" n="0181a"/> <lb ed="ZW" n="0181a01"/>阂于有；虽无心而能说，故不碍于无。空有所不能累，故名之为解 <lb ed="ZW" n="0181a02"/>脱。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="ZW" n="0181a03"/> <lb ed="ZW" n="0181a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2"><persName>佛</persName>国品第一</cb:mulu><head><persName>佛</persName>国品第一</head> <lb ed="ZW" n="0181a05"/> <lb ed="ZW" n="0181a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0181a0601">什曰：经始终由于净国，故以<persName>佛</persName>国冠于众篇也。真应二土会以 <lb ed="ZW" n="0181a07"/>平等，廣如下文。然十四品经大分三别：初，此品半，为未信令信， <lb ed="ZW" n="0181a08"/>故名序分；次，十一品半，信已令悟，故名正宗分；三，後二品尽经， <lb ed="ZW" n="0181a09"/>悟已应传，名流通分。初序分中复有三别：初列时方处等，是集经 <lb ed="ZW" n="0181a10"/>者引事证信；次合盖现土，是说经者骇物令信；後称歎赞扬，是闻<anchor xml:id="nkr_note_orig_0181001" n="0181001"/> <lb ed="ZW" n="0181a11"/>经者使仰德生信也。初文又六：一、信经辞，二、传经旨，三、闻经 <lb ed="ZW" n="0181a12"/>时，四、说经者，五、听经处，六、闻经众。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0181a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0181a1301">如是</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0181a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0181a1401">此初，信经辞也。肇曰：“如是”，信顺辞也。夫信则所言之理 <lb ed="ZW" n="0181a15"/>顺，顺则师资之道成<anchor xml:id="nkr_note_orig_0181002" n="0181002"/>。经无豐约，非信不传，故建言<anchor xml:id="nkr_note_orig_0181003" n="0181003"/>“如是”。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0181a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0181a1601">我闻：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0181a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0181a1701">此二，传经旨也。肇曰：出经者明己亲承圣旨，无传闻之谬也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0181a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0181a1801">一时</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0181a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0181a1901">此三，闻经时也。众生信重为感，<persName>如来</persName>悲愿为应<anchor xml:id="nkr_note_orig_0181004" n="0181004"/>。感应道 <lb ed="ZW" n="0181a20"/>交，故曰“一时”。肇曰：法王启运，嘉集之时也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0181a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0181a2101"><persName>佛</persName></p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0181a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0181a2201">此四，说经者。梵音云具言“<persName>佛</persName>驮”，此翻为“知者”。《大品》 <lb ed="ZW" n="0181a23"/>云：知诸法实義故。《大论》云：菩提名智，<persName>佛</persName>名智者。是即解圆、德 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0182a" n="0182a"/> <lb ed="ZW" n="0182a01"/>备、言诚、物信也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0182a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0182a0201">在毘耶離</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0182a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0182a0301">此下五，列听经处，有通有别。通为<anchor xml:id="nkr_note_orig_0182001" n="0182001"/>远者知，别为近<anchor xml:id="nkr_note_orig_0182002" n="0182002"/>不 <lb ed="ZW" n="0182a04"/>谬。此初，通处。肇曰：毘耶離<anchor xml:id="nkr_note_orig_0182003" n="0182003"/>，国名也，秦言“廣严”。其土平 <lb ed="ZW" n="0182a05"/>廣、严事，因以为名。又云：好稻土之宜也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0182a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0182a0601">庵罗树园，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0182a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0182a0701">别处。肇曰：庵罗，树名也。其果似桃而非。先言“奈氏”，失 <lb ed="ZW" n="0182a08"/>也。事在他经。园者，住处之通称，梵云“僧伽蓝<anchor xml:id="nkr_note_orig_0182004" n="0182004"/>摩”，此云“众 <lb ed="ZW" n="0182a09"/>园”。言伽蓝<anchor xml:id="nkr_note_orig_0182005" n="0182005"/>者，略也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0182a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0182a1001">与大比丘众八千人俱，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0182a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0182a1101">此下六，列同闻经众，证非己谬传。众有三别：初列声闻，形心 <lb ed="ZW" n="0182a12"/>俱勝，证信最亲，故先列也；次列菩萨，心同形异，证信小疏，故次列 <lb ed="ZW" n="0182a13"/>也；後列天龙，形心俱乖，证信最疏，故後列也。初列比丘。“与” <lb ed="ZW" n="0182a14"/>者，共也。“大”，即极果。“比丘”，人名。“众”，言和<anchor xml:id="nkr_note_orig_0182006" n="0182006"/>合。肇曰： <lb ed="ZW" n="0182a15"/>比丘，秦言或名“净乞食”，或名“破烦恼”，或名“能持戒”，或名“能 <lb ed="ZW" n="0182a16"/>怖魔”。天竺一名赅<anchor xml:id="nkr_note_orig_0182007" n="0182007"/>此四義，秦无一名以译之，故存其義名焉。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0182a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0182a1701">菩萨</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0182a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0182a1801">此下二，列菩萨众。文五：一、擧名，二、辩数，三、歎德，四、列 <lb ed="ZW" n="0182a19"/>名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0182008" n="0182008"/>，五、总结。此初也。肇曰：菩萨，正音云“菩提萨埵”。菩提， <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0183a" n="0183a"/> <lb ed="ZW" n="0183a01"/><persName>佛</persName>道<anchor xml:id="nkr_note_orig_0183001" n="0183001"/>也。萨埵，秦言“大心”。众生有大心入<persName>佛</persName>道也。谓以大悲 <lb ed="ZW" n="0183a02"/>智、无边行愿，为物求道，故以名之。什曰：大士凡有三种：一者出 <lb ed="ZW" n="0183a03"/>家，二者在家，三者他方来。复次，一者结业身，二者法身也。此中 <lb ed="ZW" n="0183a04"/>菩萨多是法身。然应感之形，与物同迹。物或齐其所见，而生劣 <lb ed="ZW" n="0183a05"/>想。故擧大数，然後序德也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0183a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0183a0601">三万二千，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0183a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0183a0701">二，辩数也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0183a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0183a0801">众所知识，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0183a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0183a0901">此下三，歎德也。文三：初、总歎，次、别歎，後、结歎<anchor xml:id="nkr_note_orig_0183002" n="0183002"/>。总歎 <lb ed="ZW" n="0183a10"/>又三。此初，歎外化也。闻名钦风为知，睹形饮化为识。肇曰：大 <lb ed="ZW" n="0183a11"/>士处世犹日月陞天，有目之士谁不知识。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0183a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0183a1201">大智本行皆悉成就，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0183a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0183a1301">二，自行也。大智，歎解；本行，歎行。肇曰：大智，一切种智 <lb ed="ZW" n="0183a14"/>也。此智以六度六通众行为本，诸大士已备此本行。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0183a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0183a1501">诸<persName>佛</persName>威神之所建立。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0183a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0183a1601">三，结释也。肇曰：天泽无私<anchor xml:id="nkr_note_orig_0183003" n="0183003"/>，不润枯木。<persName>佛</persName>威虽普，不立无 <lb ed="ZW" n="0183a17"/>根。所建立者，道根必深乎！睿曰：凡有二种：或以神化所加，令其 <lb ed="ZW" n="0183a18"/>暂悟，名为建立；或以妙法启心，化之同己，亦名建立。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0183a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0183a1901">为护法城，受持正法。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0183a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0183a2001">此下二，明别歎。文三：初、约护法歎，次、约修行歎，後、就近 <lb ed="ZW" n="0183a21"/>果歎。初文又三，谓护法、护人、结<anchor xml:id="nkr_note_orig_0183004" n="0183004"/>释。护法复二。此初，歎修 <lb ed="ZW" n="0183a22"/>因也。肇曰：外为护法之城，内有受持之固也。什曰：法城，即实相 <lb ed="ZW" n="0183a23"/>法也。使物无异见，故言护也。复次，一切经法皆名法城，护持宣 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0184a" n="0184a"/> <lb ed="ZW" n="0184a01"/>佈，令不壞也。有能持正法，亦兼护之也。睿曰：真理为法，文字为 <lb ed="ZW" n="0184a02"/>城。城堑固则内不害，文字存则理不亏也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0184a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0184a0301">能狮子吼，名闻十方。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0184a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0184a0401">二，歎功成也。肇曰：狮子<anchor xml:id="nkr_note_orig_0184001" n="0184001"/>吼，无畏音也。凡所言说<anchor xml:id="nkr_note_orig_0184002" n="0184002"/>，不 <lb ed="ZW" n="0184a05"/>畏群邪异学，喩狮子吼，众兽下之。行满天下，故称无不普。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0184a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0184a0601">众人不请，友而安之。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0184a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0184a0701">此二，歎护人。亦二。此先，歎心也。肇曰：真友不待请，譬慈 <lb ed="ZW" n="0184a08"/>母之赴婴儿也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0184a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0184a0901">绍隆三实，能使不绝。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0184a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0184a1001">二，歎功圆也。肇曰：继<persName>佛</persName>种则三宝隆。非直<anchor xml:id="nkr_note_orig_0184003" n="0184003"/>显明三宝，宣 <lb ed="ZW" n="0184a11"/>通经法之谓也。谓能积善累功，自致成<persName>佛</persName>。成<persName>佛</persName>则有法，有法则有 <lb ed="ZW" n="0184a12"/>僧。不绝之功，事在来劫。今言不绝，则必能也。又于其中间<anchor xml:id="nkr_note_orig_0184004" n="0184004"/> <lb ed="ZW" n="0184a13"/>自行化人，人亦化物。物我俱成，三宝弥兴。众生无尽，故宝亦不 <lb ed="ZW" n="0184a14"/>绝也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0184005" n="0184005"/>。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0184a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0184a1501">降伏魔怨，制诸外道。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0184a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0184a1601">此三，释歎。肇曰：魔，四魔也。外道，九十六种外道也。天台 <lb ed="ZW" n="0184a17"/>云：禅定伏爱，得通以降众魔；智慧破见，发辩以制外道。如《问疾 <lb ed="ZW" n="0184a18"/>品》明。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0184a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0184a1901">悉以淸净，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0184a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0184a2001">此下二，歎修行。文即二别：自行、化他也。前自行复二：初、 <lb ed="ZW" n="0184a21"/>歎断德<anchor xml:id="nkr_note_orig_0184006" n="0184006"/>，後、歎智德。断德文三。此初，总歎也。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0185a" n="0185a"/> <lb ed="ZW" n="0185a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0185a0101">永離盖缠。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0185a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0185a0201">二，别歎也。肇曰：盖，五盖。缠，十缠，亦有无量缠。身口意 <lb ed="ZW" n="0185a03"/>净，三业悉净，则盖缠不能累也。五盖者，一贪欲盖，二嗔恚盖，三 <lb ed="ZW" n="0185a04"/>睡眠盖，四掉悔盖，五疑盖。初二障戒，睡眠障慧，掉悔障定，疑障 <lb ed="ZW" n="0185a05"/>解脱及知见。十缠者，无惭、无愧、悭、嫉、悔、眠、掉擧、昏沉及忿、 <lb ed="ZW" n="0185a06"/>覆也。睿曰：凡夫止<anchor xml:id="nkr_note_orig_0185001" n="0185001"/>结，暂灭还生；二乘虽灭，证处犹<anchor xml:id="nkr_note_orig_0185002" n="0185002"/>存；大 <lb ed="ZW" n="0185a07"/>士了虚，情尘俱寂，灭处尽根，生无所寄，法身居然不论，故云也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0185a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0185a0801">心常安住，无碍解脱。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0185a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0185a0901">三，结歎也。什曰：不思议解脱，即其类也。于物无碍<anchor xml:id="nkr_note_orig_0185003" n="0185003"/>，故名 <lb ed="ZW" n="0185a10"/>也。肇曰：七住所得。得此解脱，则于诸法通达无碍<anchor xml:id="nkr_note_orig_0185004" n="0185004"/>，故心常安 <lb ed="ZW" n="0185a11"/>住。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0185a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0185a1201">念、定、总持、辩才不断。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0185a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0185a1301">此下二，歎智德。亦三。此初，总歎也。肇曰：念，正念。定， <lb ed="ZW" n="0185a14"/>正定。总持，持善不失，持恶不生，无所漏念，谓之总持。辩才，七 <lb ed="ZW" n="0185a15"/>辩也。《大论》云：“一、捷疾辩，二、利辩，三、无尽辩，四、不断辩<anchor xml:id="nkr_note_orig_0185005" n="0185005"/>， <lb ed="ZW" n="0185a16"/>五、随应辩，六、義辩，七、世间最上辩。”此四是大士之要用，故常不 <lb ed="ZW" n="0185a17"/>断。睿曰：念不忘则慧逾增，定不捨则心常一，持善不失则强忆识， <lb ed="ZW" n="0185a18"/>而恶不生、辩不绝则化无碍。备此四门，可以官府万行，故曰也。 <lb ed="ZW" n="0185a19"/>什曰：菩萨得此四法也，深入坚固，经身不失，历劫逾明，故言不断 <lb ed="ZW" n="0185a20"/>也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0185a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0185a2101">佈施、持戒、忍辱、精进、禅定、智慧及方便力，无不具足。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0185a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0185a2201">二，别歎智德。肇曰：具足，谓无相行也。七住已上，心智寂 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0186a" n="0186a"/> <lb ed="ZW" n="0186a01"/>灭。以心无为，故无德不为。是以施极于施而未尝施，戒极于戒而 <lb ed="ZW" n="0186a02"/>未尝戒。七德而殊功，其相不异，乃名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0186001" n="0186001"/>具足。方便者，智之别用 <lb ed="ZW" n="0186a03"/>耳。智以通幽穷微，决定法相，无知<anchor xml:id="nkr_note_orig_0186002" n="0186002"/>而无不知，谓之智也。虽达 <lb ed="ZW" n="0186a04"/>法相而能不证，处有不失无，在无不捨有，冥空存德，彼我两济，故 <lb ed="ZW" n="0186a05"/>曰方便也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0186a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0186a0601">逮无所得不起法忍。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0186a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0186a0701">三，约位结也。肇曰：忍，即无生慧也。以能堪受实相，故以忍 <lb ed="ZW" n="0186a08"/>为名。得此忍，则于法无取无得，心相永灭。故曰“无所得不起法 <lb ed="ZW" n="0186a09"/>忍”也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0186a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0186a1001">已能随顺，转不退轮。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0186a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0186a1101">此下二，明化他行。文二：初、明内具化行，後、明行化利物。 <lb ed="ZW" n="0186a12"/>内行复三：初、明说法德，次、明无畏德，後、明名闻德。初说法文 <lb ed="ZW" n="0186a13"/>二。此初，擧堪能转不退轮。肇曰：无生之道，无有得而失者，不退 <lb ed="ZW" n="0186a14"/>也。流演圆通，无繫于一人，名轮也。诸<persName>佛</persName>既转此轮，诸大士亦能 <lb ed="ZW" n="0186a15"/>随转<anchor xml:id="nkr_note_orig_0186003" n="0186003"/>也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0186a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0186a1601">善解法相，知众生根。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0186a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0186a1701">二，释堪能随转。肇曰：诸法殊相无不解，群生异根无不知也。 <lb ed="ZW" n="0186a18"/>谓由知病识药，故能随<anchor xml:id="nkr_note_orig_0186004" n="0186004"/>转也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0186a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0186a1901">盖诸大众，得无所畏<anchor xml:id="nkr_note_orig_0186005" n="0186005"/>。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0186a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0186a2001">此下二，明盖众无畏德。文二。此初，标也。肇曰：菩萨别有 <lb ed="ZW" n="0186a21"/>四无所畏：一、得闻总持；二、知众生根；三、不见能难己，使不能答 <lb ed="ZW" n="0186a22"/>者；四、随问能答，善决众疑。有此四德，故能映盖大众。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0187a" n="0187a"/> <lb ed="ZW" n="0187a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0187a0101">功德智慧以修其心，相好严身色像第一，捨诸世间<anchor xml:id="nkr_note_orig_0187001" n="0187001"/>所有饰 <lb ed="ZW" n="0187a02"/>好。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0187a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0187a0301">此二，释也。什曰：明备此德，所以无畏。肇曰：心以智德为 <lb ed="ZW" n="0187a04"/>严，形以相好为饰。严心所以进道，饰形所以靡俗。亦为尊形者 <lb ed="ZW" n="0187a05"/>示<anchor xml:id="nkr_note_orig_0187002" n="0187002"/>严相耳，岂俗饰之在心也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0187a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0187a0601">名称高远，逾于须弥。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0187a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0187a0701">此下三，明具名称德。是即凡以名壞行，圣以名化物。文二。 <lb ed="ZW" n="0187a08"/>此初，标<anchor xml:id="nkr_note_orig_0187003" n="0187003"/>也。肇曰：名自有高而不远，远而不高。前闻十方取其 <lb ed="ZW" n="0187a09"/>远，今逾须弥取其<anchor xml:id="nkr_note_orig_0187004" n="0187004"/>高。高，谓高勝<anchor xml:id="nkr_note_orig_0187005" n="0187005"/>也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0187a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0187a1001">深信坚固，犹若金刚。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0187a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0187a1101">二，释名高所以，由信固也。肇曰：七住已上无生，信不壞也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0187a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0187a1201">法宝普照，而雨甘露。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0187a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0187a1301">此下二，明正化益物。文三：一、明生善益，二、明破恶益，三、 <lb ed="ZW" n="0187a14"/>明获果益。生善又三。此初标<anchor xml:id="nkr_note_orig_0187006" n="0187006"/>二喩，况说法应根，普生物善也。 <lb ed="ZW" n="0187a15"/>肇曰：法宝光无不照，照痴冥<anchor xml:id="nkr_note_orig_0187007" n="0187007"/>也。泽无不润，润生死也。喩海有 <lb ed="ZW" n="0187a16"/>神宝，能放光除冥<anchor xml:id="nkr_note_orig_0187008" n="0187008"/>。亦因光能雨甘露，润枯槁也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0187a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0187a1701">于众言音，微妙第一。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0187a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0187a1801">二，法合也。谓出世善言，故称第一。肇曰：殊类异音，既善其 <lb ed="ZW" n="0187a19"/>言，而复超勝。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0188a" n="0188a"/> <lb ed="ZW" n="0188a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0188a0101">深入缘起，断诸邪<anchor xml:id="nkr_note_orig_0188001" n="0188001"/>见，有无二边，无复馀习。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0188a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0188a0201">三，释也。凡夫不了缘生，故执无因、邪因；二乘不了缘灭，故 <lb ed="ZW" n="0188a03"/>滞涅槃。皆非深也。菩萨悟生非生，证灭非灭，使、习俱亡，故名深 <lb ed="ZW" n="0188a04"/>入。故经云：无无明，亦无无明尽也。肇曰：深入为智，深解也。解 <lb ed="ZW" n="0188a05"/>法从缘起，则邪见无由生。有无二见，群迷多惑<anchor xml:id="nkr_note_orig_0188002" n="0188002"/>；大士久尽，故无 <lb ed="ZW" n="0188a06"/>馀习。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0188a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0188a0701">演法无畏，犹狮子吼；其所讲说，乃如雷震。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0188a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0188a0801">此下二，明破恶益。文二：初、擧二喩，二、总结。又前喩破见， <lb ed="ZW" n="0188a09"/>後喩破爱。见以迷理，爱以滞事。固其见则众惑无由丧，絷其爱则 <lb ed="ZW" n="0188a10"/>善芽<anchor xml:id="nkr_note_orig_0188003" n="0188003"/>莫能发。故什曰：上明一切时无畏，此明说法无畏。上师 <lb ed="ZW" n="0188a11"/>子吼德音远振，此明能说实法，众咸敬顺，犹狮子吼威摄群兽也。 <lb ed="ZW" n="0188a12"/>又<anchor xml:id="nkr_note_orig_0188004" n="0188004"/>肇曰：法音远震开导<anchor xml:id="nkr_note_orig_0188005" n="0188005"/>萌芽，犹春雷之动百草。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0188a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0188a1301">无有量，已过量。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0188a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0188a1401">此二，结歎。然智依理发，德与智冥，理智无边，德何可量！肇 <lb ed="ZW" n="0188a15"/>曰：既得法身，入无为境，心不可以智求，形不可以像取，故曰无量。 <lb ed="ZW" n="0188a16"/>六住已下名有量也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0188a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0188a1701">集众法宝，如海导师。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0188a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0188a1801">此下三，明获果益。文二。初，标<anchor xml:id="nkr_note_orig_0188006" n="0188006"/>导师得宝喩也。六师邪 <lb ed="ZW" n="0188a19"/>导，不获真果；八正利物，必至涅槃。故藉喩焉。肇曰：导众生入大 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0189a" n="0189a"/> <lb ed="ZW" n="0189a01"/>乘海，採众法宝，使必获无难。犹海师善导，商人必获夜光。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0189a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0189a0201">了达诸法深妙之義，善知众生往来所趣及心所行。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0189a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0189a0301">此下二，释能导<anchor xml:id="nkr_note_orig_0189001" n="0189001"/>所以，以具权智故也。智达深義，能住菩 <lb ed="ZW" n="0189a04"/>提，权悟众生往来如幻，所以悲利有情而物不能累。大士之德，其 <lb ed="ZW" n="0189a05"/>在兹焉。故《楞伽经》云：智不得有无而兴大悲心。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0189a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0189a0601">近无等等<persName>佛</persName>自在慧，十力、无畏、十八不共。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0189a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0189a0701">此下<anchor xml:id="nkr_note_orig_0189002" n="0189002"/>三，明近果歎德也。文三。此初，明自证也。肇曰：<persName>佛</persName> <lb ed="ZW" n="0189a08"/>道超绝，无与等者，唯<persName>佛</persName>自等，故言无等等。所以辨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0189003" n="0189003"/>其等者，明 <lb ed="ZW" n="0189a09"/>一大道，理无不极，平若虚空，岂陞降之有也。自在慧者，十力、四 <lb ed="ZW" n="0189a10"/>无<anchor xml:id="nkr_note_orig_0189004" n="0189004"/>畏、十八不共即其事也。大士虽未全具<persName>佛</persName>慧，且<anchor xml:id="nkr_note_orig_0189005" n="0189005"/>以近矣。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0189a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0189a1101">关闭一切诸恶趣门，而生五道以现其身。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0189a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0189a1201">此二，明化益。文二：初、明不生而生，後、明应生利物。此初， <lb ed="ZW" n="0189a13"/>证无相故诸趣自闭，不捨大悲而现生五道。五道者，三趣<anchor xml:id="nkr_note_orig_0189006" n="0189006"/>、人、天 <lb ed="ZW" n="0189a14"/>也。肇曰：法身无生而无不生。无生，故恶趣门闭；无不生，故现生 <lb ed="ZW" n="0189a15"/>五道。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0189a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0189a1601">为大医王，善疗众病。应病与药，令得服行。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0189a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0189a1701">二，明所以应生。非己业繫，但为利他作医王耳。肇曰：法药 <lb ed="ZW" n="0189a18"/>善疗，喩医王也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0189a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0189a1901">无量功德皆成就，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0189a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0189a2001">此三，总结歎也。文四。此初句，正报满也。肇曰：无德不备。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0190a" n="0190a"/> <lb ed="ZW" n="0190a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0190a0101">无量<persName>佛</persName>土皆严净。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0190a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0190a0201">二，依报满也。肇曰：群生无量，所好不同。故修无量净土，以 <lb ed="ZW" n="0190a03"/>应彼姝好也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0190a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0190a0401">其见闻者，无不蒙益。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0190a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0190a0501">三，利物德满。肇曰：法身无形声，应物故形声耳。岂有见闻 <lb ed="ZW" n="0190a06"/>而无益哉！睿曰：法身无身，无身<anchor xml:id="nkr_note_orig_0190001" n="0190001"/>故感而後应；感而後应<anchor xml:id="nkr_note_orig_0190002" n="0190002"/>，则 <lb ed="ZW" n="0190a07"/>无应而不会。故使其见闻者无不蒙益。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0190a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0190a0801">诸有所作，亦不唐捐。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0190a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0190a0901">四，自行德满。肇曰：功不虚设。睿曰：法身无为，为不由己； <lb ed="ZW" n="0190a10"/>为不由己，则动无非时；动无非时，故能“诸有所作，亦不唐捐”。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0190a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0190a1101">如是一切功德，皆悉具足。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0190a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0190a1201">此三，总结也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0190a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0190a1301">其名曰：等观菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0190a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0190a1401">此下四，列名。睿曰：此诸菩萨，或以功行为名，亦有因相得 <lb ed="ZW" n="0190a15"/>称，非唯一途。亦如今人字耳，宜为可望文消息，无定義也。什曰： <lb ed="ZW" n="0190a16"/>等观，四等观众生也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0190a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0190a1701">不等观菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0190a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0190a1801">智慧分别诸法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0190003" n="0190003"/>也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0190a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0190a1901">等不等观菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0190a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0190a2001">兼此二也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0190a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0190a2101">定自在王菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0190a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0190a2201">什曰：于诸定中自在。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0190a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0190a2301">法自在王菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0190a24"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0190a2401">什曰：说法中自在。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0191a" n="0191a"/> <lb ed="ZW" n="0191a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0191a0101">法相菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0191a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0191a0201">什曰：功德法相，现于身也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0191a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0191a0301">光相菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0191a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0191a0401">什曰：光明之相，现于身也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0191a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0191a0501">光严菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0191a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0191a0601">什曰：光明莊严身也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0191a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0191a0701">大严菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0191a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0191a0801">什曰：明其身相大莊严也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0191a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0191a0901">宝积菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0191a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0191a1001">什曰：积聚智慧宝也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0191a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0191a1101"><name role="" type="person">辩积菩萨</name>，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0191a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0191a1201">什曰：积聚四辩也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0191a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0191a1301">宝手菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0191a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0191a1401">什曰：手中能<anchor xml:id="nkr_note_orig_0191001" n="0191001"/>出无量宝也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0191a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0191a1501">宝印手菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0191a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0191a1601">什曰：印者，相也。手有出宝之相，亦云有宝印也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0191a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0191a1701">常擧手菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0191a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0191a1801">什曰：现己大慈之手，抚慰众生，令不恐畏，是以常擧手，向人 <lb ed="ZW" n="0191a19"/>唱言“勿怖”。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0191a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0191a2001">常下手菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0191a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0191a2101">什曰：现常垂下其手，现慈心屈下，无伤物之像。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0191a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0191a2201">常惨菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0191a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0191a2301">什曰：悲念众生也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0191a24"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0191a2401">喜根菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0191a25"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0191a2501">什曰：喜根，喜等也。亦于实<anchor xml:id="nkr_note_orig_0191002" n="0191002"/>相法中生喜及随喜也。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0192a" n="0192a"/> <lb ed="ZW" n="0192a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0192a0101">喜王菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0192a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0192a0201">什曰：喜有二种：一、不净喜，受也；二、淸净法喜，故言王也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0192001" n="0192001"/>。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0192a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0192a0301">辩音菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0192a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0192a0401">什曰：辞辩也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0192a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0192a0501"><name role="" type="person">虚空藏菩萨</name>，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0192a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0192a0601">什曰：实相慧藏，如虚空也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0192a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0192a0701">执宝炬菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0192a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0192a0801">什曰：执慧宝炬，除众冥也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0192a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0192a0901">宝勇菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0192a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0192a1001">什曰：勇于德宝，亦得宝，故能勇<anchor xml:id="nkr_note_orig_0192002" n="0192002"/>。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0192a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0192a1101">宝见菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0192a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0192a1201">什曰：以慧宝见诸法。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0192a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0192a1301">帝网菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0192a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0192a1401">什曰：幻術，经名帝网也。此大士神变自在，犹如幻化，故借帝 <lb ed="ZW" n="0192a15"/>网以名之。又曰：大士施化，如帝王法网也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0192a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0192a1601">明网菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0192a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0192a1701">什曰：明网自说手有网缦，放光明也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0192a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0192a1801">无缘观菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0192a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0192a1901">什曰：观时不取相，故无缘；亦深入观，莫见其所缘。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0192a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0192a2001">慧积菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0192a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0192a2101">什曰：积聚慧也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0192a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0192a2201">宝勝<anchor xml:id="nkr_note_orig_0192003" n="0192003"/>菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0192a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0192a2301">什曰：功德宝超于世也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0192a24"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0192a2401">天王菩萨，</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0193a" n="0193a"/> <lb ed="ZW" n="0193a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0193a0101">什曰：一、假名天，人王名天也；二、生天，诸天也；三、贤圣天， <lb ed="ZW" n="0193a02"/>大士皆现生也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0193a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0193a0301">壞魔菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0193a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0193a0401">什曰：行壞魔道。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0193a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0193a0501">电得<anchor xml:id="nkr_note_orig_0193001" n="0193001"/>菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0193a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0193a0601">什曰：因事为名。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0193a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0193a0701">自在王菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0193a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0193a0801">什曰：于诸法自在，如王之于人。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0193a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0193a0901">功德相严菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0193a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0193a1001">什曰：功德之相，莊严身也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0193a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0193a1101">狮子吼菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0193a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0193a1201">什曰：以大法音，令众生伏也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0193a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0193a1301">雷音菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0193a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0193a1401">什曰：所说法能令天人欢<anchor xml:id="nkr_note_orig_0193002" n="0193002"/>喜，群邪振悚，犹若雷音，闻者喜 <lb ed="ZW" n="0193a15"/>惧也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0193a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0193a1601">山相击音菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0193a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0193a1701">什曰：以大法音，消伏刚强，音声振击，若两山相搏。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0193a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0193a1801">香象菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0193a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0193a1901">什曰：靑香象也，身出香风。菩萨身香<anchor xml:id="nkr_note_orig_0193003" n="0193003"/>，亦如此也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0193a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0193a2001">白香象菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0193a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0193a2101">什曰：其香最勝。大士身香，亦如是。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0193a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0193a2201"><name role="" type="person">常精进菩萨</name>，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0193a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0193a2301">什曰：始终不退。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0193a24"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0193a2401">不休息菩萨，</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0194a" n="0194a"/> <lb ed="ZW" n="0194a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0194a0101">什曰：求善不止。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0194a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0194a0201">妙生菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0194a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0194a0301">什曰：生时有妙瑞也。又曰：从法化生为妙。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0194a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0194a0401">花严菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0194a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0194a0501">什曰：以三昧力现众花，遍满虚空，大莊严也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0194a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0194a0601">观世音菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0194a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0194a0701">什曰：世有危难，称名自归，菩萨观其音声，即解脱也。亦名观 <lb ed="ZW" n="0194a08"/>世念，亦名观世自在。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0194a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0194a0901">得大势菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0194a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0194a1001">什曰：有大势力也。以大神力，飞到十方。所至之国，六返振 <lb ed="ZW" n="0194a11"/>动，恶趣休息。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0194a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0194a1201">梵网菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0194a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0194a1301">什曰：梵，四梵行：慈、悲、喜、捨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0194001" n="0194001"/>。网，言其多。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0194a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0194a1401">宝杖菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0194a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0194a1501">什曰：或物宝，或法宝，以为杖。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0194a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0194a1601">无勝菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0194a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0194a1701">什曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0194002" n="0194002"/>：功德超勝也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0194a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0194a1801">严土菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0194a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0194a1901">什曰：净国土。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0194a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0194a2001">金髻菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0194a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0194a2101">什曰：金在髻。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0194a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0194a2201">珠髻菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0194a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0194a2301">什曰：如意宝珠，在其髻中，悉见十方世界及众生行业、果报、 <lb ed="ZW" n="0194a24"/>因缘。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0194a25"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0194a2501">弥勒菩萨，</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0195a" n="0195a"/> <lb ed="ZW" n="0195a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0195a0101">什曰：姓也，此曰“慈氏”。<name role="" type="person">阿逸多</name>，字也，此云“无勝”。南天竺 <lb ed="ZW" n="0195a02"/>婆罗门子也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0195a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0195a0301"><name role="" type="person">文殊师利</name>法王子<anchor xml:id="nkr_note_orig_0195001" n="0195001"/>菩萨，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0195a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0195a0401">什曰：秦言“妙德”。以法身遊方，莫知其所生，又来補<persName>佛</persName>处，故 <lb ed="ZW" n="0195a05"/>言“法王子”也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0195a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0195a0601">如是等三万二千人<anchor xml:id="nkr_note_orig_0195002" n="0195002"/>。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0195a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0195a0701">此五，结众数。肇曰：歎德列名，所存名以证经也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0195a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0195a0801">复有万梵天王尸弃等，从馀四天下来诣<persName>佛</persName>所而听法。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0195a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0195a0901">此下三，列杂众。此梵王众。肇曰：“尸弃”，梵王名，秦言“顶 <lb ed="ZW" n="0195a10"/>髻”。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0195a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0195a1101">复有万二千天帝，亦从馀四天下来在会坐。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0195a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0195a1201">此帝释众，<name role="" type="person">忉利天</name>主也。肇曰：一<persName>佛</persName>土百忆四天下，一四天下， <lb ed="ZW" n="0195a13"/>各有梵释，故言馀。亦或从他<persName>佛</persName>土来也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0195a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0195a1401">幷馀大威力诸天，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0195a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0195a1501">此诸天众，肇曰：除上梵释，馀大天也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0195a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0195a1601">龙，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0195a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0195a1701">此下八部众也。肇曰：龙有二种：地<anchor xml:id="nkr_note_orig_0195003" n="0195003"/>龙、虚空龙。种有四生 <lb ed="ZW" n="0195a18"/>也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0195a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0195a1901">神，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0195a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0195a2001">肇曰：神受善恶杂报，其形勝人劣天，身轻微，难见也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0195a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0195a2101">夜叉，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0195a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0195a2201">肇曰：秦言“轻捷”。有三种：一在地，二在虚空，三天夜叉。居 <lb ed="ZW" n="0195a23"/>下二天，守天城门合。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0195a24"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0195a2401">犍闼婆，</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0196a" n="0196a"/> <lb ed="ZW" n="0196a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0196a0101">此云“香荫”。肇曰：天乐神也。居地上宝山中，天须乐时，此 <lb ed="ZW" n="0196a02"/>神体上有异相现，然後<anchor xml:id="nkr_note_orig_0196001" n="0196001"/>上天<anchor xml:id="nkr_note_orig_0196002" n="0196002"/>也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0196a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0196a0301">阿修罗，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0196a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0196a0401">肇曰：秦言“不饮酒”。此神类，男醜女端正，有大威力，能与天 <lb ed="ZW" n="0196a05"/>共鬥也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0196a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0196a0601">迦楼罗，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0196a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0196a0701">肇曰：金翅鸟神也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0196a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0196a0801">紧那罗，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0196a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0196a0901">肇曰：秦言“人非人”。其形似人，而头上有一角，遂称为“人非 <lb ed="ZW" n="0196a10"/>人”。亦天乐神，小不如犍闼婆。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0196a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0196a1101">摩睺罗伽等，悉来会坐。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0196a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0196a1201">肇曰：蟒神也。此八神皆有大神力，能自变形，在座听法。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0196a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0196a1301">诸比丘、比丘尼，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0196a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0196a1401">此下四众也。肇曰：比丘，義同上。尼，女名也。上八千比丘， <lb ed="ZW" n="0196a15"/>别称得道<anchor xml:id="nkr_note_orig_0196003" n="0196003"/>者。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0196a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0196a1601">优婆塞、</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0196a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0196a1701">肇曰：義名“信士”。又曰：五戒为近事男，八戒为近住男。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0196a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0196a1801">优婆夷，俱来会坐。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0196a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0196a1901">“夷”者，女也。准上可知。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0196a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0196a2001">彼时，<persName>佛</persName>与无量百千之众恭敬围绕，而为说法。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0196a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0196a2101">此二，明<persName>佛</persName>现神变，骇物令信。投人夜光，尟不按剑，况乎深 <lb ed="ZW" n="0196a22"/>妙，未信而传。凡物易以相从，难以理悟，故神化无方，使受行也。 <lb ed="ZW" n="0196a23"/>文有二别：初、明<persName>佛</persName>现勝身，後、明宝积献盖。前文三：法、喩、合也。 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0197a" n="0197a"/> <lb ed="ZW" n="0197a01"/>此即初现勝身也。昔说小乘法微而相劣，今将说大乘法勝而相勝。 <lb ed="ZW" n="0197a02"/>《法花》云“著敝垢衣，执除粪器”，此表昔说小乘现劣相也；又云“于 <lb ed="ZW" n="0197a03"/>其门内，踞狮子床，罗列宝物”，此表说大乘现勝相也。故下偈文 <lb ed="ZW" n="0197a04"/>“目净修廣”等，歎勝相；“说法不有不无”等，歎勝法；“始在<persName>佛</persName>树” <lb ed="ZW" n="0197a05"/>等，歎劣相；“三转法轮”等，歎权法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0197001" n="0197001"/>也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0197a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0197a0601">譬如<name role="" type="person">须弥山</name>王，显于大海。安处众宝狮子之座，蔽于一切诸来 <lb ed="ZW" n="0197a07"/>大众。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0197a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0197a0801">“<name role="" type="person">须弥山</name>”等，喩也。“安处众宝”等，合也。肇曰：须弥，秦言 <lb ed="ZW" n="0197a09"/>“妙高”，山处大海之中，水上方高<anchor xml:id="nkr_note_orig_0197002" n="0197002"/>三百三十六万里。<persName>如来</persName>处四 <lb ed="ZW" n="0197a10"/>部之中，威相超绝，光蔽大众，犹金山之显溟海也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0197a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0197a1101">尔时毘耶離城有长者子，名曰宝积，与五百长者子俱持七宝 <lb ed="ZW" n="0197a12"/>盖，来诣<persName>佛</persName>所。头面礼足，各以其盖，共供养<persName>佛</persName>。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0197a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0197a1301">此二，明献盖现瑞，表说净土之相也。文三：初、献盖，次、合 <lb ed="ZW" n="0197a14"/>盖，後、归信。此初，献盖表大慈荫物。净土化生，即大慈之事也。 <lb ed="ZW" n="0197a15"/>肇曰：宝积，亦法身大士也，常与净名俱诣<persName>如来</persName>，共弘道教。而今独 <lb ed="ZW" n="0197a16"/>与里人诣<persName>佛</persName>者，将生问疾之由，启兹典之门也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0197a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0197a1701"><persName>佛</persName>之威神，令诸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0197003" n="0197003"/>宝盖合成一盖，遍覆三千大千世界。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0197a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0197a1801">此二，合盖。文二：初合盖，表内慈无缘，绝于彼我；二外现净 <lb ed="ZW" n="0197a19"/>土，表应物差别，净秽不同。此初也。彼我未亡，宝积等盖殊而慈 <lb ed="ZW" n="0197a20"/>局；执亡性一，诸<persName>佛</persName>所以盖合而慈覆三千。什曰：现此神变，其旨有 <lb ed="ZW" n="0197a21"/>二：一者，现神变无量，显智慧必深；二者，宝积献其所珍，必获可珍 <lb ed="ZW" n="0197a22"/>之果，来世所成，必若此之妙，明因小而果大。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0197a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0197a2301">而此世界廣长之相，悉于中现。又此三千大千世界，诸须弥 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0198a" n="0198a"/> <lb ed="ZW" n="0198a01"/>山、雪山、目真邻陀山、摩诃目真邻陀山、香山、宝山、金山、黑山、铁 <lb ed="ZW" n="0198a02"/>围山、大<name role="" type="person">铁围山</name>、大海、江河、川流、泉源<anchor xml:id="nkr_note_orig_0198001" n="0198001"/>及日月、星辰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0198002" n="0198002"/>、天宫、 <lb ed="ZW" n="0198a03"/>龙宫、诸尊神宫，悉现于宝盖中。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0198a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0198a0401">二，外现差别。前合盖既表法身平等，慈覆不殊。此差别 <lb ed="ZW" n="0198a05"/>者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0198003" n="0198003"/>，亦表应身随缘，国土不一。文二：初、现此界，二、现十方。此 <lb ed="ZW" n="0198a06"/>中文三：初、十山表陆居众<anchor xml:id="nkr_note_orig_0198004" n="0198004"/>生住处，二、大海表水族居处，三、日 <lb ed="ZW" n="0198a07"/>月等表空居住处。然此三类，等以慈覆，故俱现盖中。肇曰：盖亦 <lb ed="ZW" n="0198a08"/>不廣而弥<anchor xml:id="nkr_note_orig_0198005" n="0198005"/>八极，土亦不狭而<anchor xml:id="nkr_note_orig_0198006" n="0198006"/>现盖中。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0198a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0198a0901">又十方诸<persName>佛</persName>，诸<persName>佛</persName>说法，亦现于宝盖中。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0198a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0198a1001">二，现十方。《吴本》云：“十方诸<persName>佛</persName><anchor xml:id="nkr_note_orig_0198007" n="0198007"/>，<persName>佛</persName>国严净，及十方<persName>佛</persName>所 <lb ed="ZW" n="0198a11"/>在说法，皆现宝盖中。”此即现相，明宗旨可见矣。肇曰：将显<persName>佛</persName>土 <lb ed="ZW" n="0198a12"/>姝好不同，故通现十方也。诸长者子皆久发道心，而未修净土，欲 <lb ed="ZW" n="0198a13"/>悦其来供之情，启净土之志，故因其盖而现焉。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0198a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0198a1401">尔时一切大众睹<persName>佛</persName>神力，歎<anchor xml:id="nkr_note_orig_0198008" n="0198008"/>未曾有。合掌礼<persName>佛</persName>，瞻仰尊颜， <lb ed="ZW" n="0198a15"/>目不暂捨。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0198a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0198a1601">此三，睹瑞三业归信也。什曰：信乐发中，现相于外也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0198a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0198a1701">长者子宝积，即于<persName>佛</persName>前，以偈颂曰：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0198a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0198a1801">此下三，明问经者，称扬<persName>佛</persName>德，使物归信，为启问之由。肇曰： <lb ed="ZW" n="0198a19"/>形敬不足以写心，故复赞之咏之。三十六行偈述歎。文四：初、歎 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0199a" n="0199a"/> <lb ed="ZW" n="0199a01"/>大乘勝应，二、歎小乘劣应，三、歎现瑞表发，四、歎<persName>佛</persName>三密功德。前 <lb ed="ZW" n="0199a02"/>文又三：初、两行总歎内德，二、两行明神通，三、五行歎说法。此初 <lb ed="ZW" n="0199a03"/>也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0199a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0199a0401">目净修廣如靑莲，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0199a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0199a0501">此初四句。此句歎形。肇曰：五情百体，目最为长，瞻颜而作， <lb ed="ZW" n="0199a06"/>故先歎目也。天竺有靑莲花，其葉修而廣，靑白分明，有大人目相， <lb ed="ZW" n="0199a07"/>故以为喩也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0199a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0199a0801">心净已度诸禅定，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0199a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0199a0901">此句歎心。肇曰：形长者，目；主德者，心。歎目则摄众相，歎 <lb ed="ZW" n="0199a10"/>心则摄万德。故作者标二为颂首。禅定之海，深廣无际，自非<persName>如来</persName> <lb ed="ZW" n="0199a11"/>淸净真心，无能度者。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0199a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0199a1201">久积净业称无量，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0199a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0199a1301">此句歎因。肇曰：于无数劫，积三歎业，故名“称无量”。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0199a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0199a1401">导众以寂故稽首。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0199a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0199a1501">此句歎果。言与众同遊八正，至寂灭涅槃，故敬礼也。肇曰： <lb ed="ZW" n="0199a16"/>寂谓无为，寂灭之道也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0199a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0199a1701">既见大圣以神变，普现十方无量土。其中诸<persName>佛</persName>演说法，于是一 <lb ed="ZW" n="0199a18"/>切悉见闻。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0199a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0199a1901">此二，歎神通也。以见盖中国土净秽不同，为下致问之由也。 <lb ed="ZW" n="0199a20"/>肇曰：既见合盖之神变，已不可测，方于中现十方国土及诸<persName>佛</persName>演法， <lb ed="ZW" n="0199a21"/>于是忍界一切众会悉遥见闻，为稀有也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0199a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0199a2201">法王法力超群生，常以法财施一切。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0199a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0199a2301">此三，歎说法。文三。此初，标法施也。肇曰：俗王以俗力勝 <lb ed="ZW" n="0199a24"/>民，故能泽及一国；法王以法力超众，故能导济无疆也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0199a25"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0199a2501">能善分别诸法相，于第一義而不动。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0199a26"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0199a2601">此二，两行歎法王義。肇曰：第一義为诸法一相義，虽分别殊 <lb ed="ZW" n="0199a27"/>相，而不乖一相。此美法王莫易之道，动为乖矣。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0199a28"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0199a2801">已于诸法得自在，是故稽首此法王。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0200a" n="0200a"/> <lb ed="ZW" n="0200a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0200a0101">肇曰：世王自在于民，法王自在于法。法无定相，随应而辨。 <lb ed="ZW" n="0200a02"/>为好异者辨异而不乖同，为好同者辨同而不乖异。同异殊辨，而俱 <lb ed="ZW" n="0200a03"/>适法相，故得自在。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0200a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0200a0401">说法不有亦不无，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0200a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0200a0501">此三，释歎所说大乘二空法也。此初明因缘有故，即有非有， <lb ed="ZW" n="0200a06"/>为法空也。不同小乘捨有证空。此即不亡于空，故名法执也。肇 <lb ed="ZW" n="0200a07"/>曰：欲言其有，有不自生；欲言其无，缘会则形。会形非谓无，非自 <lb ed="ZW" n="0200a08"/>非谓有。且有有故有无，无有何所无？有无故有有，无无何有有？ <lb ed="ZW" n="0200a09"/>然则自有则不有，自无则不无。此法王之正说也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0200a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0200a1001">以因缘故诸法生。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0200a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0200a1101">此句释也。肇曰：有亦不由缘，无亦不由缘。以法非有无，故 <lb ed="ZW" n="0200a12"/>由因缘生。论曰：法从缘，故不有；缘起，故不无也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0200a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0200a1301">无我无造无受者，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0200a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0200a1401">此下偈明我本不有，即无无我，入不二门。不同二乘捨我住无 <lb ed="ZW" n="0200a15"/>我也。又我、造、受三，计我之别名。此明由业迁形，岂有常我主其 <lb ed="ZW" n="0200a16"/>异形哉？肇曰：诸法皆从缘生耳，无别有真宰主之者，故无我也。 <lb ed="ZW" n="0200a17"/>夫以有我，故能造善恶，受祸福。法既无我，故无造、无受者。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0200a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0200a1801">善恶之业亦不亡。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0200a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0200a1901">此句释也。肇曰：若无造、无受者，则不应有为善获福，而为恶 <lb ed="ZW" n="0200a20"/>致殃。然众生心识相传，美恶由起，报应之道，连锁相袭，其犹声和 <lb ed="ZW" n="0200a21"/>响顺，形直影端。此自然之理，无差毫分，复何假常我而主之哉？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0200a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0200a2201">始在<persName>佛</persName>树力降魔，得甘露灭觉道成。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0200a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0200a2301">此二，八偈歎昔说小乘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0200001" n="0200001"/>权现劣身益物也。文四：初两行明 <lb ed="ZW" n="0200a24"/>得道，二两行明转法轮，三两行明得益，四两行冤亲平等。此初，先 <lb ed="ZW" n="0200a25"/>明降魔证灭。谓<persName>如来</persName>应迹王宫，割爱逾城，历试<anchor xml:id="nkr_note_orig_0200002" n="0200002"/>邪道，捨邪坐 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0201a" n="0201a"/> <lb ed="ZW" n="0201a01"/>树，誓取菩提，魔宫振动。先摧色贪，次伏怨敌。外魔既散，方证涅 <lb ed="ZW" n="0201a02"/>槃，甘露择灭，结习内魔，于兹永尽。<persName>佛</persName>树者，菩提<anchor xml:id="nkr_note_orig_0201001" n="0201001"/>也。始，言初 <lb ed="ZW" n="0201a03"/>也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0201a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0201a0401">已无心意无受行，而悉摧伏诸外道。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0201a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0201a0501">此释伏外也。一解云：昔六行修禅及苦行等，菩萨无心受彼邪 <lb ed="ZW" n="0201a06"/>法，但为示同调伏耳。又，肇曰：心者何也？染有以生。受者何也？ <lb ed="ZW" n="0201a07"/>苦乐是行。至人冥真体寂，虚空其怀，虽万法普照而心未尝有，苦 <lb ed="ZW" n="0201a08"/>乐是经而不为受。物我永寂，岂心受之可得？此无心于伏<anchor xml:id="nkr_note_orig_0201002" n="0201002"/>，而物 <lb ed="ZW" n="0201a09"/>无不伏。受者，受著也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0201a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0201a1001">三转法轮于大千，其轮本来常淸净。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0201a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0201a1101">此二，明诣鹿野苑转法轮也。道成即化物，故次说法。文二。 <lb ed="ZW" n="0201a12"/>此先，明转法也。三转者，示相转、劝修转、引证转也。谓初示四谛 <lb ed="ZW" n="0201a13"/>法相也；次劝修行此四谛也；复言我已获证，令信受也。大千者，<persName>佛</persName> <lb ed="ZW" n="0201a14"/>一化境也。肇曰：法轮常净，犹<anchor xml:id="nkr_note_orig_0201003" n="0201003"/>虚空也。虽复古今不同，时移俗 <lb ed="ZW" n="0201a15"/>易，圣圣相传，其道不改。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0201a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0201a1601">天人得道此为证，三宝于是现世间。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0201a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0201a1701">此二，明功成。肇曰：初转法轮时，俱轮等五人、八万诸天得 <lb ed="ZW" n="0201a18"/>道。此常淸净之明证。觉道既成，<persName>佛</persName>宝；法轮既转，法宝；五人出家 <lb ed="ZW" n="0201a19"/>得道，僧宝。于是言其始也。五人者，憍陈如、<name role="" type="person">摩诃男</name>、阿湿卑、婆 <lb ed="ZW" n="0201a20"/>提、婆敷也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0201a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0201a2101">以斯妙法济群生，一受不退常寂然。度老病死<anchor xml:id="nkr_note_orig_0201004" n="0201004"/>大医王，当 <lb ed="ZW" n="0201a22"/>礼法海德无边。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0201a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0201a2301">此三，明得益。明断见、修惑，得涅槃益也。肇曰：九十六种 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0202a" n="0202a"/> <lb ed="ZW" n="0202a01"/>道，上者亦能断结，生无色界天。但其道不真，要还坠三涂。<persName>佛</persName>以 <lb ed="ZW" n="0202a02"/>四谛妙法济三乘众生，无有既受而还坠生死者，故曰一受不退。永 <lb ed="ZW" n="0202a03"/>毕无为，故常寂然也。又生老病死患之重者，济以法药，故为医王 <lb ed="ZW" n="0202a04"/>之长也。此则法轮渊旷难测，法海流润无涯，德无边也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0202a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0202a0501">毁誉不动如须弥，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0202a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0202a0601">此四，歎平等。文三。此初，八风不动也。肇曰：利、衰、毁、 <lb ed="ZW" n="0202a07"/>誉、称、讥、苦、乐，八法之风，<name role="" type="person">不动<persName>如来</persName></name>，犹四风之吹鬚弥也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0202a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0202a0801">于善不善等以慈。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0202a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0202a0901">此二，违顺不动。肇曰：截手不慼，捧足不欣。善恶自彼，慈覆 <lb ed="ZW" n="0202a10"/>不二。又，顺法、违法及不违顺，心平等也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0202a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0202a1101">心行平等如虚空，孰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0202001" n="0202001"/>闻人宝不敬承。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0202a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0202a1201">三，结释也。肇曰：在天为天宝，在人为人<anchor xml:id="nkr_note_orig_0202002" n="0202002"/>宝。宝于人天 <lb ed="ZW" n="0202a13"/>者，岂天人之所能！故物莫不敬承也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0202a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0202a1401">今奉<persName>世尊</persName>此微盖，于中现我三千界。诸天龙神所居宫，犍闼婆 <lb ed="ZW" n="0202a15"/>等及夜叉，悉见世间诸所有，十力哀现是化变。众睹稀有皆歎<persName>佛</persName>， <lb ed="ZW" n="0202a16"/>今我稽首三界尊。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0202a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0202a1701">此下四行，颂上献盖等三。“奉微盖”等，献盖也。“于中现” <lb ed="ZW" n="0202a18"/>等，合盖也。“众睹”等，众歎也。肇曰：微，微小也。所奉至微，所 <lb ed="ZW" n="0202a19"/>见至廣。此是<persName>如来</persName>哀愍之所现。十力者，是<persName>如来</persName>别称耳。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0202a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0202a2001">大圣法王众所归，净心观<persName>佛</persName>靡不欣，各见<persName>世尊</persName>在其前，斯则神 <lb ed="ZW" n="0202a21"/>力不共法。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0202a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0202a2201">此下第四，歎<persName>佛</persName>三密利物功德。此初，身密也。法王慈惠，众 <lb ed="ZW" n="0202a23"/>庶怀归，净信有殊，<persName>佛</persName>亦随应。肇曰：法身圆应，犹一月陞天，影现 <lb ed="ZW" n="0202a24"/>百水，不与二乘共也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0202a25"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0202a2501"><persName>佛</persName>以一音演说法，众生随类各得解，皆谓<persName>世尊</persName>同其语，斯则神 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0203a" n="0203a"/> <lb ed="ZW" n="0203a01"/>力不共法。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0203a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0203a0201">此下六行歎口密四辩。此初二行，法、词二辩也。“随类各 <lb ed="ZW" n="0203a03"/>解”，诸法名字不同，此法辩也。“皆谓<persName>世尊</persName>同其语<anchor xml:id="nkr_note_orig_0203001" n="0203001"/>”，此词辩也。 <lb ed="ZW" n="0203a04"/><persName>佛</persName>得一切众生语言陀罗尼，无言之言，不与二乘共也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0203a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0203a0501"><persName>佛</persName>以一音演说法，众生各各随所解，普得受行获其利，斯则神 <lb ed="ZW" n="0203a06"/>力不共法。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0203a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0203a0701">此两行歎義辩也。凡夫示以因果善恶之義，二乘示以无常寂 <lb ed="ZW" n="0203a08"/>灭等義，大乘示以不生不灭实相之義。肇曰：好施者闻施，好戒者 <lb ed="ZW" n="0203a09"/>闻戒。各异受异行，获其异利：或人天乐果，或二乘涅槃，或究竟菩 <lb ed="ZW" n="0203a10"/>提。一雨所润，三草不同，岂二乘共也！</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0203a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0203a1101"><persName>佛</persName>以一音演说法，或有恐畏或欢喜，或生厌離或断疑，斯则神 <lb ed="ZW" n="0203a12"/>力不共法。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0203a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0203a1301">此二行乐说辩也。肇曰：众生闻苦报则恐畏，闻妙果则欢喜， <lb ed="ZW" n="0203a14"/>闻不净则厌離，闻法相则断疑。不知一音何演，而令欢畏异生，此 <lb ed="ZW" n="0203a15"/>岂二乘所能共也！</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0203a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0203a1601">稽首十力大精进，稽首已得无所畏，稽首住于不共法，稽首一 <lb ed="ZW" n="0203a17"/>切大导师。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0203a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0203a1801">此下七行歎心密。文三：初两行歎智德，次<anchor xml:id="nkr_note_orig_0203002" n="0203002"/>两<anchor xml:id="nkr_note_orig_0203003" n="0203003"/>行明断 <lb ed="ZW" n="0203a19"/>德，後三行明恩德也。智与理冥，相如心寂，不可以虑知辩，不可以 <lb ed="ZW" n="0203a20"/>名数定。言十力、无畏等者，盖示物方便耳。智不可屈，力也。不 <lb ed="ZW" n="0203a21"/>惧外难，无畏也。二乘所无，不共也。名数如别。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0203a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0203a2201">稽首能断众结缚，稽首已到于彼岸。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0204a" n="0204a"/> <lb ed="ZW" n="0204a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0204a0101">此下歎断<anchor xml:id="nkr_note_orig_0204001" n="0204001"/>德也。二乘自断，大圣兼度。此初，自断结缚<anchor xml:id="nkr_note_orig_0204002" n="0204002"/>。 <lb ed="ZW" n="0204a02"/>结谓九结。爱、恚、慢、无明、疑，此五钝使。见结，身、边、邪三见 <lb ed="ZW" n="0204a03"/>也。取结，戒取、见取也。此二结，五利使也。悭结、嫉结，十缠中 <lb ed="ZW" n="0204a04"/>二缠也。缚者四缚：贪欲缚、嗔恚缚、戒取缚、见取缚。亦云贪、嗔、 <lb ed="ZW" n="0204a05"/>痴三缚。又一念取相，顿迷真理，万惑从起，皆名结缚，即一切烦恼 <lb ed="ZW" n="0204a06"/>皆名为结<anchor xml:id="nkr_note_orig_0204003" n="0204003"/>，皆名为缚也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0204a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0204a0701">稽首能度诸世间，稽首永離生死道。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0204a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0204a0801">此明自度结，即能度诸世间，離生死也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0204a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0204a0901">悉知众生来去相，善于诸法得解脱。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0204a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0204a1001">此下三，明无缘悲化，即恩德也。此行知生去来，于法无著。 <lb ed="ZW" n="0204a11"/>肇曰：众生行往来于六趣，心驰骋于是非，悉知之也。又我染诸法， <lb ed="ZW" n="0204a12"/>故诸法缚我。我心无染，则万缚斯解。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0204a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0204a1301">不著世间如莲花，常善入于空寂行。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0204a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0204a1401">此行知世如幻，而大悲不捨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0204004" n="0204004"/>。肇曰：出入自在，而不乖寂，故 <lb ed="ZW" n="0204a15"/>常善入也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0204a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0204a1601">达诸法相无罣碍，稽首如空无所依。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0204a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0204a1701">此行明解诸法而不取著。肇曰：万法幽深，谁识其涘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0204005" n="0204005"/>？唯<persName>佛</persName> <lb ed="ZW" n="0204a18"/>无碍，故独称达。而圣心无寄，犹空无依。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0204a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0204a1901">尔时长者子宝积说此偈已，白<persName>佛</persName>言：<persName>世尊</persName>！是五百长者子，皆 <lb ed="ZW" n="0204a20"/>已发<anchor xml:id="nkr_note_orig_0204006" n="0204006"/>阿耨多罗三藐三菩提心。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0204a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0204a2101">此下明正宗。前序分既合盖骇心，赞扬信发，故此当根启悟， <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0205a" n="0205a"/> <lb ed="ZW" n="0205a01"/>证果获益。文三：初、《<persName>佛</persName>国》半品，法王命宗；二、《方便》下九品，大 <lb ed="ZW" n="0205a02"/>士助<persName>佛</persName>扬化；三、《菩萨行》、《见阿閦》二品，宣扬事讫，还归印定。 <lb ed="ZW" n="0205a03"/>如王宣正令，大臣行事，事讫朝尊之类也。初文二：初、宝积请说， <lb ed="ZW" n="0205a04"/>二、<persName>如来</persName>酬答。初请文二。初、明发心即堪闻法之根也。肇曰：阿 <lb ed="ZW" n="0205a05"/>耨多罗，秦言“无上”。三藐三菩提，秦言“<persName>正遍知</persName>”。道莫之大，无 <lb ed="ZW" n="0205a06"/>上也。其道真正，无法不知，<persName>正遍知</persName>也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0205001" n="0205001"/>。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0205a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0205a0701">愿闻得<persName>佛</persName>国土淸净。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0205a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0205a0801">此请问。文二：先问果，後问因。此初也。<persName>佛</persName>昔说小乘，以丈 <lb ed="ZW" n="0205a09"/>六一身为真身，亦丘陵一国为真土。今将返小归大，故于诸方等 <lb ed="ZW" n="0205a10"/>经<anchor xml:id="nkr_note_orig_0205002" n="0205002"/>，明<persName>佛</persName>身应物无量，悟丈六之非真。于此经合盖，见诸<persName>佛</persName>国殊， <lb ed="ZW" n="0205a11"/>亦了丘陵之非实，故因现盖有此问焉。又众生业异，身殊处别；诸 <lb ed="ZW" n="0205a12"/><persName>佛</persName>道一，身土合同。现盖既国土有殊，故愿闻其所以。肇曰：诸长 <lb ed="ZW" n="0205a13"/>者子久发无上心，而未修净土，所以宝积俱诣、<persName>如来</persName>现盖，皆启其萌 <lb ed="ZW" n="0205a14"/>也。既于盖中见诸<persName>佛</persName>净土姝好不同，志在崇习，故愿闻<persName>佛</persName>所得姝好 <lb ed="ZW" n="0205a15"/>之事也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0205a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0205a1601">唯愿<persName>世尊</persName>，说诸菩萨净土之行。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0205a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0205a1701">此二，问因。肇曰：土之所以净，岂挍饰之所能？净之必由行， <lb ed="ZW" n="0205a18"/>故请说行。凡行必在学地，故菩萨此问，乃是<persName>如来</persName>现盖之微旨，宝 <lb ed="ZW" n="0205a19"/>积俱诣之本意也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0205a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0205a2001"><persName>佛</persName>言：善哉！宝积乃能为诸菩萨问于<persName>如来</persName>净土之行。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0205a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0205a2101">此下二，<persName>如来</persName>酬答。文四。此初，<persName>佛</persName>赞也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0205a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0205a2201">谛听谛听！善思念之，当为汝说。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0205a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0205a2301">此二，明诫许也。谛听者，闻慧也。善思者，思慧也。念之者， <lb ed="ZW" n="0205a24"/>修慧也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0205a25"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0205a2501">于是宝积及五百长者子，受教而听。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0206a" n="0206a"/> <lb ed="ZW" n="0206a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0206a0101">三，受教也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0206a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0206a0201"><persName>佛</persName>言：宝积！众生之类，是菩萨<persName>佛</persName>土。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0206a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0206a0301">此四，明<persName>如来</persName>答。文四：初、答二问，二、身子疑问，三、指按现 <lb ed="ZW" n="0206a04"/>净，四、时众得益。答二问中，<persName>佛</persName>先答果，有法、喩、合。法中又三： <lb ed="ZW" n="0206a05"/>标、释、结也。此初，标章总答。下经云“虽知诸<persName>佛</persName>国土永寂如空， <lb ed="ZW" n="0206a06"/>而现种种淸净<persName>佛</persName>土”，又云“诸<persName>佛</persName><persName>如来</persName>功德平等，为教化众生故，而 <lb ed="ZW" n="0206a07"/>现<persName>佛</persName>土不同”。明镜无像，即以所照面为像；亦法身无处，即以化众 <lb ed="ZW" n="0206a08"/>生处为国土。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0206001" n="0206001"/>是以所化众生之类，是<persName>如来</persName>应物之国土。肇曰：夫 <lb ed="ZW" n="0206a09"/>至人空洞无像，应物故形。形无常体，况国土之有恒？夫以群生万 <lb ed="ZW" n="0206a10"/>端，业行不同，殊化异被，至令报应不一。是以净者应之以宝玉<anchor xml:id="nkr_note_orig_0206002" n="0206002"/>， <lb ed="ZW" n="0206a11"/>秽者应之以石沙。美恶自彼，于我无定。无定之土，乃曰真土。然 <lb ed="ZW" n="0206a12"/>则土<anchor xml:id="nkr_note_orig_0206003" n="0206003"/>之净秽，繫于众生，故曰“众生之类，是菩萨<persName>佛</persName>土”。或<anchor xml:id="nkr_note_orig_0206004" n="0206004"/> <lb ed="ZW" n="0206a13"/>谓土之净秽繫于众生者，则是众生<anchor xml:id="nkr_note_orig_0206005" n="0206005"/>报应之土，非<persName>如来</persName>土。此盖 <lb ed="ZW" n="0206a14"/>未喩报应之殊方耳。尝试言之，夫<persName>如来</persName>所修净土以无方为体，故令 <lb ed="ZW" n="0206a15"/>杂行众生同视异见。异见，故净秽所以生；无方，故真土所以形。 <lb ed="ZW" n="0206a16"/>若夫取其净秽，众生之报也；本其无方，<persName>佛</persName>土之真也。岂曰殊域异 <lb ed="ZW" n="0206a17"/>处，凡圣两土，然後辨其净秽哉？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0206a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0206a1801">所以者何？菩萨随所化众生，而取<persName>佛</persName>土；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0206a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0206a1901">此二，明列释四句。文四。此初，明<persName>佛</persName>国宽狭不同所以。肇 <lb ed="ZW" n="0206a20"/>曰：此下释所以众生即<persName>佛</persName>土也。<persName>佛</persName>土者，即众生之影响耳。夫形修 <lb ed="ZW" n="0206a21"/>影长，形短影促，日月使之然乎？形自然耳。故随所化众生之多 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0207a" n="0207a"/> <lb ed="ZW" n="0207a01"/>少，而取<persName>佛</persName>土之宽狭也。是以<persName>佛</persName>土，或以四天下，或以三千，或以恒 <lb ed="ZW" n="0207a02"/>沙为一国也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0207a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0207a0301">随所调伏众生，而取<persName>佛</persName>土；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0207a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0207a0401">此二，明<persName>佛</persName>土净秽不同。肇曰：随所调伏众生之深浅，而取<persName>佛</persName> <lb ed="ZW" n="0207a05"/>土之好醜。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0207a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0207a0601">随诸众生应以何国入<persName>佛</persName>智慧，而取<persName>佛</persName>土；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0207a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0207a0701">此三，明闻法入慧之差别。如香积根熟，而淳说大乘；娑婆根 <lb ed="ZW" n="0207a08"/>钝，乃先三後一之类也。肇曰：众生自有见净好慕而进修者，亦有 <lb ed="ZW" n="0207a09"/>见秽恶厌而进修者，所好殊方而言之耳。所因虽异，然其入<persName>佛</persName>慧一 <lb ed="ZW" n="0207a10"/>也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0207a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0207a1101">随诸众生应以何国起菩萨根，而取<persName>佛</persName>土。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0207a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0207a1201">此下四，明起根不同。如香为<persName>佛</persName>事，即于鼻起菩萨根；声为<persName>佛</persName> <lb ed="ZW" n="0207a13"/>事，即于耳起根之类也。起根谓信等诸善根，即是发菩提心也。又 <lb ed="ZW" n="0207a14"/>云：或有欣净起根，厌秽起根。如前。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0207a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0207a1501">所以者何？菩萨取于净国，皆为饶益诸众生故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0207a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0207a1601">此三，结释所以也。肇曰：法身无定，何国之有？美恶斯外，何 <lb ed="ZW" n="0207a17"/>净可取？取净国者，皆为彼耳，故随其所应而取焉。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0207a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0207a1801">譬如有人，欲于空地，造立宫室，随意无碍，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0207a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0207a1901">此二喩，文二。此初，喩菩萨因化众生，故有净土。肇曰：净土 <lb ed="ZW" n="0207a20"/>必因众生，譬<anchor xml:id="nkr_note_orig_0207001" n="0207001"/>立室必因地。无地无众生，室土无以成。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0207a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0207a2101">若于虚空，终不能成。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0207a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0207a2201">此喩二乘不化众生，故无净土也。肇曰：二乘澄神虚无，不因 <lb ed="ZW" n="0207a23"/>众生，故无净土也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0207a24"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0207a2401">菩萨如是，为成就众生故，愿取<persName>佛</persName>国。愿取<persName>佛</persName>国者，非于空也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0207a25"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0207a2501">此三，合文可见。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0208a" n="0208a"/> <lb ed="ZW" n="0208a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0208a0101">宝积当知：直<anchor xml:id="nkr_note_orig_0208001" n="0208001"/>心是菩萨净土。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0208a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0208a0201">此二，答行因也。文二：前横约一十七行，明行净不同，致果各 <lb ed="ZW" n="0208a03"/>异；後竖约一十三位，明行既从<anchor xml:id="nkr_note_orig_0208002" n="0208002"/>粗阶妙，国土亦渐微转净。此初 <lb ed="ZW" n="0208a04"/>也。理实万行，遍是净<anchor xml:id="nkr_note_orig_0208003" n="0208003"/>因。文列十七行者，略标宗旨耳。又此 <lb ed="ZW" n="0208a05"/>诸行，皆上半明行因；“菩萨成<persName>佛</persName>”等，皆擧果释因。复次，自行直<anchor xml:id="nkr_note_orig_0208004" n="0208004"/> <lb ed="ZW" n="0208a06"/>心，自招法身正报之果；化人行直心，感善眷属得净土之果。又云 <lb ed="ZW" n="0208a07"/>“自行直心，教人行直心，赞歎直心法，随喜行直心”者，备此名净土 <lb ed="ZW" n="0208a08"/>行也。準此直心，馀行亦尔<anchor xml:id="nkr_note_orig_0208005" n="0208005"/>。肇曰：土之净也，必在众生。众生 <lb ed="ZW" n="0208a09"/>之净，必因众行。上直擧众生以释土净，今备擧众行明其所以净 <lb ed="ZW" n="0208a10"/>也。夫行净则众生净，众生净则<persName>佛</persName>土净，此必然之数，不可差也。 <lb ed="ZW" n="0208a11"/>“直心”等者，此约三心明净土。肇曰：土无洼曲，乃出于心直，故曰 <lb ed="ZW" n="0208a12"/>“直心是菩萨净土”。此即因说果，犹指金为食也。直心者，谓心质 <lb ed="ZW" n="0208a13"/>直无谄。此心乃万行之本，故建章有之。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0208a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0208a1401">菩萨成<persName>佛</persName>时，不谄众生，来生其国。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0208a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0208a1501">此下擧果释因。肇曰：化彼同己，自土既成，故令同行斯集。 <lb ed="ZW" n="0208a16"/>此明化缘相及，故果报相连，<persName>佛</persName>土之義显也。自下因果相对，或前 <lb ed="ZW" n="0208a17"/>後异名，或前略後廣，或前因後果，类同行耳。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0208a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0208a1801">深心是菩萨净土。菩萨成<persName>佛</persName>时，具足功德众生，来生其国。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0208a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0208a1901">肇曰：树心众德，深固难拔，深心也。又自心既深，则所化亦 <lb ed="ZW" n="0208a20"/>深；道因既深，则所感国土自然功德具足也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0208a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0208a2101">大乘心是菩萨净土。菩萨成<persName>佛</persName>时，大乘众生，来生其国。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0208a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0208a2201">《法花》云“若有众生，从<persName>佛</persName>闻法，慇勤精进，求一切智、<persName>如来</persName>知 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0209a" n="0209a"/> <lb ed="ZW" n="0209a01"/>见、力、无畏等，愍念安乐无量众生，利益天人，度脱一切，是名大 <lb ed="ZW" n="0209a02"/>乘”。以此化物，成<persName>佛</persName>之时，国土无二乘之名，香积<persName>佛</persName>土即其事也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0209a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0209a0301">佈施是菩萨净土。菩萨成<persName>佛</persName>时，一切能捨众生，来生其国。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0209a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0209a0401">此下约六度明净土行也。一切能捨者，肇曰：外捨国财身命， <lb ed="ZW" n="0209a05"/>内捨贪恚悭嫉，名一切能捨也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0209a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0209a0601">持<anchor xml:id="nkr_note_orig_0209001" n="0209001"/>戒是菩萨净土。菩萨成<persName>佛</persName>时，行十善道满愿众生，来生 <lb ed="ZW" n="0209a07"/>其国。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0209a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0209a0801">肇曰：十善，菩萨戒也。亦有无量戒，略擧十耳。戒具则无愿 <lb ed="ZW" n="0209a09"/>不得，故言满愿也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0209a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0209a1001">忍辱是菩萨净土。菩萨成<persName>佛</persName>时，三十二相莊严众生，来生其 <lb ed="ZW" n="0209a11"/>国。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0209a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0209a1201">肇曰：忍辱颜和，故繫以容相耳，岂直形报而已哉？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0209a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0209a1301">精进是菩萨净土。菩萨成<persName>佛</persName>时，勤修一切功德众生，来生其 <lb ed="ZW" n="0209a14"/>国。禅定是菩萨净土。菩萨成<persName>佛</persName>时，摄心不乱众生，来生其国。智 <lb ed="ZW" n="0209a15"/>慧是菩萨净土，菩萨成<persName>佛</persName>时，正定众生，来生其国。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0209a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0209a1601">肇曰：得正定慧，决定法相，三聚众生中名正定聚也。依《仁王 <lb ed="ZW" n="0209a17"/>经》，未发菩提心为邪定聚，十信<anchor xml:id="nkr_note_orig_0209002" n="0209002"/>为不定聚，十住已去为正定聚。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0209a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0209a1801">四无量心是菩萨净土。菩萨成<persName>佛</persName>时，成就慈、悲、喜、捨众生， <lb ed="ZW" n="0209a19"/>来生其国。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0209a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0209a2001">此慈、悲、喜、捨也。肇曰：此四心周被无际，故名无量也。此 <lb ed="ZW" n="0209a21"/>下杂就万行明也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0209a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0209a2201">四摄法是菩萨净土。菩萨成<persName>佛</persName>时，解脱所摄众生，来生其国。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0209a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0209a2301">肇曰：以四事摄众生，为四摄<anchor xml:id="nkr_note_orig_0209003" n="0209003"/>也。一者，惠施财法，随彼所 <lb ed="ZW" n="0209a24"/>须；二者，爱心和言，随彼所适；三者利行，随彼所利，方便利之；四 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0210a" n="0210a"/> <lb ed="ZW" n="0210a01"/>者同事，遇恶同恶而济恶，遇善同善而进善。菩萨以此为解脱生死 <lb ed="ZW" n="0210a02"/>而摄众生，不同凡夫为恩爱、名利、王法等相摄缚也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0210a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0210a0301">方便是菩萨净土。菩萨成<persName>佛</persName>时，于一切法方便无碍众生，来生 <lb ed="ZW" n="0210a04"/>其国。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0210a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0210a0501">肇曰：方便，巧慧也。积小德而获大功，功虽就而不为证，无为 <lb ed="ZW" n="0210a06"/>而无所不为，此方便无碍也。复次<anchor xml:id="nkr_note_orig_0210001" n="0210001"/>，菩萨自行善巧，不退善根；化 <lb ed="ZW" n="0210a07"/>他善巧，能进物善。故云无碍方便也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0210a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0210a0801">三十七道品是菩萨净土。菩萨成<persName>佛</persName>时，念处、正勤、神足、根、 <lb ed="ZW" n="0210a09"/>力、觉、道众生，来生其国。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0210a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0210a1001">肇曰：念处，四念处。正勤，四正勤也。神足，四神足。根，五 <lb ed="ZW" n="0210a11"/>根也。力，五力也。觉，七觉意也。道，八正道。菩萨以此正道化 <lb ed="ZW" n="0210a12"/>物，故成<persName>佛</persName>时，正修众生同生其国，外道邪修土所无也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0210a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0210a1301">迴向心是菩萨净土。菩萨成<persName>佛</persName>时，得一切具足功德国土。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0210a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0210a1401">迴己功德普施众生，同向菩提不住馀果，此大士迴向也。复 <lb ed="ZW" n="0210a15"/>次，施等善行招人天报，若能迴向，俱到菩提，此迴向为大利也。复 <lb ed="ZW" n="0210a16"/>次，事即世善，理即菩提，若能即事悟理，此真迴向也。故下文云 <lb ed="ZW" n="0210a17"/>“佈施性即是迴向一切智性”，此之谓欤！又迴向菩提，何德不具 <lb ed="ZW" n="0210a18"/>也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0210a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0210a1901">说除八难是菩萨净土。菩萨成<persName>佛</persName>时，国土无有三恶八难。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0210a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0210a2001">八难者，三涂、北洲、无想天、世智邪辩、<persName>佛</persName>前、<persName>佛</persName>後、生聋、生 <lb ed="ZW" n="0210a21"/>盲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0210002" n="0210002"/>也。有说愿生善处轮，除初五难；发正愿轮，除世智辩聪；値 <lb ed="ZW" n="0210a22"/>善人轮，除<persName>佛</persName>前、<persName>佛</persName>後；深种善根轮，除生聋、生<anchor xml:id="nkr_note_orig_0210003" n="0210003"/>盲也。又诸经 <lb ed="ZW" n="0210a23"/>明，或闻<persName>佛</persName>名、菩萨名、相好名、经名、陀罗尼名、常住二字等，皆除 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0211a" n="0211a"/> <lb ed="ZW" n="0211a01"/>三恶八难，见<persName>佛</persName>闻法也。且<anchor xml:id="nkr_note_orig_0211001" n="0211001"/>八难，患之极；能除，利之最。行不 <lb ed="ZW" n="0211a02"/>至艰，功济甚大。凡诸学者，可不勉欤！</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0211a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0211a0301">自守戒行，不讥彼缺，是菩萨净土。菩萨成<persName>佛</persName>时，国土无有犯 <lb ed="ZW" n="0211a04"/>禁之名。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0211a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0211a0501">肇曰：犯禁恶名，出于讥彼而不自守也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0211a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0211a0601">十善是菩萨净土。菩萨成<persName>佛</persName>时，命不中夭、大富、梵行、所言诚 <lb ed="ZW" n="0211a07"/>谛、常以软语、眷属不離善和诤讼、言必饶益、不嫉<anchor xml:id="nkr_note_orig_0211002" n="0211002"/>、不恚、正见众 <lb ed="ZW" n="0211a08"/>生，来生其国。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0211a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0211a0901">肇曰：不中夭，不煞报也。大富，不盗报也。梵行，不婬报也。 <lb ed="ZW" n="0211a10"/>诚谛，不妄语也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0211003" n="0211003"/>。软语，不恶口。不離、和诤，不两舌也。饶益， <lb ed="ZW" n="0211a11"/>不绮语也。不嫉、不恚、正见，嫉、恚、邪见，心患之尤者，故别立三 <lb ed="ZW" n="0211a12"/>善也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0211a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0211a1301">如是，宝积！菩萨随其直心，则能发行；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0211a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0211a1401">此下二，明竖约诸行相资至极净土也。睿曰：上但廣明众行因 <lb ed="ZW" n="0211a15"/>果相对；此明诸行自为始终，阶粗至极，始于菩萨自行直心，终国土 <lb ed="ZW" n="0211a16"/>众生一切都净也。肇曰：夫心直则信固，然後能发迹造行。然始于 <lb ed="ZW" n="0211a17"/>万行者，其唯直心乎！此章明行之次渐，微著相因<anchor xml:id="nkr_note_orig_0211004" n="0211004"/>，是以始于直 <lb ed="ZW" n="0211a18"/>心，终于净土。譬犹殖栽丝发，其茂百围。直心树其萌，众行因而 <lb ed="ZW" n="0211a19"/>成，故言随。复次，有以位名配此经句，经文虽不明说，理亦无违。 <lb ed="ZW" n="0211a20"/>则直心配十住，乃至功德净配法雲可知。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0211a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0211a2101">随其发行，则得深心；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0211a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0211a2201">肇曰：既能发行，则道情弥深。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0211a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0211a2301">随其深心，则意调伏；</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0212a" n="0212a"/> <lb ed="ZW" n="0212a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0212a0101">肇曰：道情既深，则意无粗犷也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0212a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0212a0201">随意调伏，则如说行；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0212a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0212a0301">肇曰：心既调柔，则闻斯能行也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0212a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0212a0401">随如说行，则能迴向；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0212a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0212a0501">肇曰：闻既能行，则能迴其所行，标心勝境。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0212a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0212a0601">随其迴向，则有方便；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0212a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0212a0701">肇曰：既迴向大乘，则大方便之所由生也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0212a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0212a0801">随其方便，则成就众生；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0212a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0212a0901">肇曰：方便之所立，期<anchor xml:id="nkr_note_orig_0212001" n="0212001"/>在成众生也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0212a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0212a1001">随成就众生，则<persName>佛</persName>土净；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0212a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0212a1101">肇曰：众生既净，则无秽土也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0212a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0212a1201">随<persName>佛</persName>土净，则说法净；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0212a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0212a1301">肇曰：既处净土，则有净说。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0212a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0212a1401">随说法净，则智慧净；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0212a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0212a1501">肇曰：既有净说，则有净智慧生。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0212a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0212a1601">随智慧净，则其心净；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0212a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0212a1701">肇曰：净智既生，则净心转明也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0212a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0212a1801">随其心净，则一切功德净。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0212a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0212a1901">肇曰：积德不已者，欲以净心。心既净，则无德不净。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0212a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0212a2001">是故宝积，若菩萨欲得净土，当净其心。随其心净，则<persName>佛</persName>土净。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0212a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0212a2101">肇曰：结成净土義也。净土，盖是净<anchor xml:id="nkr_note_orig_0212002" n="0212002"/>心之影响耳。夫欲响 <lb ed="ZW" n="0212a22"/>顺，必和其声；欲影端，必正其形。此报应之大数也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0212a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0212a2301">尔时舍利弗承<persName>佛</persName>威神，作是念：若菩萨心净则<persName>佛</persName>土净者，我世 <lb ed="ZW" n="0212a24"/>尊本为菩萨时<anchor xml:id="nkr_note_orig_0212003" n="0212003"/>，意岂不净，而是<persName>佛</persName>土不净若此？</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0213a" n="0213a"/> <lb ed="ZW" n="0213a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0213a0101">上<persName>佛</persName>答二问，既不悟解，故次第二托缘生论。文二：初、身子生 <lb ed="ZW" n="0213a02"/>疑，後、梵王见异。初中又四：一、生疑，二、质问，三、奉对，四、解 <lb ed="ZW" n="0213a03"/>释。此初，明声闻不知真土秽净斯亡，应土秽净随物，谓<persName>佛</persName>实报丈 <lb ed="ZW" n="0213a04"/>六<anchor xml:id="nkr_note_orig_0213001" n="0213001"/>，依报丘陵，故示执果疑因。因若必净，土不应秽；如其秽也， <lb ed="ZW" n="0213a05"/>不应成<persName>佛</persName>。故疑问焉。肇曰：土之净秽，固非二乘之所能及也。如 <lb ed="ZW" n="0213a06"/>来将明<persName>佛</persName>土常净，美恶生彼，故以威神发其疑念，以生言端，故言承 <lb ed="ZW" n="0213a07"/>也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0213a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0213a0801"><persName>佛</persName>知其念，即告之言：于意云何，日月岂不净耶？而盲者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0213002" n="0213002"/>不 <lb ed="ZW" n="0213a09"/>见。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0213a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0213a1001">此二，擧喩质问。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0213a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0213a1101">对曰：不也。<persName>世尊</persName>！是盲者过<anchor xml:id="nkr_note_orig_0213003" n="0213003"/>，非日月咎。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0213a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0213a1201">此三，对以盲过也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0213a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0213a1301">舍利弗！众生罪故，不见<persName>如来</persName><persName>佛</persName>国严净，非<persName>如来</persName>咎。舍利弗！ <lb ed="ZW" n="0213a14"/>我此土净，而汝不见。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0213a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0213a1501">此下四，明解释。肇曰：日月岂不明？不见自由瞽。<persName>佛</persName>土岂不 <lb ed="ZW" n="0213a16"/>净？罪秽故不睹。岂唯凡夫不睹，身子二乘智眼亦不见。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0213a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0213a1701">尔时<name role="" type="person">螺髻梵王</name>语舍利弗：勿作<anchor xml:id="nkr_note_orig_0213004" n="0213004"/>是意，谓此<persName>佛</persName>土以为不净。 <lb ed="ZW" n="0213a18"/>所以者何？我见释迦牟尼<persName>佛</persName>土淸净，譬如自在天宫。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0213a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0213a1901">此下二，明螺髻见净。文三。此初，梵王同天见净。什曰：<persName>佛</persName> <lb ed="ZW" n="0213a20"/>国淸净，阶差不同。或如四天乃至如六欲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0213005" n="0213005"/>天，或如梵天乃至净 <lb ed="ZW" n="0213a21"/>居，或有过净居，唯補处菩萨生此国也。称适众心，故现国不同。 <lb ed="ZW" n="0213a22"/>肇曰：<persName>佛</persName>土真净，超绝三界，岂直如天宫世净而已哉？此盖齐其所 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0214a" n="0214a"/> <lb ed="ZW" n="0214a01"/>见而为言耳！舍利弗在人而见土石，梵王居天而见若天宫，自馀所 <lb ed="ZW" n="0214a02"/>见亦各不同。<persName>佛</persName>土殊应，義存于此也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0214a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0214a0301">舍利弗言：我见此土，丘陵坑坎，荆棘沙砾，土石诸山，秽恶 <lb ed="ZW" n="0214a04"/>充<anchor xml:id="nkr_note_orig_0214001" n="0214001"/>满。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0214a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0214a0501">此二，身子执秽。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0214a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0214a0601">螺髻梵言：仁者心有高下，不依<persName>佛</persName>慧，故见此土为不净耳。舍 <lb ed="ZW" n="0214a07"/>利弗！菩萨于一切众生，悉皆平等，深心淸净，依<persName>佛</persName>智慧，则能见此 <lb ed="ZW" n="0214a08"/><persName>佛</persName>土淸净。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0214a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0214a0901">此<anchor xml:id="nkr_note_orig_0214002" n="0214002"/>三，释二见所以。先明身子，次辨梵王也。下文云：“虽 <lb ed="ZW" n="0214a10"/>知诸<persName>佛</persName>国及与众生空，而常修净土，教化于群生。”身子不了净秽随 <lb ed="ZW" n="0214a11"/>缘，不依<persName>佛</persName>慧，欣净厌秽，心有高下，非真见也。大士了此净秽应<anchor xml:id="nkr_note_orig_0214003" n="0214003"/> <lb ed="ZW" n="0214a12"/>现，名依<persName>佛</persName>慧；知生如幻，故皆平等。既净秽常一，名真见也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0214a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0214a1301">于是<persName>佛</persName>以足指按地，即时三千大千世界，若干百千珍宝严饰， <lb ed="ZW" n="0214a14"/>譬如宝莊严<persName>佛</persName>无量功德宝莊严土。一切大众歎未曾有，而皆自见 <lb ed="ZW" n="0214a15"/>坐宝莲花。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0214a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0214a1601">此三，明<persName>如来</persName>现净。文四。此<anchor xml:id="nkr_note_orig_0214004" n="0214004"/>初，指按现净，文有现净、况 <lb ed="ZW" n="0214a17"/>净、众见也。前<persName>佛</persName>答二问，身子生疑，梵王启论，众既不悟，故假现 <lb ed="ZW" n="0214a18"/>变，使知净秽无定，返权悟实矣。生曰：现此变者，示无定相，以遣 <lb ed="ZW" n="0214a19"/>封秽之情，使取为净之旨。肇曰：宝莊严土，净土之最，故以为喩 <lb ed="ZW" n="0214a20"/>也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0214005" n="0214005"/>。自见坐花可解。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0214a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0214a2101"><persName>佛</persName>告舍利弗：汝且观是<persName>佛</persName>土严净。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0215a" n="0215a"/> <lb ed="ZW" n="0215a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0215a0101">此二，劝观净也。生曰：且观，且寄严净以明无秽，于实乃现， <lb ed="ZW" n="0215a02"/>亦<anchor xml:id="nkr_note_orig_0215001" n="0215001"/>无事净土矣。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0215a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0215a0301">舍利弗言：唯然<persName>世尊</persName>！本所不见，本所不闻，今<persName>佛</persName>国土严净悉 <lb ed="ZW" n="0215a04"/>现。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0215a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0215a0501">此三，对<persName>佛</persName>。昔在小乘法会，不见净土，亦不闻说；今届兹会， <lb ed="ZW" n="0215a06"/>方见严净。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0215a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0215a0701"><persName>佛</persName>语舍利弗：我<persName>佛</persName>国土，常净若此。为欲度斯下劣人故，示是 <lb ed="ZW" n="0215a08"/>众恶不净土耳。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0215a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0215a0901">此下四，释今昔净秽所以也。文三。此<anchor xml:id="nkr_note_orig_0215002" n="0215002"/>初，法说也。肇曰： <lb ed="ZW" n="0215a10"/>自<persName>佛</persName>而言，故常净若此；外应下劣，故不净同彼也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0215a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0215a1101">譬如诸天共宝器食，随其福德，饭色有异。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0215a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0215a1201">此二，喩也。肇曰：饭在器色一，在手不同。饭岂有异？异自 <lb ed="ZW" n="0215a13"/>天耳。<persName>佛</persName>土不同，方此可知。故下文云：“诸<persName>佛</persName><persName>如来</persName>功德平等，为教 <lb ed="ZW" n="0215a14"/>化众生故，而现<persName>佛</persName>土不同。”</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0215a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0215a1501">如是，舍利弗！若人心净，便见此土功德莊严。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0215a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0215a1601">三，合文可见。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0215a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0215a1701">当<persName>佛</persName>现此国土严净之时，宝积所将五百长者子，皆得无生法 <lb ed="ZW" n="0215a18"/>忍；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0215a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0215a1901">此大段第四，时众得益。文中<anchor xml:id="nkr_note_orig_0215003" n="0215003"/>大小二乘，各有深浅二益也。 <lb ed="ZW" n="0215a20"/>此深悟无生也。《大品》即色明空，悟空色不二，亦证无生法忍。 <lb ed="ZW" n="0215a21"/>《法花･寿量》即伽<anchor xml:id="nkr_note_orig_0215004" n="0215004"/>耶短<anchor xml:id="nkr_note_orig_0215005" n="0215005"/>寿明长寿，悟法身非长非短<anchor xml:id="nkr_note_orig_0215006" n="0215006"/>，亦悟 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0216a" n="0216a"/> <lb ed="ZW" n="0216a01"/>无生忍。此经即秽明净，宝积<anchor xml:id="nkr_note_orig_0216001" n="0216001"/>等悟净秽不二，亦得无生忍。以 <lb ed="ZW" n="0216a02"/>此而观，众经殊唱，会归同致。肇曰：<persName>佛</persName>国之兴，其正为此<anchor xml:id="nkr_note_orig_0216002" n="0216002"/>。无生 <lb ed="ZW" n="0216a03"/>忍，同上“不起法忍”也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0216a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0216a0401">八万四千人发阿耨多罗三藐三菩提心。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0216a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0216a0501">此浅者发心也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0216a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0216a0601"><persName>佛</persName>摄神足，于是世界还复如故。求声闻乘三万二千天及人，知 <lb ed="ZW" n="0216a07"/>有为法皆悉无常，远尘離垢，得法眼净。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0216a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0216a0801">此二，小乘益。既不悟净秽应缘，故执实有，为见无常也。肇 <lb ed="ZW" n="0216a09"/>曰：国土秽而可净，净而复秽，因悟无常，故得法眼。法眼，名须陀 <lb ed="ZW" n="0216a10"/>洹道也。始见道迹，故得法眼名。尘垢，八十八结也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0216a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0216a1101">八千比丘，不受诸法，漏尽意解。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0216a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0216a1201">肇曰：无著之道，于法无受、无染、漏尽。九十八结漏既尽，故 <lb ed="ZW" n="0216a13"/>意得解脱，成阿<anchor xml:id="nkr_note_orig_0216003" n="0216003"/>罗汉也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="ZW" n="0216a14"/> <lb ed="ZW" n="0216a15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">方便品第二</cb:mulu><head>方便品第二</head> <lb ed="ZW" n="0216a16"/> <lb ed="ZW" n="0216a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0216a1701">此下第二，净名助<persName>佛</persName>阐扬净土之化。九品经文，大分为二：初 <lb ed="ZW" n="0216a18"/>三品室外诃弹，後六品室内摄受。又先折仕庶，次诃声闻，後诃菩 <lb ed="ZW" n="0216a19"/>萨，三品浅深之次也。此以歎净名益物方便，故目品也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0216a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0216a2001">尔时毘耶離大城中，有长者名维摩诘，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0216a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0216a2101">肇曰：此经之作，起于净名。其微言幽唱，亦备之後文。出经 <lb ed="ZW" n="0216a22"/>者欲远存其人，以弘其道教，故此一品，全序其德也。品文二：先、 <lb ed="ZW" n="0216a23"/>歎德，次、益物。初中歎本迹二身：法身十德，本也；应身三业，迹 <lb ed="ZW" n="0216a24"/>也。天台云：西方贵人称为长者，皆具十德。今净名法身长者，十 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0217a" n="0217a"/> <lb ed="ZW" n="0217a01"/>德亦然。十德如科文。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0217a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0217a0201">已曾供养无量诸<persName>佛</persName>，深殖善本；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0217a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0217a0301">第一，姓贵者，値<anchor xml:id="nkr_note_orig_0217001" n="0217001"/><persName>佛</persName>闻法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0217002" n="0217002"/>，从法化生也。肇曰：树德先圣， <lb ed="ZW" n="0217a04"/>故善本深殖也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0217a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0217a0501">得无生忍；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0217a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0217a0601">二，证位高也。三贤业生。七地愿生。八地已去，法身无生， <lb ed="ZW" n="0217a07"/>名无生忍。此法身大士，名龙象也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0217a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0217a0801">辩才无碍，遊戏神通，逮诸总持；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0217a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0217a0901">此三，业德藏，名大富也。辩才，口业；神通，身业；总持，心业。 <lb ed="ZW" n="0217a10"/>旷劫积修，三轮德满，功济庶物，莫大于即。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0217a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0217a1101">获无所畏，降魔劳怨；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0217a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0217a1201">四，威势<anchor xml:id="nkr_note_orig_0217003" n="0217003"/>。肇曰：菩萨四无畏也。四魔劳我，故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0217004" n="0217004"/>为怨 <lb ed="ZW" n="0217a13"/>也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0217005" n="0217005"/>。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0217a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0217a1401">入深法门，善于智度，通达方便，大愿成就，明了众生心之所 <lb ed="ZW" n="0217a15"/>趣，又能分别诸根利钝；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0217a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0217a1601">五，二智深也。实智深入，智度圆满；权智方便，弘誓成就。此 <lb ed="ZW" n="0217a17"/>自行二智也。了众生心，同归本觉，见真也；分别利钝，随根教化， <lb ed="ZW" n="0217a18"/>照俗也。此二化他二智也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0217a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0217a1901">久于<persName>佛</persName>道，心已纯淑，决定大乘；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0217a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0217a2001">六，年耆。百千僧<anchor xml:id="nkr_note_orig_0217006" n="0217006"/>祇，积修妙智；八地法身，决定真伪。此 <lb ed="ZW" n="0217a21"/>年耆也。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0218a" n="0218a"/> <lb ed="ZW" n="0218a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0218a0101">诸有所作，能善思量；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0218a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0218a0201">七，行无失。肇曰：身口意有所作，智慧恒在前，故所作无失 <lb ed="ZW" n="0218a03"/>也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0218a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0218a0401">住<persName>佛</persName>威仪，心大如海；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0218a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0218a0501">八，礼仪备也。肇曰：擧动进止，不失圣仪。海有五德：一、澄 <lb ed="ZW" n="0218a06"/>净不受死凛；二、多出妙宝；三、大龙降雨，滴如车轴，受<anchor xml:id="nkr_note_orig_0218001" n="0218001"/>而不溢； <lb ed="ZW" n="0218a07"/>四、风日不能竭；五、渊深难测。大士心净，不受毁戒之屍；出慧明 <lb ed="ZW" n="0218a08"/>之宝；<persName>佛</persName><anchor xml:id="nkr_note_orig_0218002" n="0218002"/>大法雨，受而不溢；邪魔风日，不能亏损；其智渊深，莫 <lb ed="ZW" n="0218a09"/>能测者。故曰“心大如海”。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0218a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0218a1001">诸<persName>佛</persName>咨嗟；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0218a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0218a1101">九，上人嗟歎。一念净信，为<persName>佛</persName>称扬，况法身哉？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0218a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0218a1201">弟子、释、梵、世、主所敬。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0218a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0218a1301">此十，下人归敬。弟子，声闻也。释，帝释也。梵，梵王也。 <lb ed="ZW" n="0218a14"/>世，护世四<anchor xml:id="nkr_note_orig_0218003" n="0218003"/>王也。主，诸国主也。伏其首，则群下从之。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0218a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0218a1501">欲度人故，以善方便，居毘耶離。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0218a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0218a1601">此下第二，歎迹化之德。文三：初、标益物处，次、列三业益物， <lb ed="ZW" n="0218a17"/>後、结歎。初标可见。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0218a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0218a1801">资财无量，摄诸贫民<anchor xml:id="nkr_note_orig_0218004" n="0218004"/>；奉戒淸净，摄诸毁禁；以忍调行，摄诸 <lb ed="ZW" n="0218a19"/>恚怒；以大精进，摄诸懈怠；一心禅寂<anchor xml:id="nkr_note_orig_0218005" n="0218005"/>，摄诸乱意；以决定慧，摄诸 <lb ed="ZW" n="0218a20"/>无智。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0218a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0218a2101">此第二，列三业方便。初六度摄物，心密方便；次“白衣”下十 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0219a" n="0219a"/> <lb ed="ZW" n="0219a01"/>八事，身密方便；後“长者中尊”下十一事，口密方便。品目之作， <lb ed="ZW" n="0219a02"/>其<anchor xml:id="nkr_note_orig_0219001" n="0219001"/>在兹焉。初“资财”等六度者，肇曰：至人不现行六度。现行 <lb ed="ZW" n="0219a03"/>六度者，为摄六蔽耳。此中非悭、非施等，法身本；佈施、奉戒等，化 <lb ed="ZW" n="0219a04"/>物迹。非本不可以证真，非迹不可以化物。此初，六度方便也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0219a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0219a0501">虽为白衣，奉持沙门淸净律行；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0219a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0219a0601">此下身密方便。虽现白衣之仪，而不乖法身之本。法身寂灭， <lb ed="ZW" n="0219a07"/>即<persName>佛</persName>所持大沙门律行也。肇曰：秦言義训“勤行”，勤行趣涅槃也。 <lb ed="ZW" n="0219a08"/>亦曰“休息”，息生死往来也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0219a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0219a0901">虽处居家，不著三界；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0219a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0219a1001">三界，生死之家。知如幻，故不著。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0219a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0219a1101">示有妻子，常修梵行；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0219a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0219a1201">肇曰：梵行，淸净无欲行也。又曰：患欲淤泥故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0219a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0219a1301">现有眷属，常乐远離；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0219a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0219a1401">肇曰：在众若野。又曰：觉爱别離故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0219a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0219a1501">虽服宝饰，而以相好严身；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0219a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0219a1601">肇曰：外服俗饰，而内修相好也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0219a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0219a1701">虽服饮食，而以禅悦为味；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0219a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0219a1801">肇曰：外食世膳，而内甘禅悦。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0219a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0219a1901">若至博弈戏处，辄以度人；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0219a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0219a2001">传云：博弈，围棋也。空弃光阴，无裨来业。肇曰：因戏止戏。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0219a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0219a2101">受诸异道，不毁正信；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0219a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0219a2201">肇曰：同于异者，欲令异同于我耳，岂正信之可毁！受，谓受学 <lb ed="ZW" n="0219a23"/>道法也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0219a24"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0219a2401">虽明世典，常乐<persName>佛</persName>法；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0219a25"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0219a2501">肇曰：世典虽尽明，所乐在真法。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0219a26"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0219a2601">一切见敬，为供养中最；</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0220a" n="0220a"/> <lb ed="ZW" n="0220a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0220a0101">肇曰：含齿无不敬，净养无不供。故曰为致<anchor xml:id="nkr_note_orig_0220001" n="0220001"/>养之最也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0220a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0220a0201">执持正法，摄诸长幼<anchor xml:id="nkr_note_orig_0220002" n="0220002"/>；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0220a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0220a0301">肇曰：外国诸部曲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0220003" n="0220003"/>皆立三老，有德者为执法人<anchor xml:id="nkr_note_orig_0220004" n="0220004"/>，以决鄕 <lb ed="ZW" n="0220a04"/>讼、摄长幼<anchor xml:id="nkr_note_orig_0220005" n="0220005"/>也。净名现执俗法，因通道法也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0220a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0220a0501">一切治生谐偶，虽获俗利，不以喜悦；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0220a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0220a0601">肇曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0220006" n="0220006"/>：贪生图业，有身皆患。世利称心，弥增流浪。大士诫 <lb ed="ZW" n="0220a07"/>之，不以喜悦。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0220a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0220a0801">遊诸四衢，饶益众生；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0220a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0220a0901">肇曰：四衢要路，人所交集。随彼所需，而为益焉。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0220a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0220a1001">入治政法，救护一切；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0220a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0220a1101">肇曰：治政法，律官也。导以正法，使民无偏枉，救护一切也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0220a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0220a1201">入讲论处，导以大乘；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0220a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0220a1301">外道二乘，执见异论。大士摄伏，导以大乘，令其解脱。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0220a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0220a1401">入诸学堂，诱开童蒙；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0220a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0220a1501">肇曰：学堂，童蒙书学堂也。诱开，如太子入学现梵书比也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0220a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0220a1601">入诸婬舍，示欲之过；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0220a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0220a1701">肇曰：外国婬人，别立聚落。凡预士流，目不暂顾。大士同其 <lb ed="ZW" n="0220a18"/>欲，然後示其过。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0220a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0220a1901">入诸酒肆，能立其志。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0220a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0220a2001">肇曰：酒致失志，开放逸门也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0220a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0220a2101">若在长者，长者中尊，为说勝法；</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0221a" n="0221a"/> <lb ed="ZW" n="0221a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0221a0101">此下三，明口密益物。肇曰：凡人易以威顺，难以理从。大士 <lb ed="ZW" n="0221a02"/>每处其尊，以弘风靡之化。长者豪族望重，多以世教自居，不求出 <lb ed="ZW" n="0221a03"/>世勝法，永处轮迴。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0221a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0221a0401">若在居士，居士中尊，断其贪著；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0221a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0221a0501">肇曰：积财一亿，入居士里，宝货弥殖，贪著自缠，岂思出離。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0221a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0221a0601">若在刹利，刹利中尊，教以忍辱；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0221a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0221a0701">肇曰：刹利，王者种也，秦言“田主”。劫初人食地味，转食自然 <lb ed="ZW" n="0221a08"/>粳米。後人情渐伪，各有封殖，遂立有德，处平分田，此王者之始 <lb ed="ZW" n="0221a09"/>也。其尊贵自在，多强暴怒，恣意伤害，自取轮<anchor xml:id="nkr_note_orig_0221001" n="0221001"/>迴，故教以和忍。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0221a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0221a1001">若在婆罗门，婆罗门中尊，除其我慢；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0221a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0221a1101">肇曰：秦言“外意”，以道学为业，或在家，或出家苦行，多恃己 <lb ed="ZW" n="0221a12"/>道術，我慢自蔽，没生死流。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0221a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0221a1301">若在大臣，大臣中尊，教以正法；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0221a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0221a1401">肇曰：正法，治正法也。教以正法治国，以道佐时。亦令知身 <lb ed="ZW" n="0221a15"/>如泡，不保荣禄。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0221a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0221a1601">若在王子，王子中尊，示以忠孝；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0221a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0221a1701">为臣须忠，为子应孝。肇曰：所承处重<anchor xml:id="nkr_note_orig_0221002" n="0221002"/>，宜以忠孝为先也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0221a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0221a1801">若在内官，内官中尊，化正宫女；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0221a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0221a1901">什曰：外国法取历世忠良、耆长有德为内官，化正宫女。嗜色 <lb ed="ZW" n="0221a20"/>之业，报以女身。若不正修，岂能出離！</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0221a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0221a2101">若在庶民，庶民中尊，令兴福力；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0221a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0221a2201">肇曰：福力微浅，故生庶民。衣食尙乏，安能进道！</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0221a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0221a2301">若在梵天，梵天中尊，诲以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0221003" n="0221003"/>勝慧；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0221a24"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0221a2401">肇曰：梵天多有禅福，不求出世勝慧。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0222a" n="0222a"/> <lb ed="ZW" n="0222a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0222a0101">若在帝释，帝释中尊，示现无常；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0222a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0222a0201">无常者，涤欲爱<anchor xml:id="nkr_note_orig_0222001" n="0222001"/>之神汤，凡未離欲界者，岂不铭心哉！什 <lb ed="ZW" n="0222a03"/>曰：“梵”，垢薄而著浅，故为说勝慧；“释”，爱<anchor xml:id="nkr_note_orig_0222002" n="0222002"/>重而著深<anchor xml:id="nkr_note_orig_0222003" n="0222003"/>，故现 <lb ed="ZW" n="0222a04"/>无常也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0222a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0222a0501">若在护世，护世中尊，护诸众生。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0222a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0222a0601">“护世”，四天王也。东方持国主，主二部：犍闼婆、毘舍遮。南 <lb ed="ZW" n="0222a07"/>方增长主，主二部：鸠槃荼、闭戾多。西方杂语主，主二部：龙及富 <lb ed="ZW" n="0222a08"/>单那。北方多闻主，主二部：夜叉、罗刹。护诸世间也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0222a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0222a0901">长者维摩诘以如是等无量方便，饶益众生。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0222a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0222a1001">此第三，结歎也。肇曰：法身圆应，其迹无端，故称无量。上略 <lb ed="ZW" n="0222a11"/>言之耳。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0222a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0222a1201">其以方便，现身有疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0222a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0222a1301">此下第二，现疾益物。文四：一、明方便现疾，二、诸人参问， <lb ed="ZW" n="0222a14"/>三、因为说法，四、闻法得益。此初也。肇曰：虽复变现殊方，妙迹 <lb ed="ZW" n="0222a15"/>不一，然此经之起，本于现疾，故作者别序其事也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0222a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0222a1601">以其疾故，国王、大臣、长者、居士、婆罗门等，及<anchor xml:id="nkr_note_orig_0222004" n="0222004"/>诸王子幷 <lb ed="ZW" n="0222a17"/>馀官属，无数千人，皆往问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0222a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0222a1801">此下第二，著有众生因集参问也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0222a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0222a1901">其往者，维摩诘因以身疾，廣为说法。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0222a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0222a2001">此三，明因疾说法。文二：初、劝厌凡身，二、劝求<persName>佛</persName>身。前文 <lb ed="ZW" n="0222a21"/>复二：前、明缘理正观，後、辨缘事对治观。此总标也。肇曰：同我 <lb ed="ZW" n="0222a22"/>者易信，异我者难顺。故因其身疾，以明有身之患。什曰：欲明履 <lb ed="ZW" n="0222a23"/>道之身未免斯患，况于无德而可保耶！</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0223a" n="0223a"/> <lb ed="ZW" n="0223a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0223a0101">诸仁者！是身无常、无强、无力、无坚，速朽之法，不可信也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0223a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0223a0201">此下次，正说无常、苦、空、无我四观文也。此初，无常观。夫 <lb ed="ZW" n="0223a03"/>无常者，悟身有为，体性生灭，此理无常也，可阶道果。若四时代 <lb ed="ZW" n="0223a04"/>谢，形变色衰，此是事转，非真悟也。肇曰：身之危脆，强力不能保， <lb ed="ZW" n="0223a05"/>孰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0223001" n="0223001"/>能信其永固者？此无常義也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0223a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0223a0601">为苦为恼，众病所集。诸仁者！如此身，明智者所不怙。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0223a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0223a0701">此二，苦观。法身常乐，无漏因生；则知漏因生身，性本自苦。 <lb ed="ZW" n="0223a08"/>见此苦理，道果从生。若待鞭挞伤害方见苦者，非苦理也。病恼相 <lb ed="ZW" n="0223a09"/>仍，明智不怙。怙，恃怙也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0223a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0223a1001">是身如聚沫，不可撮摩；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0223a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0223a1101">此下十喩明空观。身者，因是妄惑，果是伪报。观察此理，名 <lb ed="ZW" n="0223a12"/>悟空也。复次，四大虚伪，不真故空，亦非毁灭代谢之空哉！肇曰： <lb ed="ZW" n="0223a13"/>撮摩聚<anchor xml:id="nkr_note_orig_0223002" n="0223002"/>沫之无实，以喩观身之虚伪。此下至电喩，明空義也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0223a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0223a1401">是身如泡，不得久立；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0223a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0223a1501">肇曰：不久似明无常義。然水上泡，以虚<anchor xml:id="nkr_note_orig_0223003" n="0223003"/>中不实，故不久 <lb ed="ZW" n="0223a16"/>立，犹空義也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0223a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0223a1701">是身如焰，从渴爱生；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0223a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0223a1801">肇曰：渴见阳焰，惑以为水；爱见四大，迷以为身。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0223a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0223a1901">是身如芭蕉，中无有坚；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0223a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0223a2001">芭蕉之草<anchor xml:id="nkr_note_orig_0223004" n="0223004"/>，唯葉无干。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0223a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0223a2101">是身如幻，从顚倒起；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0223a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0223a2201">肇曰：见幻为人，四大为身，皆顚倒也。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0224a" n="0224a"/> <lb ed="ZW" n="0224a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0224a0101">是身如梦，为虚妄见<anchor xml:id="nkr_note_orig_0224001" n="0224001"/>；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0224a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0224a0201">妄心所计，虚诳如梦。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0224a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0224a0301">是身如影，从业缘现；是身如响，属诸因缘；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0224a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0224a0401">肇曰：身之起乎业因，犹影响之生形声。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0224a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0224a0501">是身如浮雲，须臾变灭；是身如电，念念不住。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0224a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0224a0601">肇曰：变灭不住，似释无常。然皆取其虚伪不真，故速灭不住， <lb ed="ZW" n="0224a07"/>犹释空義也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0224a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0224a0801">是身无主，为如地；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0224a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0224a0901">此下六界观无我也。肇曰：夫万事万形，皆四大成。在外则为 <lb ed="ZW" n="0224a10"/>土石山河，在内则为四肢百体。聚而为生，散而为死。生则为内， <lb ed="ZW" n="0224a11"/>死则为外。内外虽殊，然其大不异，故以内、外四大，类<anchor xml:id="nkr_note_orig_0224002" n="0224002"/>明无我 <lb ed="ZW" n="0224a12"/>也。外地，古今相传，强者先宅<anchor xml:id="nkr_note_orig_0224003" n="0224003"/>，故无主也。身亦尔，众缘所成， <lb ed="ZW" n="0224a13"/>缘合则起，缘散则離，何有真宰常主之者！主、寿、人即是一我，義 <lb ed="ZW" n="0224a14"/>立四名耳。地性能持，妄计为主。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0224a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0224a1501">是身无我，为如火；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0224a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0224a1601">火性炎上，妄计为我。肇曰：纵任自由，谓之我。而外火起灭 <lb ed="ZW" n="0224a17"/>由薪，火不自在；不自在<anchor xml:id="nkr_note_orig_0224004" n="0224004"/>，火无我也。外<anchor xml:id="nkr_note_orig_0224005" n="0224005"/>火既无我，内火类可 <lb ed="ZW" n="0224a18"/>知。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0224a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0224a1901">是身无寿，为如风；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0224a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0224a2001">风息通命，妄计为寿。肇曰：常存<anchor xml:id="nkr_note_orig_0224006" n="0224006"/>不变，谓之寿。而外风积 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0225a" n="0225a"/> <lb ed="ZW" n="0225a01"/>气飘鼓，动止<anchor xml:id="nkr_note_orig_0225001" n="0225001"/>无常；动止<anchor xml:id="nkr_note_orig_0225002" n="0225002"/>无常，风无寿也。外风既无寿，内风 <lb ed="ZW" n="0225a02"/>类可知。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0225a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0225a0301">是身无人，为如水；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0225a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0225a0401">水性随物，妄计为人。肇曰：贵于万物，而始终不改，谓之人。 <lb ed="ZW" n="0225a05"/>而外水善利万形，方圆随物，洼隆异适，而体无定。若体无定，则水 <lb ed="ZW" n="0225a06"/>无人也。外水既无人，内水类可知。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0225a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0225a0701">是身不实，四大为家；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0225a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0225a0801">此身骨肉等，地大；血髓等，水大；暖气等，火大；喘息等，风大。 <lb ed="ZW" n="0225a09"/>不了四大，妄计为身，假会为家，非实身也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0225a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0225a1001">是身为空，離我、我所；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0225a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0225a1101">此五，空界观。身之呻吟，犹橐籥哉！声动因空，空无我所。 <lb ed="ZW" n="0225a12"/>既无我所，何异<anchor xml:id="nkr_note_orig_0225003" n="0225003"/>外空耶？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0225a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0225a1301">是身无知，如草木瓦砾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0225a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0225a1401">此<anchor xml:id="nkr_note_orig_0225004" n="0225004"/>六，识界观也。草木随气，变化万形；识身随业，受报非 <lb ed="ZW" n="0225a15"/>一。既缘变无常知，何异草木？又草木随气荣枯，识亦随缘生灭。 <lb ed="ZW" n="0225a16"/>生灭无定知，何异草木？肇曰：身虽能触而无知，内识能知而无触。 <lb ed="ZW" n="0225a17"/>自性而求，二俱无知。既曰无知，何异瓦砾？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0225a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0225a1801">是身无作，风力所转。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0225a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0225a1901">此破作者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0225005" n="0225005"/>也。身随业风，巧拙异动，无作者也。肇曰：擧动 <lb ed="ZW" n="0225a20"/>事为，风力使然，谁作之者？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0225a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0225a2101">是身不净，秽恶充满。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0226a" n="0226a"/> <lb ed="ZW" n="0226a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0226a0101">此下明<anchor xml:id="nkr_note_orig_0226001" n="0226001"/>缘事对治观，破思惟惑也。肇曰：三十六物，充满其 <lb ed="ZW" n="0226a02"/>体，此不净想也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0226a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0226a0301">是身为虚伪，虽假以澡浴衣食，必归磨灭。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0226a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0226a0401">肇曰：虽复澡以香汤，衣以上服，苟曰非真，岂得久立？此虚伪 <lb ed="ZW" n="0226a05"/>想也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0226a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0226a0601">是身为灾，百一病恼。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0226a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0226a0701">肇曰：一大增损，百一病生。此灾患想也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0226a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0226a0801">是身如丘井，为老所逼。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0226a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0226a0901">丘井者，故破村落丘墟故井也。谓人物宫室，移就新居，井不 <lb ed="ZW" n="0226a10"/>可改，日见崩壞。人老亦然，盛力少色，皆悉迁移，衰老形骸，留此 <lb ed="ZW" n="0226a11"/>散壞。此老壞想也。肇曰：神之处身，为老死所逼；犹危人之在丘 <lb ed="ZW" n="0226a12"/>井，为龙蛇所逼也。缘在他<anchor xml:id="nkr_note_orig_0226002" n="0226002"/>经。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0226a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0226a1301">是身无定，为要当死。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0226a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0226a1401">死苦。肇曰：寿夭虽无定，不得不受死。此必死想也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0226a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0226a1501">是身如毒蛇，如怨贼，如空聚，阴、界、诸入所共合成。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0226a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0226a1601">此总明不可乐想也。肇曰：四大喩四蛇，五阴喩五贼，六情喩 <lb ed="ZW" n="0226a17"/>空聚，皆有成喩在他经。五阴、十八界、十二入，三法假合成身，犹 <lb ed="ZW" n="0226a18"/>若空聚，无<anchor xml:id="nkr_note_orig_0226003" n="0226003"/>可寄也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0226a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0226a1901">诸仁者！此可患厌，当乐<persName>佛</persName>身。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0226a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0226a2001">此下第二，劝求<persName>佛</persName>身。文四：第一擧劝，第二征劝，第三释劝， <lb ed="ZW" n="0226a21"/>第四结劝。此初，擧厌劝欣。肇曰：吾等同有斯患，可厌久矣，宜共 <lb ed="ZW" n="0226a22"/>乐求<persName>佛</persName>身也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0226a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0226a2301">所以者何？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0226a24"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0226a2401">此二，征劝意。肇曰：近见者，谓<persName>佛</persName>身直是形之妙者，未免生死 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0227a" n="0227a"/> <lb ed="ZW" n="0227a01"/>寒暑之患，何为而求？将辨法身妙极之体。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0227a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0227a0201"><persName>佛</persName>身者，即法身也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0227a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0227a0301">此三，释劝。文三：初、辨果体，二、明修因，三、总结<anchor xml:id="nkr_note_orig_0227001" n="0227001"/>。此初 <lb ed="ZW" n="0227a04"/>也。肇曰：经云法身者，虚空身也。无生而无不生，无形而无不形。 <lb ed="ZW" n="0227a05"/>超三界之表，绝有心之境。阴入所不摄，称谓所不及。寒暑不能为 <lb ed="ZW" n="0227a06"/>其患，生死无以化其体。故其为物也，微妙无像，不可为有；备应万 <lb ed="ZW" n="0227a07"/>形，不可为无。弥纶八极，不可为小；细入无间，不可为大。故能出 <lb ed="ZW" n="0227a08"/>生入死，通洞乎无穷之化；变现殊方，应无端之求。此二乘之所不 <lb ed="ZW" n="0227a09"/>议，補处之所未觌。况凡夫无因，敢措思于其间哉！聊依经诚言， <lb ed="ZW" n="0227a10"/>粗标其玄极耳。然则法身在天而天，在人而人，岂复近捨丈六而远 <lb ed="ZW" n="0227a11"/>求法身乎！</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0227a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0227a1201">从无量功德、智慧生。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0227a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0227a1301">此二，明修因。肇曰：夫妙极之身，必生乎妙极之因。功德、智 <lb ed="ZW" n="0227a14"/>慧，大士二业也。此二盖是万行之初门，泥洹之关要，故唱言有之。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0227a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0227a1501">从戒、定、慧、解脱、解脱知见生。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0227a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0227a1601">肇曰：五分法身也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0227a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0227a1701">从慈、悲、喜、捨生。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0227a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0227a1801">四等也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0227a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0227a1901">从佈施、持戒、忍辱、柔和、勤行、精进、禅定、解脱、三昧、多闻、 <lb ed="ZW" n="0227a20"/>智慧诸波罗蜜生。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0227a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0227a2101">肇曰：禅，四禅。定，四空定。解脱，八解脱。三昧<anchor xml:id="nkr_note_orig_0227002" n="0227002"/>，三三昧。 <lb ed="ZW" n="0227a22"/>此皆禅度之别行。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0227a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0227a2301">从方便生。从六通生。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0227a24"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0227a2401">肇曰：自非六通、方便生其无方之化，无以成无极之体。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0227a25"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0227a2501">从三明生。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0228a" n="0228a"/> <lb ed="ZW" n="0228a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0228a0101">肇曰：天眼、宿命智、漏尽通为三明。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0228a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0228a0201">从三十七道品生。从止<anchor xml:id="nkr_note_orig_0228001" n="0228001"/>观生。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0228a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0228a0301">三十七品如下。什曰：始观时繫心一<anchor xml:id="nkr_note_orig_0228002" n="0228002"/>处名止，静极则明，明 <lb ed="ZW" n="0228a04"/>则慧，慧名观。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0228a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0228a0501">从十力、四无所畏、十八不共法生。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0228a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0228a0601">名数如常。自非剋圆勝德，何能证兹法身！</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0228a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0228a0701">从断一切不善法、集一切善法生。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0228a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0228a0801">肇曰：必断之志，必集之情，此二心行之纲目也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0228a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0228a0901">从真实生。从不放逸生。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0228a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0228a1001">肇曰：真实，善根所以生；不放逸，功业所以成。此二心行之要 <lb ed="ZW" n="0228a11"/>也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0228a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0228a1201">从如是无量淸净法生<persName>如来</persName>身。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0228a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0228a1301">此总结也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0228a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0228a1401">诸仁者！欲得<persName>佛</persName>身，断一切众生病者，当发阿耨多罗三藐三菩 <lb ed="ZW" n="0228a15"/>提心。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0228a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0228a1601">此四结劝，起悲愿也。肇曰：发无上心，岂唯自除病，亦济群生 <lb ed="ZW" n="0228a17"/>病。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0228a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0228a1801">如是，长者维摩诘为诸问疾者如应说法，令无数千人，皆发阿 <lb ed="ZW" n="0228a19"/>耨多罗三藐三菩提心。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0228a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0228a2001">此四，结益也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="ZW" n="0228a21"/> <lb ed="ZW" n="0228a22"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">弟子品第三</cb:mulu><head>弟子品第三</head> <lb ed="ZW" n="0228a23"/> <lb ed="ZW" n="0228a24"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0228a2401">此二，明弟子因命问疾，寄宣诃辞，挫小进大，故目品焉。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0229a" n="0229a"/> <lb ed="ZW" n="0229a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0229a0101">尔时，长者维摩诘自念寝疾于床，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0229a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0229a0201">品文二：初、自念疾，後、<persName>佛</persName>命问疾。此初，先自念也。生曰：自 <lb ed="ZW" n="0229a03"/>念寝疾<anchor xml:id="nkr_note_orig_0229001" n="0229001"/>者，自伤念疾也。夫有身则有疾，此自世之常耳。达者 <lb ed="ZW" n="0229a04"/>体之，何所伤哉！然毘耶離诸长者子皆觐<persName>佛</persName>听法，维摩诘事应是 <lb ed="ZW" n="0229a05"/>同，而碍疾不预，理在致伤。故托以崇法，招<persName>佛</persName>问疾也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0229a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0229a0601"><persName>世尊</persName>大慈，寧不垂愍。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0229a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0229a0701">此念问。肇曰：<persName>世尊</persName>大慈，必见垂问，因以弘道，所济良多，此 <lb ed="ZW" n="0229a08"/>现疾之本意也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0229a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0229a0901"><persName>佛</persName>知其意，即告舍利弗：汝行诣维摩诘问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0229a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0229a1001">此二，命问疾人。先别命十人，此初章也。文二：初命，後辞。 <lb ed="ZW" n="0229a11"/>此初，命也。肇曰：至人悬心默通，不先形言，冥機潜应，故先敕也。 <lb ed="ZW" n="0229a12"/>如其知诸人不堪而犹命者，将显净名无穷之<anchor xml:id="nkr_note_orig_0229002" n="0229002"/>德，以生众会悕仰 <lb ed="ZW" n="0229a13"/>之情耳。“舍利”，此名身，其母名也。“弗”，秦言“子”。天竺多以 <lb ed="ZW" n="0229a14"/>母名名子。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0229a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0229a1501">舍利弗白<persName>佛</persName>言：<persName>世尊</persName>！我不堪任诣彼问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0229a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0229a1601">此二，辞也。文四：一、奉辞不堪，二、略出所以，三、廣引弹事， <lb ed="ZW" n="0229a17"/>四、结辞不堪。此即初也。生曰：有以致辞，非拒命也。托不拒命 <lb ed="ZW" n="0229a18"/>之辞，以取推维摩诘義。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0229a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0229a1901">所以者何？忆念我昔曾于林中宴坐树下，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0229a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0229a2001">此二，“所以”下，征释不堪所由也。宴，安也。禅定安心，故云 <lb ed="ZW" n="0229a21"/>宴坐。声闻入定，不过八地定及灭尽定，皆是厌下粗动，欣于上定。 <lb ed="ZW" n="0229a22"/>故示隐身于林，息乱于定，此非真宴寂。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0229a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0229a2301">时维摩诘来谓我言：唯！舍利弗！不必是坐为宴坐也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0229a24"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0229a2401">此三，“时维摩诘”下<anchor xml:id="nkr_note_orig_0229003" n="0229003"/>，引所弹事。文三：总、别、结也。此初， <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0230a" n="0230a"/> <lb ed="ZW" n="0230a01"/>总诃不必此坐为真坐也。夫心体離念，性本寂灭。体此安住，名真 <lb ed="ZW" n="0230a02"/>宴坐。岂同二乘，厌乱欣定，而为宴寂哉！</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0230a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0230a0301">夫宴坐者，不于三界现身意，是为宴坐。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0230a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0230a0401">此二，“夫宴坐”下，别诃。文六。此初，诃形神不寂失。夫三 <lb ed="ZW" n="0230a05"/>界性空，未尝不寂；身心如幻，何时不定？岂有厌欣哉！肇曰：今舍 <lb ed="ZW" n="0230a06"/>利弗犹有世报生身，及世报意根，故以人间为烦扰而宴坐林下，未 <lb ed="ZW" n="0230a07"/>能形神无迹，故致斯诃。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0230a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0230a0801">不起灭定，而现诸威仪，是为宴坐。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0230a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0230a0901">二，诃寂用相乖失。小乘灭受想心，名为灭定，故灭而无用也。 <lb ed="ZW" n="0230a10"/>菩萨体心性常寂灭，名灭尽定，故寂而常用。肇曰：小乘人入灭尽 <lb ed="ZW" n="0230a11"/>定，则形犹枯木，无运用之能。大士入实相定，心智寂灭而形充八 <lb ed="ZW" n="0230a12"/>极，顺機而作应会无方，擧动进止不捨威仪。其为宴也，亦以极矣！</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0230a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0230a1301">不捨道法，而现凡夫事，是为宴坐。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0230a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0230a1401">三，诃真俗异缘失。《仁王》云：“双照二谛平等道。”照真故道 <lb ed="ZW" n="0230a15"/>法，照俗故凡事。肇曰：小乘障隔生死，故不能和光。大士美恶齐 <lb ed="ZW" n="0230a16"/>旨，道俗一观，故终日凡夫，终日道法也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0230001" n="0230001"/>。净名之有居家，即其事 <lb ed="ZW" n="0230a17"/>也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0230a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0230a1801">心不住内，亦不在外，是为宴坐。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0230a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0230a1901">四，诃心住内外失。心生则内外相生，心寂则内外相灭，此无 <lb ed="ZW" n="0230a20"/>住为住也。肇曰：身为幻宅，何为住内？万物斯虚，何为在外？小 <lb ed="ZW" n="0230a21"/>乘防念，故繫心于内；凡夫多求，故驰想于外；大士齐观，故内外无 <lb ed="ZW" n="0230a22"/>寄也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0230a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0230a2301">于诸见不动，而修行三十七品，是为宴坐。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0230a24"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0230a2401">五，诃乖中起行失。肇曰：诸见，六十二诸妄见也。夫以见<anchor xml:id="nkr_note_orig_0230002" n="0230002"/> <lb ed="ZW" n="0230a25"/>为见者，要动捨诸见以修道品。大士观诸见真性即是道品，故不近 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0231a" n="0231a"/> <lb ed="ZW" n="0231a01"/>捨妄见而远修道品也。如小乘观身不净，破净倒，名见动。大士观 <lb ed="ZW" n="0231a02"/>身性空，非垢非净，名为不动。念处既尔，馀品例然。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0231a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0231a0301">不断烦恼，而入涅槃，是为宴坐。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0231a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0231a0401">六，诃染净未融失<anchor xml:id="nkr_note_orig_0231001" n="0231001"/>。肇曰：七使、九结，恼乱群生，名为烦恼。 <lb ed="ZW" n="0231a05"/>烦恼真性，即是涅槃。慧力强者，观烦恼即是入涅槃，不待断而後 <lb ed="ZW" n="0231a06"/>入也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0231a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0231a0701">若能如是坐者，<persName>佛</persName>所印可。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0231a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0231a0801">此三，结也。肇曰：此平等法坐，<persName>佛</persName>所印可。岂若<anchor xml:id="nkr_note_orig_0231002" n="0231002"/>仁者有待 <lb ed="ZW" n="0231a09"/>之坐乎！</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0231a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0231a1001">时我，<persName>世尊</persName>！闻是语已<anchor xml:id="nkr_note_orig_0231003" n="0231003"/>，默然而止，不能加报。故我不任诣 <lb ed="ZW" n="0231a11"/>彼问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0231a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0231a1201">此四，结不堪也。肇曰：理出意外，莫知所对。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0231a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0231a1301"><persName>佛</persName>告大目犍连：汝行诣维摩诘问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0231a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0231a1401">文二。此初，命也。目揵<anchor xml:id="nkr_note_orig_0231004" n="0231004"/>连，此云採菽，姓也，辅相之族。 <lb ed="ZW" n="0231a15"/>字拘律陀，此树名也。祷树求之，因以名也。肇曰：弟子中神通 <lb ed="ZW" n="0231a16"/>第<anchor xml:id="nkr_note_orig_0231005" n="0231005"/>一。生曰：夫人才有长短，所能不同。舍利弗自可不能，馀何 <lb ed="ZW" n="0231a17"/>必然？故不抑之而不告也。复得因以廣维摩诘之美。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0231a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0231a1801">目连白<persName>佛</persName>言：<persName>世尊</persName>！我不堪任诣彼问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0231a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0231a1901">二，辞也。文四，如前。此初也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0231a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0231a2001">所以者何？忆念我昔入毘耶離<anchor xml:id="nkr_note_orig_0231006" n="0231006"/>大城，于裡巷中，为诸居士 <lb ed="ZW" n="0231a21"/>说法。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0232a" n="0232a"/> <lb ed="ZW" n="0232a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0232a0101">此二，不堪之由。此说小乘无常等法也。肇曰：当是说有为善 <lb ed="ZW" n="0232a02"/>法，施戒之流也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0232a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0232a0301">时维摩诘来谓我言：唯！<name role="" type="person">大目连</name>！为白衣居士说法，不当如仁 <lb ed="ZW" n="0232a04"/>者所说。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0232a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0232a0501">此三，辨所弹事。文三：初、诃伪，次、示真，後、诃益。此初，总 <lb ed="ZW" n="0232a06"/>诃。“不当”，此顺方言，应云“仁者所说不当”。法唯一实，馀二非 <lb ed="ZW" n="0232a07"/>真，故云不当。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0232a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0232a0801">夫说法者，当如法说。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0232a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0232a0901">此示<anchor xml:id="nkr_note_orig_0232001" n="0232001"/>真也。文二：初、理<anchor xml:id="nkr_note_orig_0232002" n="0232002"/>本无说，二、示说方轨。前中又 <lb ed="ZW" n="0232a10"/>三：标、释、结也。此初，标也。肇曰：法，谓一相真实法也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0232a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0232a1101">法无众生，離众生垢故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0232a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0232a1201">二，释法。此初，约无我明实相義。肇曰：自此下辨真法義也。 <lb ed="ZW" n="0232a13"/>夫存众生，则垢真法。若悟法无众生，则其垢自離。又解：此明法 <lb ed="ZW" n="0232a14"/>性本无众生，不同二乘断众生相也。下三句类然。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0232a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0232a1501">法无有我，離我垢故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0232a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0232a1601">生曰：我者自在，言主耳。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0232a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0232a1701">法无寿命，離生死故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0232a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0232a1801">肇曰：生死，命之始终耳。始终既離，则寿命斯无。诸言離者， <lb ed="ZW" n="0232a19"/>皆空之别名也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0232a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0232a2001">法无有人，前後际断故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0232a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0232a2101">肇曰：天生万物，以人为贵。始终不改，谓之人。故外道以人 <lb ed="ZW" n="0232a22"/>名神，谓始终不变。若法前後际断，则新新不同。新新不同，则无 <lb ed="ZW" n="0232a23"/>不变之者。无不变之者，则无复人矣。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0232a24"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0232a2401">法常寂然，灭诸相故。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0233a" n="0233a"/> <lb ed="ZW" n="0233a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0233a0101">此下约法空辨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0233001" n="0233001"/>实相義也。法性常寂，无生灭相也。不同小 <lb ed="ZW" n="0233a02"/>乘妄执有为，有生异灭相。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0233a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0233a0301">法離于相，无所缘故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0233a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0233a0401">肇曰：缘，心缘也。相，心之影响耳。夫有缘故有相，无缘故无 <lb ed="ZW" n="0233a05"/>相。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0233a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0233a0601">法无名字，言语断故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0233a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0233a0701">名生于相，相空则名亡。肇曰：名生于言，言断谁名？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0233a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0233a0801">法无有说，離觉观故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0233a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0233a0901">执名相说，从觉观生；假名相说，觉观自離。肇曰：觉观粗心， <lb ed="ZW" n="0233a10"/>言语之本。真法无相，故觉观自離。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0233a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0233a1101">法无形相，如虚空故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0233a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0233a1201">肇曰：万法万形，万形万相。解曰：此明一法万形，无定形故无 <lb ed="ZW" n="0233a13"/>形；亦一体多相，无定相故无相。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0233a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0233a1401">法无戏论，毕竟空故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0233a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0233a1501">肇曰：真境无言。凡有言论，皆是虚戏。妙绝言境，毕竟空也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0233a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0233a1601">法无我所，離我<anchor xml:id="nkr_note_orig_0233002" n="0233002"/>所故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0233a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0233a1701">肇曰：上直明无我，此明无我所。自我之外，一切诸法，皆名我 <lb ed="ZW" n="0233a18"/>所。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0233a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0233a1901">法无分别，離诸识故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0233a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0233a2001">妄法有相故，识有分别；真法无相故，智无分别。肇曰：分别生 <lb ed="ZW" n="0233a21"/>于识。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0233a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0233a2201">法无有比，无相待故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0233a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0233a2301">此下约绝待辨实相義。肇曰：诸法相待生，犹长短比而形。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0233a24"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0233a2401">法不属因，不在缘故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0233a25"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0233a2501">妄法有生，故属因缘；真法无生，故不属因缘。肇曰：前後相 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0234a" n="0234a"/> <lb ed="ZW" n="0234a01"/>生，因也；现相助成，缘也。诸法要因缘相假，然後成立。若观法不 <lb ed="ZW" n="0234a02"/>在缘，则法不属因也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0234a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0234a0301">法同法性，入诸法故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0234a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0234a0401">随事则相殊，悟理则同性。肇曰：诸法殊相，谁能遍入？遍入 <lb ed="ZW" n="0234a05"/>诸法者，其唯法性乎！</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0234a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0234a0601">法随于如，无所随故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0234a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0234a0701">肇曰：法自无法，谁随如者。以无所随故，名随如也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0234a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0234a0801">法住实际，诸边不动故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0234a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0234a0901">肇曰：有边故有动，无边何所动。无边之边，谓之实际，此真法 <lb ed="ZW" n="0234a10"/>之所住也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0234a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0234a1101">法无动摇，不依六尘故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0234a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0234a1201">肇曰：情依六尘，故有奔逸之动；法本无依，故无动摇。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0234a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0234a1301">法无去来，常不住故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0234a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0234a1401">肇曰：法若常住，则从未来到现在，从现在到过去。法一<anchor xml:id="nkr_note_orig_0234001" n="0234001"/>径 <lb ed="ZW" n="0234a15"/>三世，则有去来也。以法不常住，故法无去<anchor xml:id="nkr_note_orig_0234002" n="0234002"/>来也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0234a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0234a1601">法顺<anchor xml:id="nkr_note_orig_0234003" n="0234003"/>空，随无相，应无作。法離好醜。法无增损。法无生 <lb ed="ZW" n="0234a17"/>灭。法无所归。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0234a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0234a1801">肇曰：同三空。又解：实相性離，故不违三脱。性无分别，故離 <lb ed="ZW" n="0234a19"/>好醜、增损、生灭等也。即体自真，故无别归趣。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0234a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0234a2001">法过眼、耳、鼻、舌、身、心。法无高下。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0234a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0234a2101">肇曰：超出常境，非六情之所及。法性平等，故无高下。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0234a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0234a2201">法常住不动。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0234a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0234a2301">肇曰：真法常定，贤圣不能移。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0234a24"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0234a2401">法離一切观行。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0235a" n="0235a"/> <lb ed="ZW" n="0235a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0235a0101">肇曰：法本无相，非观行之所见。见之者，其唯无观乎！</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0235a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0235a0201">唯！<name role="" type="person">大目连</name>！法相如是，岂可说乎！</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0235a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0235a0301">此三，结也。肇曰：心观不能及，岂况于言乎！</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0235a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0235a0401">夫说法者，无说无示。其听法者，无闻无得。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0235a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0235a0501">此下第二，示说方轨。文二：初、安住无说，次、为物故说。初 <lb ed="ZW" n="0235a06"/>文有法、喩、结。能说如幻，故无说无示。听者如幻，故无闻无得。 <lb ed="ZW" n="0235a07"/>肇曰：无说岂曰不言，谓能无其所说；无闻岂曰不听，谓能无其所 <lb ed="ZW" n="0235a08"/>闻。故终日闻而未尝闻也。示，谓说法示人。得，谓闻法所得。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0235a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0235a0901">譬如幻士，为幻人说法，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0235a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0235a1001">喩也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0235a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0235a1101">当建是意，而为说法。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0235a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0235a1201">结也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0235a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0235a1301">当了众生根有利钝，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0235a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0235a1401">此第二，为物故说。无名相中，假名相说。文三。此初，了根 <lb ed="ZW" n="0235a15"/>利钝，随病而化。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0235a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0235a1601">善于知见，无所罣碍。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0235a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0235a1701">二，了法无相而随物说相也。肇曰：说有不辨空者，由其于诸 <lb ed="ZW" n="0235a18"/>法无碍知见未悉善也。无碍知见，即实相智也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0235a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0235a1901">以大悲心赞于大乘，念报<persName>佛</persName>恩，不断三宝，然後说法。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0235a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0235a2001">三，结说益也。肇曰：夫大悲所以建，大乘所以驾，<persName>佛</persName>恩所以 <lb ed="ZW" n="0235a21"/>报，三宝所以隆，皆由明了人根，善开实相。而目连备阙斯事，故以 <lb ed="ZW" n="0235a22"/>诲之。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0235a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0235a2301">维摩诘说是法时，八百居士发阿耨多罗三藐三菩提心。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0235a24"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0235a2401">三，闻诃得益。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0235a25"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0235a2501">我无此辩，是故不任诣彼问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0235a26"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0235a2601">第四，结成不堪。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0235a27"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0235a2701"><persName>佛</persName>告大迦葉：汝行诣维摩诘问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0235a28"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0235a2801">文二，同上。此初，命也。迦葉，此云龟，亦曰饮光，皆取其明 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0236a" n="0236a"/> <lb ed="ZW" n="0236a01"/>義。肇曰：迦葉，弟子中头陀苦行第一，出婆罗门种，姓迦葉也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0236a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0236a0201">迦葉白<persName>佛</persName>言：<persName>世尊</persName>！我不堪任诣彼问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0236a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0236a0301">此下二，奉辞。文四。此初，辞也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0236a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0236a0401">所以者何？忆念我昔于贫里而行乞<anchor xml:id="nkr_note_orig_0236001" n="0236001"/>，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0236a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0236a0501">二，略明所以也。诣贫二意：一少欲故，二大悲故。亦以迦葉 <lb ed="ZW" n="0236a06"/>于弟子中，此二最勝，故诃也。生曰：大迦葉少欲行，头陀中第一 <lb ed="ZW" n="0236a07"/>也。得灭尽三昧亦最勝。凡得灭尽定者，能为人作现世福田也。 <lb ed="ZW" n="0236a08"/>其以自业，能使人得现法报，而贫有交切之苦，故以大悲心欲拔之 <lb ed="ZW" n="0236a09"/>也。乞食是其头陀之业。又至贫里，有会少欲之迹。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0236a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0236a1001">时维摩诘来谓我言：唯！大迦葉！有慈悲心而不能普，捨豪 <lb ed="ZW" n="0236a11"/>富，从贫乞。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0236a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0236a1201">此下第三，廣引弹事。文三：初、诃悲劣，二、明头陀不真，三、 <lb ed="ZW" n="0236a13"/>捐伏。此初也。迦葉因苦生悲，故不普。菩萨了生如幻，苦乐一 <lb ed="ZW" n="0236a14"/>如，等起大悲而无缘念，故能普也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0236a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0236a1501">迦葉！住平等法，应次行乞食。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0236a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0236a1601">此二，约乞食示真头陀，明小乘头陀不真。头陀，此云抖擞<anchor xml:id="nkr_note_orig_0236002" n="0236002"/>。 <lb ed="ZW" n="0236a17"/>小乘抖擞，其心不著房舍、卧具、汤药四事，名为头陀。大乘头陀抖 <lb ed="ZW" n="0236a18"/>薮，其心一切不著，不著生死，不住涅槃，生灭垢净等，廣如《善住意 <lb ed="ZW" n="0236a19"/>天子经》明。于中文五：一、欲乞止贪法，二、入聚離<anchor xml:id="nkr_note_orig_0236003" n="0236003"/>染法，三、示 <lb ed="ZW" n="0236a20"/>正法食，四、结成法食，五、斥二乘也。此初四段，检乞食心。若为 <lb ed="ZW" n="0236a21"/>修定慧，资长法身，名真头陀。若为爱养世报而乞食者，非抖擞也。 <lb ed="ZW" n="0236a22"/>住平等者，为求平等法身。而乞食者，应观无相，贫富一如，次第行 <lb ed="ZW" n="0236a23"/>乞，不应取贫富相，壞真抖擞也。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0237a" n="0237a"/> <lb ed="ZW" n="0237a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0237a0101">为不食故，应行乞食。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0237a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0237a0201">法身不食。肇曰：不食即涅槃法。涅槃无生死、寒暑、饥渴之 <lb ed="ZW" n="0237a03"/>患，其道平等，岂容分别？应以此平等心而行乞食，使因果不殊也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0237a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0237a0401">为壞和合相故，应取抟<anchor xml:id="nkr_note_orig_0237001" n="0237001"/>食。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0237a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0237a0501">壞五阴名法身。肇曰：五阴、抟食，俱和合相耳。壞五阴，名为 <lb ed="ZW" n="0237a06"/>涅槃。应以此心而取抟食也。若然，则终日抟食，终日涅槃也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0237a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0237a0701">为不受故，应受彼食。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0237a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0237a0801">法身不受生死也。肇曰：不受亦涅槃法也。夫为涅槃而行乞 <lb ed="ZW" n="0237a09"/>者，应以无受心而受彼食。若然，则终日受而未尝受，是乃受也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0237a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0237a1001">以空聚想，入于聚落。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0237a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0237a1101">此二，入聚離染法。既为法身，不受<anchor xml:id="nkr_note_orig_0237002" n="0237002"/>毒身，而乞食者，聚落 <lb ed="ZW" n="0237a12"/>六尘，能伤正观；入聚乞食，何以获全？故示聚落无相，真空抖擞。 <lb ed="ZW" n="0237a13"/>文三：初、观外聚，次、观内根，三、结真头陀。此初也。肇曰：空聚， <lb ed="ZW" n="0237a14"/>亦涅槃相也。凡入聚落，宜存此想。若然，则终日聚落，终日空聚 <lb ed="ZW" n="0237a15"/>也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0237a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0237a1601">所见色，与盲等。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0237a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0237a1701">此二，观内根头陀也。见色如盲者，肇曰：二乘恶厌生死，怖畏 <lb ed="ZW" n="0237a18"/>六尘，故诫以等观也。盲，谓不见美恶之异，非谓闭目也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0237a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0237a1901">所闻声，与响等。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0237a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0237a2001">声如幻也。肇曰：未有因谷响而致喜怒者也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0237a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0237a2101">所嗅香，与风等。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0237a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0237a2201">香如幻也。肇曰：香臭因风，风无香嗅也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0237a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0237a2301">所食味，不分别。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0237a24"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0237a2401">味如幻也。什曰：法无定性，由分别取相，谓之为味。若不分 <lb ed="ZW" n="0237a25"/>别时，则非味也。虽食，当如本相也。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0238a" n="0238a"/> <lb ed="ZW" n="0238a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0238a0101">受诸触，如智证。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0238a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0238a0201">触如幻也。肇曰：得尽智、无生智，自证成道，擧身柔软快乐而 <lb ed="ZW" n="0238a03"/>不生著。身受诸触，宜若此也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0238a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0238a0401">知诸法如幻相。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0238a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0238a0501">法无定相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0238001" n="0238001"/>，随心而变，故云如幻也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0238a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0238a0601">无自性，无他性。本自不然，今则无灭。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0238a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0238a0701">三，结真头陀。若能知此六尘无自无他，不燃<anchor xml:id="nkr_note_orig_0238002" n="0238002"/>不灭，名真头 <lb ed="ZW" n="0238a08"/>陀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0238003" n="0238003"/>也。肇曰：诸法如幻，从因缘生，岂自他之可得也？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0238a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0238a0901">迦葉！若能不捨八邪，入八解脱，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0238a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0238a1001">此下三，示正法食。既得食<anchor xml:id="nkr_note_orig_0238004" n="0238004"/>已，应思禅悦法喜食也。文二： <lb ed="ZW" n="0238a11"/>初、示法食，後、令施食。此初也。小乘捨八邪入八解脱为禅悦，大 <lb ed="ZW" n="0238a12"/>乘不捨而入也。肇曰：八邪八解<anchor xml:id="nkr_note_orig_0238005" n="0238005"/>，本性常一。善观八邪，即入八 <lb ed="ZW" n="0238a13"/>解，何为捨邪更求解乎？若能如是者，名入解也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0238a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0238a1401">以邪相入正法，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0238a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0238a1501">此法喜食也。小乘捨邪相入无相，大乘相、无相不二。肇曰： <lb ed="ZW" n="0238a16"/>若本性常一者，则邪正相入，不乖其相也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0238a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0238a1701">以一食施一切，供养诸<persName>佛</persName>及众贤圣，然後可食。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0238a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0238a1801">此明悲施<anchor xml:id="nkr_note_orig_0238006" n="0238006"/>。肇曰：因诲以无碍施法也。若能等邪正，又能以 <lb ed="ZW" n="0238a19"/>一食等心施一切，然後自食。若得法身，则能实充足一切，如後“一 <lb ed="ZW" n="0238a20"/>钵饭”也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0238a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0238a2101">如是食者，非有烦恼，非離烦恼；非入定意，非起定意；非住世 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0239a" n="0239a"/> <lb ed="ZW" n="0239a01"/>间，非住涅槃。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0239a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0239a0201">四，明法食已，得法身益。文二。此先，明受施益。肇曰：有烦 <lb ed="ZW" n="0239a03"/>恼食，凡夫也。離烦恼食，二乘也。若能如上平等而食者，则是法 <lb ed="ZW" n="0239a04"/>身之食：非有烦恼而食，非離烦恼而食也。又定乱一如，世、出世<anchor xml:id="nkr_note_orig_0239001" n="0239001"/> <lb ed="ZW" n="0239a05"/>等，平等法喜，同资法身也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0239a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0239a0601">其有施者，无大福，无小福；不为益，不为损。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0239a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0239a0701">二，能施益。肇曰：若能等心受食，则有等教；既有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0239002" n="0239002"/>等教，则 <lb ed="ZW" n="0239a08"/>施主同获平等。不计福之大小，己之损益也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0239a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0239a0901">是为正入<persName>佛</persName>道，不依声闻。迦葉！若如是食，为不空食人之施 <lb ed="ZW" n="0239a10"/>也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0239a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0239a1101">此五，结斥也。肇曰：平等法食，自利利人，故正<anchor xml:id="nkr_note_orig_0239003" n="0239003"/>入<persName>佛</persName>道，不 <lb ed="ZW" n="0239a12"/>依声闻。又名真<persName>应供</persName>，故不空施福也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0239a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0239a1301">时我，<persName>世尊</persName>！闻说是语，得未曾有，即于一切菩萨深起敬心。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0239a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0239a1401">此三，捐伏。始知菩萨头陀行勝也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0239a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0239a1501">复作是念：斯有家名、辩才、智慧乃能如是，其谁不发阿耨多罗 <lb ed="ZW" n="0239a16"/>三藐三菩提心。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0239a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0239a1701">肇曰：时谓在家大士智辩尙尔<anchor xml:id="nkr_note_orig_0239004" n="0239004"/>，其谁不发无上心也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0239a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0239a1801">我从是来，不复劝人以声闻、辟支<persName>佛</persName>行。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0239a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0239a1901">肇曰：始知二乘之劣，不复以劝人也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0239a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0239a2001">是故不任诣彼问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0239a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0239a2101">四，结不堪也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0239a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0239a2201"><persName>佛</persName>告须菩提：汝行诣维摩诘问疾。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0240a" n="0240a"/> <lb ed="ZW" n="0240a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0240a0101">肇曰：秦言善吉，弟子中解空第一。文二。此<anchor xml:id="nkr_note_orig_0240001" n="0240001"/>初，命也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0240a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0240a0201">须菩提白<persName>佛</persName>言：<persName>世尊</persName>！我不堪<anchor xml:id="nkr_note_orig_0240002" n="0240002"/>任诣彼问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0240a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0240a0301">二，辞。文四。此初，辞也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0240a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0240a0401">所以者何？忆念我昔入其舍，从乞食。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0240a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0240a0501">二，略释所以。生曰：须菩提得无诤三昧，人中第一也。维摩 <lb ed="ZW" n="0240a06"/>诘機辩难当，尟有敢窥其门者。而须菩提既有此定，又独能诣之， <lb ed="ZW" n="0240a07"/>迹入恃定矣。便有恃定之迹，而致诘者，岂不有为然乎！又<anchor xml:id="nkr_note_orig_0240003" n="0240003"/>若 <lb ed="ZW" n="0240a08"/>善吉诣贫，贫无物施，心则有诤。今既诣富，为施不难，故顺无诤行 <lb ed="ZW" n="0240a09"/>也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0240a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0240a1001">时维摩诘取我钵，盛满饭，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0240a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0240a1101">此三，廣引弹<anchor xml:id="nkr_note_orig_0240004" n="0240004"/>事。文五：一、取钵，二、诃诘，三、置钵，四、安 <lb ed="ZW" n="0240a12"/>慰，五、闻益。此初也。生曰：维摩诘迹在居士，有吝惜之嫌。若未 <lb ed="ZW" n="0240a13"/>与食便诘之者，物或谓之然矣，故先取钵盛满饭也。而不授之者， <lb ed="ZW" n="0240a14"/>恐须菩提得钵便去，不尽言论势也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0240a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0240a1501">谓我言：唯！须菩提！若能于食等者，诸法亦等；诸法等者，于 <lb ed="ZW" n="0240a16"/>食亦等。如是行乞，乃可取食。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0240a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0240a1701">此下二，明诃诘。善吉入四禅定，不忤物心，名为无诤；大士入 <lb ed="ZW" n="0240a18"/>实相定，万法平等，名为无诤。又善吉捨有观空，名为解空；大士有 <lb ed="ZW" n="0240a19"/>空平等，名为解空。住此平等，名真福田，乃可取食。文中有四： <lb ed="ZW" n="0240a20"/>一、法食等，二、染净等，三、邪正<anchor xml:id="nkr_note_orig_0240005" n="0240005"/>等，四、损益等。此初也。小乘 <lb ed="ZW" n="0240a21"/>内心见生死、涅槃苦乐不等，故外行乞食，见<anchor xml:id="nkr_note_orig_0240006" n="0240006"/>于贫富亦不等也。 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0241a" n="0241a"/> <lb ed="ZW" n="0241a01"/>大士内住实相，苦乐平等，故外化无缘，大悲亦平等也。肇曰：万法 <lb ed="ZW" n="0241a02"/>同相，准一可知。若于食等者，诸法亦等；诸法等者，于食亦等。以 <lb ed="ZW" n="0241a03"/>此行乞，乃可取食耳。何为捨贫从富，自生异相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0241001" n="0241001"/>乎！</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0241a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0241a0401">若须菩提不断婬、怒、痴，亦不与俱；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0241a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0241a0501">此下二，明染净等。文三：初、约无生四谛问，二、就人凡圣<anchor xml:id="nkr_note_orig_0241002" n="0241002"/> <lb ed="ZW" n="0241a06"/>问，三<anchor xml:id="nkr_note_orig_0241003" n="0241003"/>、结成可食。初文四句，此初，了惑无生为集谛。肇曰：断 <lb ed="ZW" n="0241a07"/>婬、怒、痴，声闻；婬、怒、痴俱，凡夫。大士观婬、怒、痴即是涅槃，故 <lb ed="ZW" n="0241a08"/>不断不俱。若能如是者，乃可取食也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0241a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0241a0901">不壞于身，而随一相；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0241a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0241a1001">二，悟阴无相为苦谛也。肇曰：万物齐旨，是非同观，一相也。 <lb ed="ZW" n="0241a11"/>然则身即一相，岂待壞身灭体，然後谓之一相乎！身，五阴身也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0241a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0241a1201">不灭痴爱，起于明脱；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0241a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0241a1301">三，漏即无漏为道谛也。肇曰：声闻以痴曀智，故灭痴而明；以 <lb ed="ZW" n="0241a14"/>爱繫心，故爱解而脱。大士观痴爱真相即是明脱，故不灭痴爱而起 <lb ed="ZW" n="0241a15"/>明脱。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0241a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0241a1601">以五逆相而得解脱，亦不解不缚。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0241a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0241a1701">四，缚本不生，今则无灭，为灭谛也。肇曰：五逆真相，即是解 <lb ed="ZW" n="0241a18"/>脱，岂有缚脱之异耶！五逆，罪之尤者；解脱，道之勝者。若能即五 <lb ed="ZW" n="0241a19"/>逆相而得解脱者，乃可取人之食。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0241a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0241a2001">不见四谛，非不见谛；非得果，非不得果。非凡夫，非離凡夫 <lb ed="ZW" n="0241a21"/>法；非圣人，非不圣人。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0241a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0241a2201">此下二，就人凡圣问也。凡夫不见四谛；初果见谛；大士无见 <lb ed="ZW" n="0241a23"/>无不见，见第一義谛也。二乘有证有得，故得果；大士无所得，故非 <lb ed="ZW" n="0241a24"/>得果也。此则凡圣一如，岂有分别哉！</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0242a" n="0242a"/> <lb ed="ZW" n="0242a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0242a0101">虽成就一切法，而離诸法相，乃可取食。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0242a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0242a0201">此三，结真福田可食也。肇曰：不捨恶法而从善，则一切诸法 <lb ed="ZW" n="0242a03"/>于何不成！诸法虽成而<anchor xml:id="nkr_note_orig_0242001" n="0242001"/>離其相，以離其相，美恶斯成矣。若能 <lb ed="ZW" n="0242a04"/>备如上说，乃可取食也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0242a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0242a0501">若须菩提不见<persName>佛</persName>，不闻法，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0242a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0242a0601">此下三，明邪正等。文三：初、总明背正，次、别明同邪，後、结 <lb ed="ZW" n="0242a07"/>令取食。此初也。肇曰：犹诲以平等也。夫愿<anchor xml:id="nkr_note_orig_0242002" n="0242002"/>能齐是非、一好 <lb ed="ZW" n="0242a08"/>醜者，虽复上同<persName>如来</persName>，不以为尊；下等六师，不以为卑。何则？天地 <lb ed="ZW" n="0242a09"/>一旨，万物一观。邪正虽殊，其性不二。岂有<persName>如来</persName>独尊，而六师独 <lb ed="ZW" n="0242a10"/>卑！若同彼六师，不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0242003" n="0242003"/>见<persName>佛</persName>，不闻法，因其出家，随其所堕，而不以 <lb ed="ZW" n="0242a11"/>为异者，乃可取食也。盖穷理尽性，极无方之说也。善恶反论而不 <lb ed="ZW" n="0242a12"/>为其常，邪正同辩而不丧其真，斯可谓平等正化，莫二之道乎。天 <lb ed="ZW" n="0242a13"/>台意云：已前证真，故可食此，敬田也。此下为同恶，故食即悲田 <lb ed="ZW" n="0242a14"/>也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0242a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0242a1501">彼外道六师：<name role="" type="person">富兰那迦</name>葉、</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0242a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0242a1601">此二<anchor xml:id="nkr_note_orig_0242004" n="0242004"/>，明同六师。肇曰：姓<anchor xml:id="nkr_note_orig_0242005" n="0242005"/>迦葉，字<name role="" type="person">富兰那</name>。其人起邪 <lb ed="ZW" n="0242a17"/>见，谓一切法断灭性空，无君臣父子忠孝之道。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0242a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0242a1801">末伽梨拘赊梨子、</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0242a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0242a1901">肇曰：末伽梨，字也。拘赊梨，其母名也。其人起邪见，谓众生 <lb ed="ZW" n="0242a20"/>苦乐，不因行得，自然尔耳。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0242a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0242a2101">那阇夜毘罗胝子、</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0242a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0242a2201">肇曰：那阇夜，字也。毘罗胝，其母名也。其人谓道不须求，经 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0243a" n="0243a"/> <lb ed="ZW" n="0243a01"/>生死劫数，苦尽自得，如转缕丸于高山，缕尽自止，何假求也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0243a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0243a0201"><name role="" type="person">阿耆多</name>翅舍钦婆罗、</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0243a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0243a0301">肇曰：<name role="" type="person">阿耆多</name>，字也。翅舍钦婆罗，粗敝衣名也。其人著敝衣， <lb ed="ZW" n="0243a04"/>自拔发，五热炙身，以苦行为道。谓今身幷受苦，後身常乐也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0243a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0243a0501">迦罗鸠驮迦旃延、</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0243a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0243a0601">肇曰：姓<anchor xml:id="nkr_note_orig_0243001" n="0243001"/>迦旃延，字迦罗鸠驮。其人谓诸法亦有相亦无相 <lb ed="ZW" n="0243a07"/>也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0243a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0243a0801">尼揵陀若提子等，是汝之师。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0243a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0243a0901">肇曰：尼揵陀，其出家总名也，如<persName>佛</persName>法出家名沙门。若提，母名 <lb ed="ZW" n="0243a10"/>也。其人谓罪福苦乐本有定因，要当必受，非行道所能断也。此六 <lb ed="ZW" n="0243a11"/>师，<persName>佛</persName>未出世时，皆道王天竺也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0243a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0243a1201">因其出家，彼师所堕，汝亦随<anchor xml:id="nkr_note_orig_0243002" n="0243002"/>堕，乃可取食。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0243a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0243a1301">此三，结取食也。肇曰：若能同彼六师，不怀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0243003" n="0243003"/>异想者，乃可 <lb ed="ZW" n="0243a14"/>取食。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0243a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0243a1501">若须菩提入诸邪见，不到彼岸。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0243a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0243a1601">此下四，明损益等也。文三：初、明损益等，次、明福非益性， <lb ed="ZW" n="0243a17"/>後、明罪非损性。此初也。肇曰：彼岸，实相岸也。惑者以邪见为 <lb ed="ZW" n="0243a18"/>邪，彼岸为正，故捨此邪见，适彼彼岸耳。邪见、彼岸，本性不殊，曷 <lb ed="ZW" n="0243a19"/>为捨邪而适彼岸乎？是以入诸邪见不到彼岸者，乃可取食也。自 <lb ed="ZW" n="0243a20"/>“六<anchor xml:id="nkr_note_orig_0243004" n="0243004"/>师”已下，至乎“不得灭度”，类生逆谈，以成大顺。庶通心君 <lb ed="ZW" n="0243a21"/>子，有以标其玄旨，而<anchor xml:id="nkr_note_orig_0243005" n="0243005"/>遗其所以是也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0243a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0243a2201">住于八难，不得无难。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0244a" n="0244a"/> <lb ed="ZW" n="0244a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0244a0101">肇曰：夫见难为难，必捨难而求无难也。若能不以难为难，故 <lb ed="ZW" n="0244a02"/>能住于难；不以无难为无难，故不得于<anchor xml:id="nkr_note_orig_0244001" n="0244001"/>无难也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0244002" n="0244002"/>。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0244a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0244a0301">同于烦恼，離淸净法。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0244a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0244a0401">肇曰：夫能悟恼非恼，虽恼而净；若以净为净，虽净而恼。是以 <lb ed="ZW" n="0244a05"/>同恼而離净者，乃所以常净也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0244a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0244a0601">汝得无诤三昧，一切众生亦得是定。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0244a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0244a0701">此下明福非益性。法性妙禅，定乱一旨。善吉、群生，不容有 <lb ed="ZW" n="0244a08"/>二。如不二也，则罪福无主，谁福非福？孰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0244003" n="0244003"/>堕不堕？故经云：非 <lb ed="ZW" n="0244a09"/>福田，非不福田；非<persName>应供</persName>养，非不<persName>应供</persName>养。肇曰：善吉之与群生，性 <lb ed="ZW" n="0244a10"/>常自一，何为善吉独得，而群生不得乎？此明本不偏也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0244a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0244a1101">其施汝者，不名福田。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0244a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0244a1201">肇曰：我受彼施，令彼获大福，故名福田耳。由大观之，彼我不 <lb ed="ZW" n="0244a13"/>异，谁为种者？谁为田者？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0244a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0244a1401">供养汝者，堕三恶道。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0244a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0244a1501">肇曰：五逆之损，供养之<anchor xml:id="nkr_note_orig_0244004" n="0244004"/>益，大观正<anchor xml:id="nkr_note_orig_0244005" n="0244005"/>齐，未觉其<anchor xml:id="nkr_note_orig_0244006" n="0244006"/>异。 <lb ed="ZW" n="0244a16"/>若五逆而可堕，供养亦可堕也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0244a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0244a1701">为与众魔共一手，作诸劳侣。汝与众魔及诸尘劳，等无有异<anchor xml:id="nkr_note_orig_0244007" n="0244007"/>，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0244a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0244a1801">此下三，明罪非损性。魔王者，诱人入生死也；法王者，化人住 <lb ed="ZW" n="0244a19"/>涅槃也。若生死、涅槃性平等者，魔<persName>佛</persName>二化，同一手也。既曰为同， <lb ed="ZW" n="0244a20"/>等无异也。肇曰：既为其侣，安得有异？又曰：夫以无异，故能成其 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0245a" n="0245a"/> <lb ed="ZW" n="0245a01"/>异也。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0245001" n="0245001"/></p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0245a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0245a0201">于一切众生而有怨心，谤诸<persName>佛</persName>，毁于法。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0245a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0245a0301">肇曰：冤亲之心，毁誉之意，美恶一致，孰云其异？苟曰不异， <lb ed="ZW" n="0245a04"/>亦何为同？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0245a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0245a0501">不入众数，终不得灭度。汝若如是，乃可取食。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0245a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0245a0601">夫见圣谛者，入圣众数；断烦恼者，得至灭度。实相无见无不 <lb ed="ZW" n="0245a07"/>见，故不入众数；寂灭无得无不得，故不得灭度。若能如是住真平 <lb ed="ZW" n="0245a08"/>等，此真<persName>应供</persName>，乃可取食。肇曰：夫捨恶从善，人之常情耳。然是非 <lb ed="ZW" n="0245a09"/>经心，犹未免于累，是以等观者以存善为患，故捨善以求宗；以捨恶 <lb ed="ZW" n="0245a10"/>为累，故即恶<anchor xml:id="nkr_note_orig_0245002" n="0245002"/>而返本。然则即恶有忘累之功，捨善有无染之勋， <lb ed="ZW" n="0245a11"/>故知同善未为得，同恶未为失。净名言意，似在此也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0245a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0245a1201">时我，<persName>世尊</persName>！闻此茫<anchor xml:id="nkr_note_orig_0245003" n="0245003"/>然，不识是何言，不知以何答。便置 <lb ed="ZW" n="0245a13"/>钵，欲出其舍。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0245a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0245a1401">此第三，置钵也。天台云：进非其敬，退非其悲，故置<anchor xml:id="nkr_note_orig_0245004" n="0245004"/>之也。 <lb ed="ZW" n="0245a15"/>肇曰：净名言逆而理顺，善吉似未思其言，故不识是何说，便置钵而 <lb ed="ZW" n="0245a16"/>出也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0245a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0245a1701">维摩诘言：唯！须菩提！取钵勿惧。于意云何，<persName>如来</persName>所作化 <lb ed="ZW" n="0245a18"/>人，若以是事诘，寧有惧不？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0245a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0245a1901">此下四，净名安慰。文三：初慰问，次答，後释。此初也。肇 <lb ed="ZW" n="0245a20"/>曰：净名欲令善吉弘平等之道，无心以听，美恶斯<anchor xml:id="nkr_note_orig_0245005" n="0245005"/>顺。而善吉本 <lb ed="ZW" n="0245a21"/>不思其言，迷其所说，故复引喩以明也。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0246a" n="0246a"/> <lb ed="ZW" n="0246a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0246a0101">我言不也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0246a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0246a0201">此二，答也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0246a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0246a0301">维摩诘言：一切诸法如幻化相，汝今不应<anchor xml:id="nkr_note_orig_0246001" n="0246001"/>有所惧也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0246a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0246a0401">此三，释也。文三：初标，次释，後重释也。肇曰：若<anchor xml:id="nkr_note_orig_0246002" n="0246002"/>于弟子 <lb ed="ZW" n="0246a05"/>中解空第一，既知化之无心，亦知法之如化。以此而听，何为而惧 <lb ed="ZW" n="0246a06"/>也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0246a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0246a0701">所以者何？一切言说，不離是相。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0246a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0246a0801">此二，释也。肇曰：是相即幻化相也。言说如化，听亦如化，以 <lb ed="ZW" n="0246a09"/>化听化，岂容有惧。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0246a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0246a1001">至于智者，不著文字，故无所惧。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0246a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0246a1101">肇曰：夫文字之作，生于惑取。法无可取，则文相自離。虚妄 <lb ed="ZW" n="0246a12"/>假名，智者不著。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0246a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0246a1301">何以故？文字性離，无有文字，是则解脱。解脱<anchor xml:id="nkr_note_orig_0246003" n="0246003"/>相者，则诸 <lb ed="ZW" n="0246a14"/>法也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0246a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0246a1501">三，重<anchor xml:id="nkr_note_orig_0246004" n="0246004"/>释也。肇曰：解脱，谓无为真解脱也。夫名生于不 <lb ed="ZW" n="0246a16"/>足，足则无名。故无有文字，是真解脱也。“则诸法”者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0246005" n="0246005"/>，肇曰：名 <lb ed="ZW" n="0246a17"/>生于法，法生于名。名既解脱，故诸法同解也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0246a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0246a1801">维摩诘说是法时，二百天子得法眼净。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0246a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0246a1901">此五，得益也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0246a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0246a2001">故我不任诣彼问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0246a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0246a2101">四，结不堪也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0246a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0246a2201"><persName>佛</persName>告富楼那弥多罗尼子：汝行诣维摩诘问疾。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0247a" n="0247a"/> <lb ed="ZW" n="0247a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0247a0101">文二。此初，命也。肇曰：富楼那，字也，秦言满愿。弥多罗 <lb ed="ZW" n="0247a02"/>尼，其母名，秦言知识<anchor xml:id="nkr_note_orig_0247001" n="0247001"/>。通母<anchor xml:id="nkr_note_orig_0247002" n="0247002"/>名为字。弟子中辩才第一。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0247a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0247a0301">富楼那白<persName>佛</persName>言：<persName>世尊</persName>！我不堪任诣彼问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0247a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0247a0401">此二，辞。文四，此初也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0247a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0247a0501">所以者何？忆念我昔于大林中，在一树下，为诸新学比丘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0247003" n="0247003"/> <lb ed="ZW" n="0247a06"/>说法。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0247a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0247a0701">二，略释也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0247a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0247a0801">时维摩诘来谓我言：唯！富楼那！先当入定，观此人心，然後 <lb ed="ZW" n="0247a09"/>说法。无以秽食，置于宝器。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0247a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0247a1001">三，廣引弹事。前诃目连说不称理，此诃满愿不识根性。文 <lb ed="ZW" n="0247a11"/>七：一、说法失機，二、结过诃责，三、令识宿命，四、大志开发，五、更 <lb ed="ZW" n="0247a12"/>为说法，六、得不退转，七、尊者敬捐。初文四别，此初，劝观心。心 <lb ed="ZW" n="0247a13"/>本性净，不应以小乘秽法汚其本也。肇曰：大乘自法身已上，得无 <lb ed="ZW" n="0247a14"/>碍真心，心智寂然，未尝不定。以心常定，故能万事普照，不假推 <lb ed="ZW" n="0247a15"/>求，然後知也。小乘心有限碍，又不能常定，凡所观察，在定则见， <lb ed="ZW" n="0247a16"/>出定不见。且声闻定力深<anchor xml:id="nkr_note_orig_0247004" n="0247004"/>者，见众生根，极八万劫耳；定力浅 <lb ed="ZW" n="0247a17"/>者，身数而已。大士所见，见及无穷。此新学比丘，根在大乘，应闻 <lb ed="ZW" n="0247a18"/>大道。而为说小乘法，故诲其入定也。又曰：秽食充饥，小乘法也； <lb ed="ZW" n="0247a19"/>盛无上宝，大乘器也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0247a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0247a2001">当知是比丘心之所念，无以琉璃同彼水晶。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0247a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0247a2101">二，劝观心念。念虽生灭，而性无生灭，此真宝也。说生灭者， <lb ed="ZW" n="0247a22"/>伪宝也。肇曰：当识其心念之根本，勿令真伪不辨也。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0248a" n="0248a"/> <lb ed="ZW" n="0248a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0248a0101">汝不能知众生根源，无得发起以小乘法。彼自无疮，勿伤之 <lb ed="ZW" n="0248a02"/>也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0248a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0248a0301">三，大乘信根称本无疮，示小乘法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0248001" n="0248001"/>名为伤也。肇曰：彼大乘 <lb ed="ZW" n="0248a04"/>之体自无疮疣，无以小乘之刺损伤之也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0248a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0248a0501">欲行大道，莫示<anchor xml:id="nkr_note_orig_0248002" n="0248002"/>小径，无以大海内于牛迹，无以日光等彼萤 <lb ed="ZW" n="0248a06"/>火。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0248a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0248a0701">四，总擧喩也。肇曰：大物当置大处，何为迴龙象于兔<anchor xml:id="nkr_note_orig_0248003" n="0248003"/>径， <lb ed="ZW" n="0248a08"/>注大海于牛迹乎？日光者，肇曰：明昧之殊，其喩若此，而欲等之 <lb ed="ZW" n="0248a09"/>者，何耶？有说大道法性，喩法身也；大海廣纳，喩般若也；日光破 <lb ed="ZW" n="0248a10"/>暗，喩解脱也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0248a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0248a1101">富楼那！此比丘久发大乘心，中忘此意，如何以小乘法而教导 <lb ed="ZW" n="0248a12"/>之？我观小乘智慧微浅，犹如盲人，不能分别一切众生根之利钝。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0248a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0248a1301">此二，“富楼那”下结过诃责也。肇曰：未得无生忍，心皆有退 <lb ed="ZW" n="0248a14"/>忘。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0248a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0248a1501">时维摩诘即入三昧，令此比丘自识宿命，曾于五百<persName>佛</persName>所殖众德 <lb ed="ZW" n="0248a16"/>本，迴向阿耨多罗三藐三菩提，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0248a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0248a1701">此三，令识宿命。肇曰：净名将开其本意，故以定力令诸比丘 <lb ed="ZW" n="0248a18"/>暂识宿命，自知曾于五百<persName>佛</persName>所殖众德本，曾已迴此功德向无上道。 <lb ed="ZW" n="0248a19"/>此其本意。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0248a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0248a2001">即时豁然，还得本心。于是诸比丘稽首礼维摩诘足，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0248a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0248a2101">此四，大志开发，感恩致敬也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0248a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0248a2201">时维摩诘因为说法。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0248a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0248a2301">此五，更为说法。定力暂加，事不可久。欲令自悟，要因说法。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0249a" n="0249a"/> <lb ed="ZW" n="0249a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0249a0101">于阿<anchor xml:id="nkr_note_orig_0249001" n="0249001"/>耨多罗三藐三菩提，不复退转。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0249a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0249a0201">此六，闻<anchor xml:id="nkr_note_orig_0249002" n="0249002"/>法悟理，于无上道获不退也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0249a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0249a0301">我念声闻不观人根，不应说法。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0249a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0249a0401">此七，自念敬伏也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0249a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0249a0501">是故不任诣彼问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0249a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0249a0601">此四，结也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0249a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0249a0701"><persName>佛</persName>告<name role="" type="person">摩诃迦旃延</name>：汝行诣维摩诘问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0249a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0249a0801">肇曰：迦旃延，南天竺<anchor xml:id="nkr_note_orig_0249003" n="0249003"/>婆罗门姓也。以本姓为名，弟子中解 <lb ed="ZW" n="0249a09"/>義第一。有说迦旃延，此云文饰也。又云剃发种也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0249a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0249a1001">迦旃延白<persName>佛</persName>言：<persName>世尊</persName>！我不堪任诣彼问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0249a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0249a1101">二，辞。文四。此初，辞也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0249004" n="0249004"/>。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0249a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0249a1201">所以者何？忆念昔者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0249005" n="0249005"/>，<persName>佛</persName>为诸比丘略说法要，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0249a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0249a1301">二，略释。文二。此初，<persName>佛</persName>先略说。肇曰：<persName>如来</persName>常略说有为法 <lb ed="ZW" n="0249a14"/>无常、苦、空、无我，无为法寂灭不动。此二言总一切法尽，故言 <lb ed="ZW" n="0249a15"/>“略”也。生曰：为悟所津，若出由户也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0249a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0249a1601">我即于後敷演其義，谓无常義、苦義、空義、无我義、寂灭義。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0249a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0249a1701">二，迦旃延廣演。義者，義理。小乘以无常等五为理，大乘以 <lb ed="ZW" n="0249a18"/>一实相为理。由悟此理，证道非馀，故云要也。肇曰：<persName>如来</persName>言说未 <lb ed="ZW" n="0249a19"/>尝<anchor xml:id="nkr_note_orig_0249006" n="0249006"/>有心，故其所说法未尝有相。迦旃延不喩玄旨，故于入室之 <lb ed="ZW" n="0249a20"/>後皆以相说也。何则？<persName>如来</persName>去常故说无常，非谓<anchor xml:id="nkr_note_orig_0249007" n="0249007"/>是无常；去乐 <lb ed="ZW" n="0249a21"/>故言苦，非谓是苦；去实故言空，非谓是空；去我故言无我，非谓是 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0250a" n="0250a"/> <lb ed="ZW" n="0250a01"/>无我；去相故言寂灭，非谓是寂灭。此五者，可谓无言之教、无相之 <lb ed="ZW" n="0250a02"/>谈。而迦旃延造极不同，听随心异。闻无常，则取其流动；至闻寂 <lb ed="ZW" n="0250a03"/>灭，亦取其灭相。此言同旨异，迦旃延所以惑也。生曰：存旨而不 <lb ed="ZW" n="0250a04"/>在辞，故曰演其義也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0250a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0250a0501">时维摩诘来谓我言：唯！迦旃延！无以生灭心行说<anchor xml:id="nkr_note_orig_0250001" n="0250001"/>实相 <lb ed="ZW" n="0250a06"/>法。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0250a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0250a0701">此三，廣引弹事。文三：初、总诃，次、示真，後、得益。此初也。 <lb ed="ZW" n="0250a08"/>见<anchor xml:id="nkr_note_orig_0250002" n="0250002"/>法生灭，小乘義也。悟生灭本不生灭，实相義也。肇曰：心者 <lb ed="ZW" n="0250a09"/>何也？惑相所生。行者何也？造用之名。夫有形必有影，有相必 <lb ed="ZW" n="0250a10"/>有心；无形故无<anchor xml:id="nkr_note_orig_0250003" n="0250003"/>影，无相故无心。然则心随事转，行因用起。见 <lb ed="ZW" n="0250a11"/>法生灭，故心有生灭；悟法无生，则心无生灭。迦旃延闻无常義，谓 <lb ed="ZW" n="0250a12"/>法有生灭之相。法有生灭之相，故影响其心，同于生灭也。夫实相 <lb ed="ZW" n="0250a13"/>幽深，妙绝常境，非有心之所知，非辩者之能言，如何以生灭心行而 <lb ed="ZW" n="0250a14"/>欲说乎？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0250a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0250a1501">迦旃延！诸法毕竟不生不灭，是无常義。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0250a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0250a1601">此二，示真实相義也。此下五義破执，名殊而实相之理一也。 <lb ed="ZW" n="0250a17"/>肇曰：小乘观法生灭为无常義，大乘以不生不灭为无常義。无常名 <lb ed="ZW" n="0250a18"/>同，而幽致超绝。生曰：夫言无常者，據事灭验之也。终苟有灭，始 <lb ed="ZW" n="0250a19"/>无然乎？始若果然，则生非定矣。生不定生，灭孰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0250004" n="0250004"/>定哉？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0250a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0250a2001">五受阴洞达，空无所起，是苦義。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0250a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0250a2101">肇曰：有漏五阴，受染生死，名受阴也。小乘以受阴起则众苦 <lb ed="ZW" n="0250a22"/>生，为苦義。大乘通达受阴，内外常空，本自无起，谁生苦者？此真 <lb ed="ZW" n="0250a23"/>苦義。大经云：凡夫有苦无谛，二乘有苦有谛，菩萨解苦无苦而有 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0251a" n="0251a"/> <lb ed="ZW" n="0251a01"/>真谛。馀義例此可见。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0251a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0251a0201">诸法究竟无所有，是空義。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0251a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0251a0301">肇曰：小乘观法缘起，内无真<anchor xml:id="nkr_note_orig_0251001" n="0251001"/>主，为空義。虽能观空，而于 <lb ed="ZW" n="0251a04"/>空未能都泯，故不究竟。大乘在有不有，在空不空，理无不极，所以 <lb ed="ZW" n="0251a05"/>究竟空<anchor xml:id="nkr_note_orig_0251002" n="0251002"/>義也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0251a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0251a0601">于我、无我而不二，是无我義。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0251a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0251a0701">肇曰：小乘以封我为累，故尊于无我。无我既尊，则于我为二。 <lb ed="ZW" n="0251a08"/>大乘是非齐旨，二者不殊，为无我義也。又曰：诸義例此，亦同不 <lb ed="ZW" n="0251a09"/>二，为实相也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0251a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0251a1001">法本不然，今则无灭，是寂灭義。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0251a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0251a1101">肇曰：小乘以三界炽燃，灭之以求无为。夫炽燃既形，灭名以 <lb ed="ZW" n="0251a12"/>生。大乘观法本自不然，今何所灭？不然不灭，乃真寂灭也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0251a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0251a1301">说是法时，彼诸比丘心得解脱。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0251a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0251a1401">此三，得益也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0251a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0251a1501">故我不任诣彼问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0251a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0251a1601">四，结也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0251a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0251a1701"><persName>佛</persName>告阿那律：汝行诣维摩诘问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0251a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0251a1801">肇曰：阿那律，秦言“如意”，刹利种也，弟子中天眼第一。又云 <lb ed="ZW" n="0251a19"/>“无灭”，一灯照<persName>佛</persName>，九十劫来善根不灭。今得天眼第一，又常受如 <lb ed="ZW" n="0251a20"/>意报，故生刹利种，乃至得道。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0251a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0251a2101">阿那律白<persName>佛</persName>言：<persName>世尊</persName>！我不堪任诣彼问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0251a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0251a2201">二，辞。文四。此初也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0251a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0251a2301">所以者何？忆念我昔于一处经行。时有梵王，名曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0251003" n="0251003"/>严净， <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0252a" n="0252a"/> <lb ed="ZW" n="0252a01"/>与万梵俱放<anchor xml:id="nkr_note_orig_0252001" n="0252001"/>净光明，来诣我所，稽首作礼，问我言：幾何，阿那 <lb ed="ZW" n="0252a02"/>律！天眼所见？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0252a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0252a0301">二，略释。文二。此初，梵王问也。阿那律修证天眼，梵王业 <lb ed="ZW" n="0252a04"/>报天眼，欲比其优劣，故致问也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0252a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0252a0501">我即答言：仁者！吾见此释迦牟尼<persName>佛</persName>土三千大千世界，如观掌 <lb ed="ZW" n="0252a06"/>中庵摩勒果。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0252a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0252a0701">二，阿那律答也。肇曰：时手执此果故，即以为喩也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0252a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0252a0801">时维摩诘来谓我言：唯！阿那律！天眼所见为作相耶？无作 <lb ed="ZW" n="0252a09"/>相耶？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0252a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0252a1001">此下三，廣引。文五：一、难伪，二、受屈，三、问真，四、申述 <lb ed="ZW" n="0252a11"/>，五、发心。初文二：先双定，後双难。此初，定也。《吴本》云：为受 <lb ed="ZW" n="0252a12"/>相耶？无受相耶？此难意云：天眼所见为取相耶？为不取相耶<anchor xml:id="nkr_note_orig_0252002" n="0252002"/>？ <lb ed="ZW" n="0252a13"/>小乘依俗禅得天眼，故取相见；大乘依实相定得天眼，故见而不取 <lb ed="ZW" n="0252a14"/>相也。肇曰：三界报身，六情诸根从结业起，名为有作相也。法身 <lb ed="ZW" n="0252a15"/>出三界，六情诸根不由结业生，名为无作相。夫以有作，故有所不 <lb ed="ZW" n="0252a16"/>作。以法身无作，故无所不作。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0252a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0252a1701">假使作相，则与外道五通等。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0252a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0252a1801">此二，难也。二乘依四禅得五通，与外道等也。肇曰：外道修 <lb ed="ZW" n="0252a19"/>俗禅得五通，然不能出凡夫见闻之境也。此有作相也，欲等之乎！</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0252a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0252a2001">若无作相，即是无为，不应有见。</p></cb:div><anchor xml:id="nkr_note_add_0252a2001" n="0252a2001"/><anchor xml:id="beg0252a2001" n="0252a2001"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0252a2001"/> <lb ed="ZW" n="0252a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0252a2101"><anchor xml:id="nkr_note_add_0252a2101" n="0252a2101"/><anchor xml:id="beg0252a2101" n="0252a2101"/>若菩萨实相三昧得真天眼，所见十方皆是无为，不应有分别之见。<anchor xml:id="end0252a2101"/> <lb ed="ZW" n="0252a22"/>肇曰：若无作相，即是法身无为之相，岂容见闻近远之言。天 <lb ed="ZW" n="0252a23"/>台云：二乘依四禅得五通，则与外道等。若观四谛断惑择<anchor xml:id="nkr_note_orig_0252003" n="0252003"/>灭无 <lb ed="ZW" n="0252a24"/>为，虽异外道，则无有见。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0253a" n="0253a"/> <lb ed="ZW" n="0253a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0253a0101"><persName>世尊</persName>！我时默然。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0253a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0253a0201">二，受屈也。肇曰：欲言作相，则同<anchor xml:id="nkr_note_orig_0253001" n="0253001"/>外道；欲言无作，则违<anchor xml:id="nkr_note_orig_0253002" n="0253002"/> <lb ed="ZW" n="0253a03"/>前见意。故不知所答。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0253a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0253a0401">彼诸梵闻其言，得未曾有，即为作礼而问曰：世孰有真天眼者？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0253a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0253a0501">此三，梵王歎<anchor xml:id="nkr_note_orig_0253003" n="0253003"/>问。肇曰：诸梵谓天眼正以彻视远见为理，而 <lb ed="ZW" n="0253a06"/>净名致诘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0253004" n="0253004"/>殊违本途，疑有真异，故致斯问者也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0253a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0253a0701">维摩诘言：有<persName>佛</persName><persName>世尊</persName>得真天眼，常在<anchor xml:id="nkr_note_orig_0253005" n="0253005"/>三昧，悉见诸<persName>佛</persName>国，不 <lb ed="ZW" n="0253a08"/>以二相。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0253a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0253a0901">此四，答真也。肇曰：真天眼，谓<persName>如来</persName>法身无相之目也。幽烛 <lb ed="ZW" n="0253a10"/>微形，巨细兼睹；万色弥旷，有若目前。未尝<anchor xml:id="nkr_note_orig_0253006" n="0253006"/>不见而未尝<anchor xml:id="nkr_note_orig_0253007" n="0253007"/>有 <lb ed="ZW" n="0253a11"/>见，故无眼、色之二相。二乘在定则见，出定不见；<persName>如来</persName>未尝不见， <lb ed="ZW" n="0253a12"/>故常在三昧也。睿曰：<persName>如来</persName>天眼，入<persName>佛</persName>眼中，虽缘无缘，故不以二 <lb ed="ZW" n="0253a13"/>相。有说不以净秽二相，有说不以动寂二相也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0253a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0253a1401">于是严净梵王及其眷属五百梵天，皆发阿耨多罗三藐三菩提 <lb ed="ZW" n="0253a15"/>心。礼维摩诘足已，忽然不现。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0253a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0253a1601">此五，闻勝发心。肇曰：其所发明，成立若此。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0253a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0253a1701">故我不任诣彼问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0253a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0253a1801">四，结也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0253a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0253a1901"><persName>佛</persName>告优波離：汝行诣维摩诘问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0253a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0253a2001">秦言“上首”，弟子中持律第一。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0253a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0253a2101">优波離白<persName>佛</persName>言：<persName>世尊</persName>！我不堪任诣彼问疾。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0254a" n="0254a"/> <lb ed="ZW" n="0254a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0254a0101">二，辞。文四。初辞也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0254a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0254a0201">所以者何？忆念昔者，有二比丘犯律行，以为耻，不敢问<persName>佛</persName>。 <lb ed="ZW" n="0254a03"/>来问我言：唯！优波離！我等犯律，诚以为耻，不敢问<persName>佛</persName>。愿解疑 <lb ed="ZW" n="0254a04"/>悔，得免斯咎。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0254a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0254a0501">二，略释。文二：初来问，後为解。此初也。肇曰：愧其所犯， <lb ed="ZW" n="0254a06"/>不敢问<persName>佛</persName>。以优波離持律第一，故从问也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0254a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0254a0701">我即为其如法解说。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0254a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0254a0801">二，为解。持律有二：一、法身性净之律，二、阴身身口之律。 <lb ed="ZW" n="0254a09"/>今<anchor xml:id="nkr_note_orig_0254001" n="0254001"/>优波離持身口之律，见罪生灭，壞法身无相之律，故为诃也。 <lb ed="ZW" n="0254a10"/>肇曰：如法，谓依戒律决其罪之轻重，示其悔过法也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0254a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0254a1101">时维摩诘来谓我言：唯！优波離！无重增此二比丘罪。当直 <lb ed="ZW" n="0254a12"/>除灭，勿扰其心。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0254a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0254a1301">此三，廣引。中文二：初、弹诃，二、二比丘歎伏。初诃文六： <lb ed="ZW" n="0254a14"/>初、直诃劝，二、解释所以，三、引证，四、问答，五、分别，六、结成。 <lb ed="ZW" n="0254a15"/>此即初诃无重增，兼劝直灭。小乘以犯戒为罪生，大乘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0254002" n="0254002"/>以取相 <lb ed="ZW" n="0254a16"/>为罪生。既令见罪忏悔，是名重增。又二比丘迷于实相，妄见罪 <lb ed="ZW" n="0254a17"/>生；今来忏悔，又见罪灭。重增灭见，故云重增。肇曰：二比丘既犯 <lb ed="ZW" n="0254a18"/>律行，疑悔情深，方重结其罪，则封累弥厚；封累弥厚，则罪垢弥增。 <lb ed="ZW" n="0254a19"/>当直说法空，令悟罪不实，封累情除，则罪垢斯灭矣。天台云：忏悔 <lb ed="ZW" n="0254a20"/>法有三：一者戒门，依律法忏是；二功德门，谓礼<persName>佛</persName>、诵经般舟方等 <lb ed="ZW" n="0254a21"/>道场法是；三无生门，令悟罪性空，若达罪性与福无异是也。今净 <lb ed="ZW" n="0254a22"/>名示此无生忏也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0254a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0254a2301">所以者何？彼罪性不在内，不在外，不在中间。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0254a24"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0254a2401">此二，解释也。肇曰：夫罪累之生，因缘所成；求其实性，不在 <lb ed="ZW" n="0254a25"/>三处。如煞因彼我，彼我即内外也。自我即非煞，自彼亦非煞。彼 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0255a" n="0255a"/> <lb ed="ZW" n="0255a01"/>我既非，岂在中间！众缘所成，寻之悉虚也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0255a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0255a0201">如<persName>佛</persName>所说，心垢故众生垢，心净故众生净。心亦不在内，不在 <lb ed="ZW" n="0255a03"/>外，不在中间。如其心然<anchor xml:id="nkr_note_orig_0255001" n="0255001"/>，罪垢亦然，诸法亦然，不出于如。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0255a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0255a0401">此三，引<persName>佛</persName>语证。文有引、有释、有结、有类也。肇曰：逆知其 <lb ed="ZW" n="0255a05"/>本也。夫执本以知其末，守母以见其子。<persName>佛</persName>言众生垢净皆由心起， <lb ed="ZW" n="0255a06"/>求心之本不在三处。心既无在，罪垢可知也。“诸法亦然”者，肇 <lb ed="ZW" n="0255a07"/>曰：万法云云，皆由心起，岂独垢净之然哉！故诸法亦然，不離于 <lb ed="ZW" n="0255a08"/>如。如，谓如本相也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0255a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0255a0901">如优波離以心相得解脱时，寧有垢不？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0255a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0255a1001">此四，问答，比小明大也。文有问、答、释三。肇曰：得解脱时， <lb ed="ZW" n="0255a11"/>谓其初成罗汉得第九解脱。尔时心冥一義，无复心相。欲以其心， <lb ed="ZW" n="0255a12"/>类明众生心，故先定其言也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0255a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0255a1301">我言：不也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0255a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0255a1401">二，答也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0255a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0255a1501">维摩诘言：一切众生心相无垢，亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0255a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0255a1601">三，比释也。肇曰：群生心相，如心解相。生曰：众生心相无 <lb ed="ZW" n="0255a17"/>垢，理不得异。但见与不见为殊耳。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0255a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0255a1801">唯！优波離！妄想<anchor xml:id="nkr_note_orig_0255002" n="0255002"/>是垢，无妄想<anchor xml:id="nkr_note_orig_0255003" n="0255003"/>是净。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0255a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0255a1901">此五，分别本性无垢。文三：初、明妄垢非垢，次<anchor xml:id="nkr_note_orig_0255004" n="0255004"/>、明诸法不 <lb ed="ZW" n="0255a20"/>住，後、明内心妄见。此初也。生曰：垢实无也，在妄想中是垢耳。 <lb ed="ZW" n="0255a21"/>若无妄想，垢即净也。妄想者，妄分别之想也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0255a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0255a2201">顚倒是垢，无顚倒是净。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0255a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0255a2301">倒心见垢，離倒则非垢。生曰：见正转也。见转于内，则妄分 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0256a" n="0256a"/> <lb ed="ZW" n="0256a01"/>别外事也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0256a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0256a0201">取我是垢，不取我是净。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0256a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0256a0301">取我即著垢，離我则无垢也。肇曰：见罪则存我也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0256a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0256a0401">优波離！一切法生灭不住，如幻、如电。诸法不相待，乃至一 <lb ed="ZW" n="0256a05"/>念不住。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0256a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0256a0601">二，明诸法不住，故无自性。肇曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0256001" n="0256001"/>：成前无相常净義也。诸 <lb ed="ZW" n="0256a07"/>法如电，新新不停，一起一灭，不相待也。弹指顷有六十念过，诸法 <lb ed="ZW" n="0256a08"/>乃无<anchor xml:id="nkr_note_orig_0256002" n="0256002"/>一念顷住，况欲久停。无住则如幻，如幻则不实<anchor xml:id="nkr_note_orig_0256003" n="0256003"/>，不实则 <lb ed="ZW" n="0256a09"/>为空，空则常净。然则物物斯净，何有罪累于我哉！</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0256a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0256a1001">诸法皆妄见，如梦、如焰、如水中月、如镜中像，以妄想<anchor xml:id="nkr_note_orig_0256004" n="0256004"/>生。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0256a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0256a1101">此三，明妄见也。肇曰：上明外法不住，此明内心妄见。俱辨 <lb ed="ZW" n="0256a12"/>空義，内外为异耳。夫以见妄，故所见不实；所见不实，故无相常净 <lb ed="ZW" n="0256a13"/>也。上二喩取其速灭，此四喩取其妄想也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0256a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0256a1401">其知此者，是名奉律。其知此者，是名善解。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0256a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0256a1501">此六，结也。若能悟罪无生，知心不住，是名真解，奉持法身无 <lb ed="ZW" n="0256a16"/>相之律<anchor xml:id="nkr_note_orig_0256005" n="0256005"/>也。肇曰：若能知此乃名善解。不知此法而称持律第一 <lb ed="ZW" n="0256a17"/>者，何耶？今知优波離谬教意也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0256a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0256a1801">于是二比丘言：上智哉！是优波離所不及，持律之上而不能 <lb ed="ZW" n="0256a19"/>说。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0256a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0256a2001">此下第二，歎伏。文三：初、比丘歎，二、尊者伏过，三、比丘发 <lb ed="ZW" n="0256a21"/>心。此初，歎也。肇曰：二比丘悟罪常净，无复疑悔，故致斯歎。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0257a" n="0257a"/> <lb ed="ZW" n="0257a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0257a0101">我答言<anchor xml:id="nkr_note_orig_0257001" n="0257001"/>：自捨<persName>如来</persName>，未有声闻及菩萨能制其乐说之辩。其智 <lb ed="ZW" n="0257a02"/>慧明达为若此也！</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0257a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0257a0301">二，歎伏也。自<persName>佛</persName>已还，无能制其大乘妙辩，况我持律哉！</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0257a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0257a0401">时二比丘疑悔即除，发阿耨多罗三藐三菩提心，作是愿言：令 <lb ed="ZW" n="0257a05"/>一切众生皆得是辩。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0257a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0257a0601">三，明除疑发心。法身妙律，诸<persName>佛</persName>所持。悟解除疑，因之发趣。 <lb ed="ZW" n="0257a07"/>什曰：有罪则忧怖自生，罪无则疑悔自灭。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0257a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0257a0801">故我不任诣彼问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0257a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0257a0901">此四，结也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0257a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0257a1001"><persName>佛</persName>告<anchor xml:id="nkr_note_orig_0257002" n="0257002"/>罗睺罗：汝行诣维摩诘问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0257a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0257a1101">肇曰：罗睺罗<anchor xml:id="nkr_note_orig_0257003" n="0257003"/>，秦言“覆障”。六年为母胎所障，因以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0257004" n="0257004"/>为 <lb ed="ZW" n="0257a12"/>名。弟子中<anchor xml:id="nkr_note_orig_0257005" n="0257005"/>持戒第一。又云密行第一。故《法花经》云：罗睺罗 <lb ed="ZW" n="0257a13"/>密行，唯我能证知。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0257a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0257a1401">罗睺罗白<persName>佛</persName>言：<persName>世尊</persName>！我不堪任诣彼问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0257a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0257a1501">二<anchor xml:id="nkr_note_orig_0257006" n="0257006"/>，辞。文四。此初，辞也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0257a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0257a1601">所以者何？忆念<anchor xml:id="nkr_note_orig_0257007" n="0257007"/>昔时，毘耶離诸长者子来诣我所，稽首作 <lb ed="ZW" n="0257a17"/>礼，问我言：唯！罗睺罗！汝<persName>佛</persName>之子，捨转轮王位，出家为道。其出 <lb ed="ZW" n="0257a18"/>家者，有何等利？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0257a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0257a1901">此下二，略释。文二。此初，问也。诸长者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0257008" n="0257008"/>子心慕出家，父 <lb ed="ZW" n="0257a20"/>母所制。睹罗睺罗捨转轮王十善之化而剃落从道，必有大利，勝在 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0258a" n="0258a"/> <lb ed="ZW" n="0258a01"/>家修，故从而问焉。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0258a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0258a0201">我即如法为说出家功德之利。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0258a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0258a0301">二，答也。出家有二：一<anchor xml:id="nkr_note_orig_0258001" n="0258001"/>者，深厌生死，乐求<anchor xml:id="nkr_note_orig_0258002" n="0258002"/>涅槃，有证 <lb ed="ZW" n="0258a04"/>有得，有利可说，名为小乘；二者，悟三界如幻，无生无灭，无证无 <lb ed="ZW" n="0258a05"/>得，无利可说，此名大乘。今罗睺罗谬赞小乘涅槃之利，既有利可 <lb ed="ZW" n="0258a06"/>说，非密行也。未若大乘不取不捨，无得无证，无利可说，真密行 <lb ed="ZW" n="0258a07"/>也。生曰：世荣虽乐，难可久保。出家之理<anchor xml:id="nkr_note_orig_0258003" n="0258003"/>，长乐无为。岂可同 <lb ed="ZW" n="0258a08"/>年语<anchor xml:id="nkr_note_orig_0258004" n="0258004"/>其优劣哉！</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0258a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0258a0901">时维摩诘来谓<anchor xml:id="nkr_note_orig_0258005" n="0258005"/>我言：唯！罗睺罗！不应说出家功德之利。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0258a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0258a1001">此下三，廣引弹事。文五：一、诃不应说，二、解释所以，三、示 <lb ed="ZW" n="0258a11"/>真出家，四、结真出家，五、劝修真出家。此初，总诃也。体本法 <lb ed="ZW" n="0258a12"/>身<anchor xml:id="nkr_note_orig_0258006" n="0258006"/>，三界如幻，不生不灭，名为出家。此则损益两亡，无利可说， <lb ed="ZW" n="0258a13"/>故诃不应也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0258a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0258a1401">所以者何？无利无功德<anchor xml:id="nkr_note_orig_0258007" n="0258007"/>，是为出家。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0258a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0258a1501">二，征释所以。文二。此初，略释也。肇曰：夫出家之意，妙存 <lb ed="ZW" n="0258a16"/>无为。无为之道，岂容有功德利乎！</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0258a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0258a1701">有为法者，可说有利有功德。夫出家者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0258008" n="0258008"/>为无为法，无为法 <lb ed="ZW" n="0258a18"/>中，无利无功德。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0258a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0258a1901">次二，廣释也。第一義谛名法性无为，森罗万象同归此理。悟 <lb ed="ZW" n="0258a20"/>此理者，无得无证，名真出家。非二乘择灭有得证者，名出家也。 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0259a" n="0259a"/> <lb ed="ZW" n="0259a01"/>肇曰：夫有无为之果，必有无为之因。因果同相，自然之道也。出 <lb ed="ZW" n="0259a02"/>家为无为，即无为之因也。无为无<anchor xml:id="nkr_note_orig_0259001" n="0259001"/>利无功德，当知出家亦然矣。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0259a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0259a0301">唯！罗睺罗！夫出家者无彼无此，亦无中间。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0259a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0259a0401">此三，示真出家。肇曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0259002" n="0259002"/>：上直明出家之義，自下明出家之事。 <lb ed="ZW" n="0259a05"/>虽云其事，然是无事事耳。则出家者以去累为志，无为为<anchor xml:id="nkr_note_orig_0259003" n="0259003"/>心。 <lb ed="ZW" n="0259a06"/>以心无为，故所造众德皆无为也。文三。此初，内证德也。肇曰： <lb ed="ZW" n="0259a07"/>伪出家者恶此生死，尊彼涅槃，故有中间三处之异。真出家者遣万 <lb ed="ZW" n="0259a08"/>累，忘彼此，岂有是非三处之殊哉！</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0259a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0259a0901">離六十二见，处于涅槃。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0259a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0259a1001">肇曰：既无彼此，则離众邪见，同涅槃也。“六十二见”者，《大 <lb ed="ZW" n="0259a11"/>品》云：外道依过去计神及世间常无常等四见，依未来世计神及世 <lb ed="ZW" n="0259a12"/>间边无边等四见，依涅槃计有<persName>如来</persName>无<persName>如来</persName>等四见，依此十二见历五 <lb ed="ZW" n="0259a13"/>阴成六十见。又计身与神一断见，身与神异常见，为六十二见也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0259a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0259a1401">智者所受，圣所行处。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0259a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0259a1501">肇曰：贤智闻之而从，众圣履之而通，可谓真出家之道乎？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0259a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0259a1601">降伏众魔，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0259a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0259a1701">此二<anchor xml:id="nkr_note_orig_0259004" n="0259004"/>，约降魔<anchor xml:id="nkr_note_orig_0259005" n="0259005"/>显德。见实相则蕴魔自空，蕴空则诸魔自 <lb ed="ZW" n="0259a18"/>伏。肇曰：众魔者，四魔也。正道既夷，邪径自塞。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0259a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0259a1901">度五道。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0259a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0259a2001">肇曰：五道<anchor xml:id="nkr_note_orig_0259006" n="0259006"/>，非无为之路。又云：生死五道，性是涅槃，故名 <lb ed="ZW" n="0259a21"/>度。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0260a" n="0260a"/> <lb ed="ZW" n="0260a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0260a0101">净五眼，得五力，立五根，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0260a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0260a0201">体实相则垢曀永亡，曀亡<anchor xml:id="nkr_note_orig_0260001" n="0260001"/>则五眼自净，五力、五根亦自然增 <lb ed="ZW" n="0260a03"/>长。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0260a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0260a0401">不恼于彼。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0260a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0260a0501">肇曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0260002" n="0260002"/>：道超事外，与物无逆，何恼之有？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0260a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0260a0601">離众杂恶，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0260a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0260a0701">肇曰：俗善虽善，由杂不善。道法真净，故纯善不杂也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0260a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0260a0801">摧诸外道。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0260a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0260a0901">三，伏外道也。肇曰：日月不期去暗，而暗自除；出家不期摧外 <lb ed="ZW" n="0260a10"/>道，外道自消。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0260a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0260a1101">超越假名。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0260a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0260a1201">肇曰：万事万名，虚假以生。道在真悟，故超假名。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0260a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0260a1301">出淤泥，无繫著。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0260a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0260a1401">肇曰：出生死爱见之淤泥，无出家受道之繫著。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0260a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0260a1501">无我所，无所受。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0260a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0260a1601">肇曰：出家本乎无我，離著则诸受永亡。肇曰：无受也，欲受、 <lb ed="ZW" n="0260a17"/>我受、戒受、见受。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0260a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0260a1801">无扰乱，内怀喜。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0260a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0260a1901">肇曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0260003" n="0260003"/>：夫扰乱出于多求，忧苦生于不足。出家寡欲，扰乱斯 <lb ed="ZW" n="0260a20"/>无，道法内充，故怀喜有馀。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0260a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0260a2101">护彼意，随禅定，離众过<anchor xml:id="nkr_note_orig_0260004" n="0260004"/>。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0260a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0260a2201">住实相则不忤物心，不违禅定，生灭不起，焉有过患哉？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0260a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0260a2301">若能如是，是真出家。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0261a" n="0261a"/> <lb ed="ZW" n="0261a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0261a0101">此四，结真出家。肇曰：若能不违上说，乃应出家之道，非存利 <lb ed="ZW" n="0261a02"/>之所能也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0261a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0261a0301">于是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0261001" n="0261001"/>维摩诘语诸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0261002" n="0261002"/>长者子：汝等于正法中，宜共出家。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0261a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0261a0401">此五，形既缘碍，劝心出家也。文四：一劝，二辞，三释劝意，四 <lb ed="ZW" n="0261a05"/>得意出家。此初，劝悟<anchor xml:id="nkr_note_orig_0261003" n="0261003"/>理出家也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0261a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0261a0601">所以者何？<persName>佛</persName>世难値。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0261a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0261a0701">肇曰：净名知其不得出家而劝之者，欲发无上道心耳。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0261a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0261a0801">诸长者子言：居士！我闻<persName>佛</persName>言，父母不听，不得出家。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0261a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0261a0901">二，不悟劝意，辞有碍也。肇曰：非不欲出家，不敢违亲耳。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0261a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0261a1001">维摩诘言：然。汝等便发阿耨多罗三藐三菩提心，是即<anchor xml:id="nkr_note_orig_0261004" n="0261004"/>出 <lb ed="ZW" n="0261a11"/>家，是即具足。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0261a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0261a1201">三，释劝意。肇曰：虽为白衣，能发无上心者，便为出家，具足 <lb ed="ZW" n="0261a13"/>戒行矣。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0261a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0261a1401">尔时，三十二长者子皆发阿耨多罗三藐三菩提心。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0261a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0261a1501">四，得意心发。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0261a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0261a1601">故我不任诣彼问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0261a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0261a1701">此四，结辞也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0261a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0261a1801"><persName>佛</persName>告阿难<anchor xml:id="nkr_note_orig_0261005" n="0261005"/>：汝行诣维摩诘问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0261a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0261a1901">肇曰：阿难，秦言“欢喜”，弟子中总持第一。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0261a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0261a2001">阿难白<persName>佛</persName>言：<persName>世尊</persName>！我不堪任诣彼问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0261a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0261a2101">二，辞。文四。此初，辞也。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0262a" n="0262a"/> <lb ed="ZW" n="0262a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0262a0101">所以者何？忆念昔时<anchor xml:id="nkr_note_orig_0262001" n="0262001"/>，<persName>世尊</persName>身小有疾，当用牛乳。我即持 <lb ed="ZW" n="0262a02"/>钵，诣大婆罗门家门下立。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0262a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0262a0301">此二，略释所以。睿曰：现身有疾者，亦不可一途而论，特以浅 <lb ed="ZW" n="0262a04"/>识之流取信耳。因<anchor xml:id="nkr_note_orig_0262002" n="0262002"/>于<persName>如来</persName>身而起劣相，故彰阿难不达，使惑同 <lb ed="ZW" n="0262a05"/>众<anchor xml:id="nkr_note_orig_0262003" n="0262003"/>人。净名高诃，以开法身之唱，使见形之徒，悟应感难期<anchor xml:id="nkr_note_orig_0262004" n="0262004"/>， <lb ed="ZW" n="0262a06"/>无方莫测<anchor xml:id="nkr_note_orig_0262005" n="0262005"/>。兼寄迹取乳，除彼贪求，假过阿难，以明小乘之劣。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0262a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0262a0701">时维摩诘来谓我言：唯！阿难！何为晨朝持钵住此？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0262a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0262a0801">此三，廣引弹事。文三：初、问<anchor xml:id="nkr_note_orig_0262006" n="0262006"/>乞意，二、诃弹，三、耻愧。初 <lb ed="ZW" n="0262a09"/>中文二。此初，问也。生曰：晨朝非乞食时，必有以也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0262a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0262a1001">我言：居士！<persName>世尊</persName>身小有疾，当用牛乳，故来至此。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0262a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0262a1101">二，答。<persName>如来</persName>为物受生，有疾用乳。阿难侍<persName>佛</persName>，故行求乞。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0262a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0262a1201">维摩诘言：止止！阿难，莫作是语。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0262a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0262a1301">此二，弹诃。文四：初、略止二谤，二、略显真身，三、廣止二谤， <lb ed="ZW" n="0262a14"/>四、廣显真身。此初，略止二谤也。天台云：无病言病，增谤也；德 <lb ed="ZW" n="0262a15"/>圆言减，损谤也。<persName>佛</persName>身无生，应物现生，有身则有疾，小乘执实，故 <lb ed="ZW" n="0262a16"/>云谤也；大乘知应，故非谤也。岂复離此现疾，别有不谤之法身哉？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0262a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0262a1701"><persName>如来</persName>身者，金刚之体，诸恶已断，众善普会，当有何疾？当有何 <lb ed="ZW" n="0262a18"/>恼？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0262a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0262a1901">二，略显真身。金刚体者，喩不生不灭常住<anchor xml:id="nkr_note_orig_0262007" n="0262007"/>法身也。诸恶 <lb ed="ZW" n="0262a20"/>断，解脱也。众善会，般若也。肇曰：夫病患之生，行业所为耳。如 <lb ed="ZW" n="0262a21"/>来善无不积，恶无不消，体若金刚，何患之有？</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0263a" n="0263a"/> <lb ed="ZW" n="0263a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0263a0101">默往，阿难！勿谤<anchor xml:id="nkr_note_orig_0263001" n="0263001"/><persName>如来</persName>，莫使异人闻此粗言。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0263a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0263a0201">三，廣止二谤。先止增谤也。文三。初，劝默也。谤<persName>佛</persName>粗言， <lb ed="ZW" n="0263a03"/>异人闻之，必蔓说，故令默往。生曰：苟云是实，为谤<persName>佛</persName>也。又曰： <lb ed="ZW" n="0263a04"/>病为常近粗之极也。不达闻之，必谓然矣！</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0263a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0263a0501">勿令大威德诸天及他方净土诸来菩萨，得闻斯语。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0263a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0263a0601">二，智闻必哂。威德诸天、净土菩萨以己福慧，不受疾报。方 <lb ed="ZW" n="0263a07"/>于<persName>如来</persName>，知应现也。生曰：以彼推己，无疾<anchor xml:id="nkr_note_orig_0263002" n="0263002"/>必达<persName>佛</persName>矣。而此言实 <lb ed="ZW" n="0263a08"/>病，不亦哂斯语之不得乎！</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0263a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0263a0901">阿难！转轮圣王以少福故，尙得无病。岂况<persName>如来</persName>无量福会，普 <lb ed="ZW" n="0263a10"/>勝者哉！</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0263a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0263a1101">三，近事验之。转轮圣王乃不及欲界诸天，但以人中少福，尙 <lb ed="ZW" n="0263a12"/>得无病。岂况<persName>如来</persName>，普勝三界，而有病哉？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0263a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0263a1301">行矣！阿难！勿使我等受斯耻也。外道梵志<anchor xml:id="nkr_note_orig_0263003" n="0263003"/>，若闻此语，当 <lb ed="ZW" n="0263a14"/>作是念：何名为师？自疾<anchor xml:id="nkr_note_orig_0263004" n="0263004"/>不能救，而能救诸疾<anchor xml:id="nkr_note_orig_0263005" n="0263005"/>人？可密速 <lb ed="ZW" n="0263a15"/>去，勿使人闻。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0263a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0263a1601">此下二，明损谤也。苟执不去，非徒<persName>佛</persName>有斯谤，我等亦受其耻。 <lb ed="ZW" n="0263a17"/>肇曰：正士闻则谓汝不达，邪士闻则谓<persName>佛</persName>实病，何名为法之良医？ <lb ed="ZW" n="0263a18"/>身疾<anchor xml:id="nkr_note_orig_0263006" n="0263006"/>不能救，而欲救人心疾<anchor xml:id="nkr_note_orig_0263007" n="0263007"/>乎？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0263a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0263a1901">当知，阿难！诸<persName>如来</persName>身，即是法身，非思欲身。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0263a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0263a2001">此下四，廣显真<anchor xml:id="nkr_note_orig_0263008" n="0263008"/>身。初就四德显真，此初。无相法身，大悲 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0264a" n="0264a"/> <lb ed="ZW" n="0264a01"/>应现，非思业、贪欲之所牵生，自在应物，是我德也。三界有待之 <lb ed="ZW" n="0264a02"/>形，名思欲身也。生曰：<persName>如来</persName>身从实理中来，起不由彼，应有何病 <lb ed="ZW" n="0264a03"/>耶？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0264a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0264a0401"><persName>佛</persName>为<persName>世尊</persName>，过于三界。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0264a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0264a0501">二，明三界受生，苦也。悟界如幻，不受生故，乐也。生曰：既 <lb ed="ZW" n="0264a06"/>以思欲为原，便不出三界，三界<anchor xml:id="nkr_note_orig_0264001" n="0264001"/>是病之境也。<persName>佛</persName>为悟理之体，超 <lb ed="ZW" n="0264a07"/>越其域<anchor xml:id="nkr_note_orig_0264002" n="0264002"/>，应有何病也？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0264a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0264a0801"><persName>佛</persName>身无漏，诸漏已尽。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0264a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0264a0901">三，明惑染<anchor xml:id="nkr_note_orig_0264003" n="0264003"/>生身，漏也。智证法身无漏，无漏即性净也。肇 <lb ed="ZW" n="0264a10"/>曰：夫法身虚微，妙绝常境，情累不能染，心想不能议，故曰诸漏已 <lb ed="ZW" n="0264a11"/>尽。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0264a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0264a1201"><persName>佛</persName>身无为，不堕诸数。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0264a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0264a1301">四，明有为之身四相所迁，数也。<persName>佛</persName>身无生，離生灭相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0264004" n="0264004"/>，常 <lb ed="ZW" n="0264a14"/>也。肇曰：法身无为而无不为，无不为故现身有病，无为故不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0264005" n="0264005"/>堕 <lb ed="ZW" n="0264a15"/>有数也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0264a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0264a1601">如此之身，当有何疾！</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0264a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0264a1701">二，结也。如此常、乐、我、净金刚法身，当有何疾<anchor xml:id="nkr_note_orig_0264006" n="0264006"/>！</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0264a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0264a1801">时我，<persName>世尊</persName>！实怀惭愧，得无近<persName>佛</persName>而谬听耶？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0264a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0264a1901">此下三，明耻愧。文三。初，阿难惭愧。<persName>佛</persName>身理然，不合有疾。 <lb ed="ZW" n="0264a20"/>奉命闻疾，应是谬闻。近<persName>佛</persName>多闻，以此怀愧。肇曰：受使若此，致讥 <lb ed="ZW" n="0264a21"/>若彼，进退怀愧，或<anchor xml:id="nkr_note_orig_0264007" n="0264007"/>谓谬听也。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0265a" n="0265a"/> <lb ed="ZW" n="0265a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0265a0101">即闻空中声曰：阿难！如居士言。但为<persName>佛</persName>出五浊恶世，现行斯 <lb ed="ZW" n="0265a02"/>法，度脱众生。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0265a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0265a0301">二，空声擧应显真。疾身，应物也；无为，本真也。肇曰：以其 <lb ed="ZW" n="0265a04"/>愧惑，故空声正之“如居士言”。何有无漏之体，婴世之患？但为度 <lb ed="ZW" n="0265a05"/>五浊群生，故现斯疾，取乳勿惭也。五浊者，劫浊、众生浊、烦恼浊、 <lb ed="ZW" n="0265a06"/>见浊、命浊。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0265a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0265a0701">行矣！阿难！取乳勿惭。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0265a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0265a0801">三，若知权化现疾，即非谤<persName>佛</persName>，取乳勿惭也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0265a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0265a0901"><persName>世尊</persName>！维摩诘智慧辩才，为若此也！是故不任诣彼问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0265a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0265a1001">此四，结辞也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0265a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0265a1101">如是五百大弟子，各各向<persName>佛</persName>说其本缘，称述维摩诘所言，皆曰： <lb ed="ZW" n="0265a12"/>不任诣彼问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0265a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0265a1301">此二，总述辞也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="ZW" n="0265a14"/> <lb ed="ZW" n="0265a15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">菩萨品第四</cb:mulu><head>菩萨品第四</head> <lb ed="ZW" n="0265a16"/> <lb ed="ZW" n="0265a17"/><p xml:id="pZW02p0265a1701">此三，明折伏方便菩萨，令归圆妙。前既声闻致辞，故次命菩 <lb ed="ZW" n="0265a18"/>萨。然发菩提心总名菩萨，而根有利钝，教有渐顿。或事修而未悟 <lb ed="ZW" n="0265a19"/>于理，或悟偏而未进于圆，或渐证而未极于顿。今将迴事以向理， <lb ed="ZW" n="0265a20"/>折偏以进圆，斥渐而诣顿，故因命问疾以调伏之。皆菩萨<persName>佛</persName>事，故 <lb ed="ZW" n="0265a21"/>名品焉。文二。先别明四大士。此初，慈氏也。</p> <lb ed="ZW" n="0265a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0265a2201">于是<persName>佛</persName>告弥勒菩萨：汝行诣维摩诘问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0265a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0265a2301">文二，如前。此初，命也。弥勒，此云“慈氏”。肇曰：弥勒，南 <lb ed="ZW" n="0265a24"/>天竺婆罗门姓，出此姓<anchor xml:id="nkr_note_orig_0265001" n="0265001"/>即以为名。五百弟子皆以不任，故复命 <lb ed="ZW" n="0265a25"/>菩萨者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0265002" n="0265002"/>，将备显净名难酬之德也。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0266a" n="0266a"/> <lb ed="ZW" n="0266a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0266a0101">弥勒白<persName>佛</persName><anchor xml:id="nkr_note_orig_0266001" n="0266001"/>言：<persName>世尊</persName>！我不堪任诣彼<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266002" n="0266002"/>问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0266a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0266a0201">此二，辞。文四。此<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266003" n="0266003"/>初，辞也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0266a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0266a0301">所以者何？忆念我昔为<name role="" type="person">兜率天</name>王及其眷属说不退转地之行。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0266a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0266a0401">此二，略释所以。什曰：此天以弥勒将上为天师，预怀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266004" n="0266004"/>宗 <lb ed="ZW" n="0266a05"/>敬，故常来听法也。又云：不退转地者，或六度行满，名为不退；或 <lb ed="ZW" n="0266a06"/>证初地，名为不退。天王虽已发心，然内有五欲，外有勝境，恐其退 <lb ed="ZW" n="0266a07"/>转，因以劝之。肇曰：下诃云“实无发心，亦无退者”，以此推之，似 <lb ed="ZW" n="0266a08"/>存不退之行，劝发无上心也。虽曰勝期，犹未免乎累，教迹不泯，故 <lb ed="ZW" n="0266a09"/>致斯诃。然经云補处大士心无不一，智无不周，应物而动，何阙之 <lb ed="ZW" n="0266a10"/>有？是由得失同怀，修短迭应，利彼而动，无计诸己。故弥勒假有 <lb ed="ZW" n="0266a11"/>以启始，净名居宗以济终，互为郢匠，器彼淳朴。虽复迹同儒墨，致 <lb ed="ZW" n="0266a12"/>教不一，然相成之美，实存其中矣。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0266a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0266a1301">时维摩诘来谓我言：弥勒！<persName>世尊</persName>授仁<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266005" n="0266005"/>者记，一生当得阿耨 <lb ed="ZW" n="0266a14"/>多罗三藐三菩提。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0266a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0266a1501">此三，廣引<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266006" n="0266006"/>弹事。文五：一、先定得记，二、破执授记，三、擧 <lb ed="ZW" n="0266a16"/>例<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266007" n="0266007"/>返破，四、显菩提相，五、闻真得益。此初，定也。生曰：阿耨 <lb ed="ZW" n="0266a17"/>多罗者，无上也。三藐三者，正遍也。菩提者，彼语有之，此无名 <lb ed="ZW" n="0266a18"/>也，实即体极居终智慧也。一生者，无复无量生，馀一生也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0266a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0266a1901">为用何生得授<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266008" n="0266008"/>记乎？过去耶？未来耶？现<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266009" n="0266009"/>在耶？</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0267a" n="0267a"/> <lb ed="ZW" n="0267a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0267a0101">此下二，正破授记。文三：初、就生门弹，次、就无生门弹，後、 <lb ed="ZW" n="0267a02"/>就平等门弹。初中文三：一、先定三世，二、难破三世，三、引证。此 <lb ed="ZW" n="0267a03"/>初，定也。肇曰：发无上心，修不退行，授记成道，弥勒致教之本意 <lb ed="ZW" n="0267a04"/>也。今将明平等大道以无行为因，无上正觉以无得为<anchor xml:id="nkr_note_orig_0267001" n="0267001"/>果，故先 <lb ed="ZW" n="0267a05"/>质弥勒，明无记无得；然後大齐群生<anchor xml:id="nkr_note_orig_0267002" n="0267002"/>，一万物之致，以弘菩提莫二 <lb ed="ZW" n="0267a06"/>之道也。夫有生即有记，无生即无记。故推斥三世，以何生而得记 <lb ed="ZW" n="0267a07"/>乎？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0267a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0267a0801">若过去生，过去生已灭；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0267a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0267a0901">二，难破也。肇曰：别推三世，明无生也。过去生，已灭法，不 <lb ed="ZW" n="0267a10"/>可谓之生也。生曰：无复有也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0267a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0267a1101">若未来生，未来生未至；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0267a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0267a1201">肇曰：未来生未至，未至则无法，无法以何为生也？生曰：竟未 <lb ed="ZW" n="0267a13"/>有也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0267a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0267a1401">若现在生，现在生无住。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0267a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0267a1501">肇曰：现法流速不住，以何为生耶？若生灭一时，二相俱壞；若 <lb ed="ZW" n="0267a16"/>生灭异时，即生时无灭。生时无灭，则法无三相；法无三相，即非有 <lb ed="ZW" n="0267a17"/>为也。尽有三相，即有无穷之名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0267003" n="0267003"/>。三世既无生，于何而得记<anchor xml:id="nkr_note_orig_0267004" n="0267004"/> <lb ed="ZW" n="0267a18"/>乎？生曰：生<anchor xml:id="nkr_note_orig_0267005" n="0267005"/>时已去，未始暂停，岂可得于中成<persName>佛</persName>耶？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0267a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0267a1901">如<persName>佛</persName>所说：比丘，汝今即时亦生、亦老、亦灭。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0267a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0267a2001">三，引证。肇曰：证无住義。生曰：新新生灭，交臂已谢，岂待 <lb ed="ZW" n="0267a21"/>白首然後为变乎！</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0267a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0267a2201">若以无生得授记者，无生即是正位。于正位中亦无授记，亦无 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0268a" n="0268a"/> <lb ed="ZW" n="0268a01"/>得阿耨多罗三藐三菩提。云何弥勒受一生记乎？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0268a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0268a0201">此二，约无生门弹。文二：初、约理破，二、约行破。此初也。 <lb ed="ZW" n="0268a03"/>肇曰：上推有生无记<anchor xml:id="nkr_note_orig_0268001" n="0268001"/>，此推无生亦无。无生即七住无相真正法位 <lb ed="ZW" n="0268a04"/>也。此位为<anchor xml:id="nkr_note_orig_0268002" n="0268002"/>理无记<anchor xml:id="nkr_note_orig_0268003" n="0268003"/>无成，弥勒于何授<anchor xml:id="nkr_note_orig_0268004" n="0268004"/>一生记乎？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0268a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0268a0501">为从如生，得授记耶？为从如灭，得授记耶？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0268a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0268a0601">此二，约行破。文二。此初，双定。为见如智生授记，为见如 <lb ed="ZW" n="0268a07"/>惑灭授记耶？肇曰：如虽无生灭，而生灭不异如。然记莂起于生 <lb ed="ZW" n="0268a08"/>灭，冥会独于即真，故假如之生灭，以明记莂之不殊也。什曰：夫授 <lb ed="ZW" n="0268a09"/>记要由得如。本未得而今得，似若有起；如起即累灭，亦似有物于 <lb ed="ZW" n="0268a10"/>中灭。故先问其起灭，以明无起灭也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0268005" n="0268005"/>。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0268a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0268a1101">若以如生得授记者，如无有生。若以如灭得授记者，如无有 <lb ed="ZW" n="0268a12"/>灭。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0268a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0268a1301">二，明双破生灭。若见如智生，如体不生，智亦无生。若见如 <lb ed="ZW" n="0268a14"/>惑灭，如体无灭，惑亦不灭。智无生即本觉，惑无灭即寂灭。此不 <lb ed="ZW" n="0268a15"/>生不灭，岂有授记哉！肇曰：如非不生灭，非有生灭。非不生灭，故 <lb ed="ZW" n="0268a16"/>假以言记；非有生灭，以知<anchor xml:id="nkr_note_orig_0268006" n="0268006"/>无记。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0268a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0268a1701">一切众生皆如也，一切法亦如也，众圣贤亦如也，至于弥勒亦 <lb ed="ZW" n="0268a18"/>如也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0268a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0268a1901">此三，约平等一如破。文二。初，总擧平等也。一切众生，有 <lb ed="ZW" n="0268a20"/>情也。一切法，无情也。众圣贤，二乘也。弥勒，大乘也。肇曰：万 <lb ed="ZW" n="0268a21"/>品虽殊，未有不如。如者，将齐是非，一愚<anchor xml:id="nkr_note_orig_0268007" n="0268007"/>智，以成无记无得義 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0269a" n="0269a"/> <lb ed="ZW" n="0269a01"/>也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0269a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0269a0201">若弥勒得授记者，一切众生亦应授记。所以者何？夫如者不 <lb ed="ZW" n="0269a03"/>二不异。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0269a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0269a0401">此下二，别约三德平等破也。此初，约真如理等法身德破也。 <lb ed="ZW" n="0269a05"/>弥勒众生，理如无二，会如授记，岂有得、不得之二哉！肇曰：凡圣 <lb ed="ZW" n="0269a06"/>一如，岂有得失之殊哉！生曰：二者，直二事也。异者，二相殊也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0269a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0269a0701">若弥勒得阿耨多罗三藐三菩提者，一切众生皆亦应得。所以 <lb ed="ZW" n="0269a08"/>者何？一切众生即菩提相。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0269a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0269a0901">二，约本觉平等智德破也。菩提，此云觉，亦云智，谓无相极 <lb ed="ZW" n="0269a10"/>智、平等本觉也。若烦恼即菩提，则一切众生皆菩提相，岂弥勒独 <lb ed="ZW" n="0269a11"/>得之耶？肇曰：无相之相，是菩提相。生曰：菩提既是无相理极之 <lb ed="ZW" n="0269a12"/>慧，言得之者，得是菩提相也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0269a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0269a1301">若弥勒得灭度者，一切众生亦当灭度。所以者何？诸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0269001" n="0269001"/><persName>佛</persName>知 <lb ed="ZW" n="0269a14"/>一切众生毕竟寂灭，即涅槃相，不复更灭。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0269a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0269a1501">三，约平等寂灭解脱德破。涅槃，此云灭度。若法本不生，今 <lb ed="ZW" n="0269a16"/>即<anchor xml:id="nkr_note_orig_0269002" n="0269002"/>无灭。为寂灭者，即一切众生本来灭度，岂弥勒独证之耶！ <lb ed="ZW" n="0269a17"/>肇曰：本性常灭，今复何灭？生曰：然终既至灭，始灭验矣。始若果 <lb ed="ZW" n="0269a18"/>灭，终岂灭哉！然知众生即涅槃相，不复更灭，是尽为灭而不灭也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0269a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0269a1901">是故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0269003" n="0269003"/>，弥勒！无以此法诱诸天子。实无发阿耨多罗三藐三 <lb ed="ZW" n="0269a20"/>菩提心者，亦无退者。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0269a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0269a2101">此下三，擧例返破平等。菩提果尙无记，岂有初心及不退行 <lb ed="ZW" n="0269a22"/>耶？肇曰：平等之道，实无发心，亦无退者。而以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0269004" n="0269004"/>不退之行诱其 <lb ed="ZW" n="0269a23"/>发心，示其美记者，何耶？</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0270a" n="0270a"/> <lb ed="ZW" n="0270a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0270a0101">弥勒！当令此诸天子捨于分别菩提之见。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0270a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0270a0201">四，显真菩提相。文三。此初，劝捨分别。无相平等，是菩提 <lb ed="ZW" n="0270a03"/>相。若分别始终，有退不退，是见<anchor xml:id="nkr_note_orig_0270001" n="0270001"/>分别，非见菩提。肇曰：菩提 <lb ed="ZW" n="0270a04"/>以寂灭为相，生死同相，而诸天子卑生死、尊菩提，虽曰勝求，更生 <lb ed="ZW" n="0270a05"/>尘累。宜开以正路，令捨分别。何为示以道记，增其见乎？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0270a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0270a0601">所以者何？菩提者，不可以身得，不可以心得。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0270a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0270a0701">此二，略征释。身心无所得相，是菩提相也。肇曰：自此下大 <lb ed="ZW" n="0270a08"/>明菩提也。道之极者，称曰菩提，秦无言以译之。菩提盖是正觉、 <lb ed="ZW" n="0270a09"/>无相之真智乎？其道虚玄，妙绝常境。听者无以容其听，智者无以 <lb ed="ZW" n="0270a10"/>运其智，辩者无以措其言，像者无以状<anchor xml:id="nkr_note_orig_0270002" n="0270002"/>其仪。故其为道也，微妙 <lb ed="ZW" n="0270a11"/>无相，不可为有；用之弥勤<anchor xml:id="nkr_note_orig_0270003" n="0270003"/>，不可为无。故能幽鉴万物而不曜，玄 <lb ed="ZW" n="0270a12"/>轨超驾而弗夷，大包天地而罔寄，曲济群惑而无私。至能道达殊 <lb ed="ZW" n="0270a13"/>方，开物成务，玄機必察，无思无虑。然则无知而无不知，无为而无 <lb ed="ZW" n="0270a14"/>不为<anchor xml:id="nkr_note_orig_0270004" n="0270004"/>者，唯菩提大觉之道也。此无名之法，固<anchor xml:id="nkr_note_orig_0270005" n="0270005"/>非名也，不知 <lb ed="ZW" n="0270a15"/>所以言，故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0270006" n="0270006"/>强名曰菩提。斯无为之道，岂以身心而得乎？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0270a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0270a1601">寂灭是菩提，灭诸相故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0270a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0270a1701">此三，历法廣显菩提相。亦可前是能破，此是能立；又前破而 <lb ed="ZW" n="0270a18"/>不断，此立而不常；又前破而不灭，此立而不生；又前会而不一，此 <lb ed="ZW" n="0270a19"/>别而不异；又前亡<anchor xml:id="nkr_note_orig_0270007" n="0270007"/>而不去，此存而不来。斯妙道之无方也。观 <lb ed="ZW" n="0270a20"/>夫圣人体极，因物立名，所以教名悉昙。理穷实相，非夫久殖善本， <lb ed="ZW" n="0270a21"/>莫能究其深廣哉！是故，前以无生灭故，无菩提记；此以无生灭故， <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0271a" n="0271a"/> <lb ed="ZW" n="0271a01"/>证寂灭，名寂灭菩提。寂灭无缘故不观，寂灭无念故不行，寂灭无 <lb ed="ZW" n="0271a02"/>见故断，寂灭无妄想<anchor xml:id="nkr_note_orig_0271001" n="0271001"/>故離，寂灭无愿求故障，寂灭无著故无入， <lb ed="ZW" n="0271a03"/>寂灭即真如故顺理，寂灭即法性故安住，寂灭返生灭之际故至实 <lb ed="ZW" n="0271a04"/>际。诸句例然，不复廣说。肇曰：妙会真性，灭诸法相，故菩提之道 <lb ed="ZW" n="0271a05"/>与法俱寂。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0271a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0271a0601">不观是菩提，離诸缘故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0271a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0271a0701">肇曰：观生于缘，離缘即无观也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0271a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0271a0801">不行是菩提，无忆念故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0271a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0271a0901">肇曰：行生于念，无念故无行。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0271a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0271a1001">断是菩提，捨诸见故。離是菩提<anchor xml:id="nkr_note_orig_0271002" n="0271002"/>，離诸妄想<anchor xml:id="nkr_note_orig_0271003" n="0271003"/>故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0271a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0271a1101">肇曰：诸见断，妄想離，乃名菩提也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0271004" n="0271004"/>。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0271a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0271a1201">障是菩提，障诸愿故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0271a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0271a1301">肇曰：真道无欲，障诸愿求也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0271a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0271a1401">不入是菩提，无贪著故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0271a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0271a1501">肇曰：入，谓受入可欲也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0271a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0271a1601">顺是菩提，顺于如故。住是菩提，住法性故。至是菩提，至实 <lb ed="ZW" n="0271a17"/>际故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0271a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0271a1801">肇曰：不异三空，菩提義也。随顺本相谓之如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0271005" n="0271005"/>，故计之以顺。 <lb ed="ZW" n="0271a19"/>常住不变谓之性，故计之以住。到<anchor xml:id="nkr_note_orig_0271006" n="0271006"/>实相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0271007" n="0271007"/>彼岸谓之际，故计之 <lb ed="ZW" n="0271a20"/>以至也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0271a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0271a2101">不二是菩提，離意法故。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0272a" n="0272a"/> <lb ed="ZW" n="0272a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0272a0101">肇曰：意与法为二。菩提无心，何法之有也！</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0272a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0272a0201">等是菩提，等虚空故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0272a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0272a0301">肇曰：无心于等而无不等，故谓若虚空。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0272a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0272a0401">无为是菩提，无生、住、灭故。知<anchor xml:id="nkr_note_orig_0272001" n="0272001"/>是菩提，了众生心行故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0272a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0272a0501">肇曰：菩提不有，故无生灭。菩提不无，故了知众生心也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0272a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0272a0601">不会是菩提，诸入不会故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0272a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0272a0701">肇曰：诸入，内外六入。俱空，故诸入不会；诸入不会，即菩提 <lb ed="ZW" n="0272a08"/>相。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0272a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0272a0901">不合是菩提，離烦恼习故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0272a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0272a1001">肇曰：生死所以合，烦恼之所<anchor xml:id="nkr_note_orig_0272002" n="0272002"/>缠。離恼故无合，无合即菩提 <lb ed="ZW" n="0272a11"/>也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0272a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0272a1201">无处是菩提，无形色故。假名是菩提，名字空故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0272a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0272a1301">肇曰：外无形色之处，内无可名之实。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0272a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0272a1401">如化是菩提，无取捨故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0272a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0272a1501">肇曰：菩提无取捨，犹化人之无心也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0272a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0272a1601">无乱是菩提，常自净故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0272a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0272a1701">肇曰：内心既常静<anchor xml:id="nkr_note_orig_0272003" n="0272003"/>，外乱无由生。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0272a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0272a1801">善寂是菩提，性淸净故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0272a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0272a1901">肇曰：性无不净，故寂无不善。善<anchor xml:id="nkr_note_orig_0272004" n="0272004"/>寂，谓善顺寂灭、常净之 <lb ed="ZW" n="0272a20"/>道也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0272a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0272a2101">无取是菩提，離攀缘故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0272a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0272a2201">肇曰：情有所取，故攀于前缘；若離攀缘，即无取也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0272a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0272a2301">无异是菩提，诸法等故。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0273a" n="0273a"/> <lb ed="ZW" n="0273a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0273a0101">肇曰：万法同体，是非一致，不异于异者，其唯菩提乎！</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0273a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0273a0201">无比<anchor xml:id="nkr_note_orig_0273001" n="0273001"/>是菩提，无可喩故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0273a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0273a0301">肇曰：第一大道，无有两正<anchor xml:id="nkr_note_orig_0273002" n="0273002"/>，独绝群方，故无以喩也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0273a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0273a0401">微妙是菩提，诸法难知故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0273a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0273a0501">肇曰：诸法幽远难测，非有知之所知。以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0273003" n="0273003"/>菩提无知，故无所 <lb ed="ZW" n="0273a06"/>不知；无知<anchor xml:id="nkr_note_orig_0273004" n="0273004"/>而无不知者，微妙<anchor xml:id="nkr_note_orig_0273005" n="0273005"/>之极也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0273a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0273a0701"><persName>世尊</persName>！维摩诘说是法时，二百天子得无生法忍。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0273a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0273a0801">此五<anchor xml:id="nkr_note_orig_0273006" n="0273006"/>，明悟真记不记，真得不得，获<anchor xml:id="nkr_note_orig_0273007" n="0273007"/>益也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0273a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0273a0901">故我不任诣彼问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0273a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0273a1001">此四，结也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0273a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0273a1101"><persName>佛</persName>告光严童子：汝行诣维摩诘问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0273a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0273a1201">文<anchor xml:id="nkr_note_orig_0273008" n="0273008"/>二，如前。此初，命也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0273a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0273a1301">光严童子白<persName>佛</persName>言：<persName>世尊</persName>！我不堪任诣彼问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0273a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0273a1401">此二，辞也。文四。此初，辞也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0273a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0273a1501">所以者何？忆念我昔出毘耶離大城。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0273a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0273a1601">此二，略释所以也。光严接近，故托闲林为道场。净名诣理， <lb ed="ZW" n="0273a17"/>故喧静一如为道场。出入之迹，其在即也。生曰：托在常出，实有 <lb ed="ZW" n="0273a18"/>以也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0273a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0273a1901">时维摩诘方入城。我即为作礼而问言：居士从何所来？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0273a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0273a2001">此下三，明廣引弹事。文五：一、礼问，二、略答，三、褈问，四、 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0274a" n="0274a"/> <lb ed="ZW" n="0274a01"/>廣答，五、众益。此初也。生曰：城门是人所凑处，故得因廣化功 <lb ed="ZW" n="0274a02"/>也。“作礼”者，迹同鄕黨现修长幼之礼。“而问”，以取其来自有从 <lb ed="ZW" n="0274a03"/>也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0274a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0274a0401">答我言：吾从道场来。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0274a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0274a0501">二，略答<anchor xml:id="nkr_note_orig_0274001" n="0274001"/>。肇曰：闲宴修道之处，谓之道场也。光严志好闲 <lb ed="ZW" n="0274a06"/>独，每以静处为心，故出毘耶<anchor xml:id="nkr_note_orig_0274002" n="0274002"/>，将求道场。净名悬鉴，故现从外 <lb ed="ZW" n="0274a07"/>来，将示以真场，启其封累。故逆云“吾从道场来”者，以明道无不 <lb ed="ZW" n="0274a08"/>之，场无不在。若能怀道场于胸中，遗万累于身外者，虽复形处愦 <lb ed="ZW" n="0274a09"/>闹，迹与事邻，乘动所遊，非无道场也。又曰：实相理遍为场，万行 <lb ed="ZW" n="0274a10"/>通证为道。生曰：得<persName>佛</persName>之处也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0274a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0274a1101">我问：道场者，何所是？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0274a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0274a1201">三，褈问。肇曰：会其所求，故寻问也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0274a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0274a1301">答曰：直心是道场，无虚假故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0274a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0274a1401">此下三十句廣约诸法明道场。此初，约心辨也。肇曰：修心进 <lb ed="ZW" n="0274a15"/>道，无乱之境，是道场耳<anchor xml:id="nkr_note_orig_0274003" n="0274003"/>。若能标心为主，万行为场，不越方寸， <lb ed="ZW" n="0274a16"/>道自修者，乃真道场，何为近捨闲境而远求空地乎？直心者，谓内 <lb ed="ZW" n="0274a17"/>心真直，外无虚假。斯乃基万行之本，坦进道之场。自此已下备列 <lb ed="ZW" n="0274a18"/>诸行，尽是修心之间地、弘道之静场也。又解，如世间和<g ref="#CB01067">䴬</g>之麦，皆 <lb ed="ZW" n="0274a19"/>诣场鞭打，<g ref="#CB01067">䴬</g>去麦全。修道亦然，<persName>佛</persName>性精粹，杂烦恼<g ref="#CB01067">䴬</g>，将<anchor xml:id="nkr_note_orig_0274004" n="0274004"/>修行 <lb ed="ZW" n="0274a20"/>者正见实相为场，对治万行为鞭打，断惑证真为飏筛。如直心以虚 <lb ed="ZW" n="0274a21"/>假为糠<g ref="#CB01067">䴬</g>，佈施以悭贪为糠<g ref="#CB01067">䴬</g>。诸句例知。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0274a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0274a2201">发行是道场，能办<anchor xml:id="nkr_note_orig_0274005" n="0274005"/>事故。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0275a" n="0275a"/> <lb ed="ZW" n="0275a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0275a0101">肇曰：心既真直，则能发迹造行；发迹造行，即事业斯办<anchor xml:id="nkr_note_orig_0275001" n="0275001"/>者 <lb ed="ZW" n="0275a02"/>也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0275a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0275a0301">深心是道场，增益功德故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0275002" n="0275002"/>。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0275a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0275a0401">肇曰：既能发行，即树心弥深；树心弥深，则功德弥增者也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0275a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0275a0501">菩提心是道场，无错谬故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0275a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0275a0601">肇曰：直心入行，转深则变为菩提心也。此心真正，故所见不 <lb ed="ZW" n="0275a07"/>谬。凡弘道者要始四心，四心既生，则六度众行无不成也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0275a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0275a0801">佈施是道场，不望报故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0275a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0275a0901">此下十六约行，明住实相真场，行皆造极。肇曰：施不望报，无 <lb ed="ZW" n="0275a10"/>相行也。夫言有不失无，言无不失有，有无异说而不乖其本者，其 <lb ed="ZW" n="0275a11"/>唯大乘道乎？然即万行虽殊，以无相为体，无而不无，故即有为实； <lb ed="ZW" n="0275a12"/>有而不有，故施戒为一。此经前後至于辨列众行有无不同，苟能领 <lb ed="ZW" n="0275a13"/>其所同，则无异而不同也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0275a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0275a1401">持戒是道场，得愿具故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0275a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0275a1501">肇曰：未有戒具而愿不具者。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0275a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0275a1601">忍辱是道场，于诸众生心无碍故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0275a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0275a1701">肇曰：怀忿则心碍。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0275a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0275a1801">精进是道场，不懈<anchor xml:id="nkr_note_orig_0275003" n="0275003"/>退故。禅定是道场，心调柔故。智慧是 <lb ed="ZW" n="0275a19"/>道场，现见诸法故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0275004" n="0275004"/>。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0275a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0275a2001">肇曰：万法弥旷，现若目前，智慧之能也。又曰：即事见理，为 <lb ed="ZW" n="0275a21"/>现见也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0275a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0275a2201">慈是道场，等众生故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0275a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0275a2301">肇曰：等心冤亲，欲其安乐，慈行也。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0276a" n="0276a"/> <lb ed="ZW" n="0276a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0276a0101">悲是道场，忍疲苦故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0276a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0276a0201">肇曰：见苦必赴<anchor xml:id="nkr_note_orig_0276001" n="0276001"/>，不避<anchor xml:id="nkr_note_orig_0276002" n="0276002"/>汤炭，悲行也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0276a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0276a0301">喜是道场，悦乐法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0276003" n="0276003"/>故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0276a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0276a0401">肇曰：以己法乐，乐彼同悦，喜行也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0276a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0276a0501">捨是道场，憎爱断故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0276a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0276a0601">肇曰：人<anchor xml:id="nkr_note_orig_0276004" n="0276004"/>慈生爱，爱生著，著生累；悲生忧，忧生恼，恼生憎。 <lb ed="ZW" n="0276a07"/>慈悲虽善而累相已生，故两捨以平等观<anchor xml:id="nkr_note_orig_0276005" n="0276005"/>，谓之捨行。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0276a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0276a0801">神通是道场，成就六通故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0276a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0276a0901">四禅世定，但发五通；实相真禅，得漏尽也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0276a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0276a1001">解脱是道场，能偝捨故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0276a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0276a1101">解脱，八解脱。二乘八解，偝捨八邪；大乘八解，邪正俱背。深 <lb ed="ZW" n="0276a12"/>证实相，偝捨万累也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0276a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0276a1301">方便是道场，教化众生故。四摄是道场，摄众生故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0276a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0276a1401">肇曰：方便起乎弘化，四摄生乎来众也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0276a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0276a1501">多闻是道场，如闻行故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0276006" n="0276006"/>。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0276a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0276a1601">肇曰：闻不能行，与禽兽同听也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0276a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0276a1701">伏心是道场，正观诸法故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0276a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0276a1801">木非绳不直，心非理不正。故心之调也，必正观实相。肇曰： <lb ed="ZW" n="0276a19"/>心之性也，强梁即观邪，调伏即观正也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0276a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0276a2001">三十七<anchor xml:id="nkr_note_orig_0276007" n="0276007"/>品是道场，捨有为法故。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0277a" n="0277a"/> <lb ed="ZW" n="0277a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0277a0101">此下三科约法明道场。什曰：道品断受生故，名捨有为<anchor xml:id="nkr_note_orig_0277001" n="0277001"/>。肇 <lb ed="ZW" n="0277a02"/>曰：三十七品，无为之因也。又曰：无为即涅槃也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0277a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0277a0301">谛是道场，不诳世间故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0277a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0277a0401">什曰：小乘中说四谛，大乘中说一谛。今言谛，是即一谛实相 <lb ed="ZW" n="0277a05"/>也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0277a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0277a0601">缘起是道场，无明乃至老死皆无尽故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0277a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0277a0701">缘起，十二因缘相生起也。小乘观十二缘，无明灭即行灭，非 <lb ed="ZW" n="0277a08"/>实相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0277002" n="0277002"/>真场。大乘观因缘不生不灭，无无明，亦无无明尽，此实相 <lb ed="ZW" n="0277a09"/>真场也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0277a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0277a1001">诸烦恼是道场，知如实故。众生是道场，知无我故。一切法是 <lb ed="ZW" n="0277a11"/>道场，知诸法空故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0277a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0277a1201">此下<anchor xml:id="nkr_note_orig_0277003" n="0277003"/>三科约所治惑明道场，谓迷即众惑，悟即真场。肇曰： <lb ed="ZW" n="0277a13"/>烦恼之实性<anchor xml:id="nkr_note_orig_0277004" n="0277004"/>，众生之无我，诸法之空義，皆道之所由生。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0277a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0277a1401">降魔是道<anchor xml:id="nkr_note_orig_0277005" n="0277005"/>场，不倾动故。三界是道场，无所取<anchor xml:id="nkr_note_orig_0277006" n="0277006"/>故。狮子 <lb ed="ZW" n="0277a15"/>吼是道场，无所畏故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0277a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0277a1601">此下诸科约<persName>佛</persName>果德，明坐菩提树，住寂灭场，不著三界，不惑四 <lb ed="ZW" n="0277a17"/>魔，能狮子吼也。肇曰：降魔兵而不为所动，遊历三界而不随其<anchor xml:id="nkr_note_orig_0277007" n="0277007"/> <lb ed="ZW" n="0277a18"/>趣，演无畏法音而无难。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0277a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0277a1901">力、无畏、不共<anchor xml:id="nkr_note_orig_0277008" n="0277008"/>法是道场，无诸过故。三明是道场，无馀碍 <lb ed="ZW" n="0277a20"/>故。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0278a" n="0278a"/> <lb ed="ZW" n="0278a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0278a0101">法身无过，即众德自显；心无馀翳，则慧明普照。肇曰：<persName>佛</persName>具三 <lb ed="ZW" n="0278a02"/>十二业而无一阙，三<anchor xml:id="nkr_note_orig_0278001" n="0278001"/>明通达而无碍，斯皆大道之所由生也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0278a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0278a0301">一念知一切法是道场，成就一切智故。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0278a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0278a0401">什曰：二乘法以三十四心成道。大乘唯以一念，则礭然大悟， <lb ed="ZW" n="0278a05"/>具一切智也。肇曰：一<anchor xml:id="nkr_note_orig_0278002" n="0278002"/>切智者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0278003" n="0278003"/>，智之极也。朗若晨曦，众冥俱 <lb ed="ZW" n="0278a06"/>照；澄<anchor xml:id="nkr_note_orig_0278004" n="0278004"/>若静<anchor xml:id="nkr_note_orig_0278005" n="0278005"/>渊，群像幷鉴。无知而无所不知者，其唯一切智 <lb ed="ZW" n="0278a07"/>乎！何则？夫有心则有封，有封则有疆。封疆既形，则其智有涯； <lb ed="ZW" n="0278a08"/>其智有涯，则所照不普。至人无心，无心则无封，无封则无疆。封 <lb ed="ZW" n="0278a09"/>疆既无，则其智无涯；其智无涯，则所照无际<anchor xml:id="nkr_note_orig_0278006" n="0278006"/>。故能以一念一时 <lb ed="ZW" n="0278a10"/>必知一切法也。一切智虽曰行标，盖亦万行之一耳。会万行之所 <lb ed="ZW" n="0278a11"/>成者，其唯无上道乎！故所列众法皆为道场<anchor xml:id="nkr_note_orig_0278007" n="0278007"/>也。生曰：一念无 <lb ed="ZW" n="0278a12"/>不知者，始乎大悟时也。以向<anchor xml:id="nkr_note_orig_0278008" n="0278008"/>诸行终得此事，故以名焉。以 <lb ed="ZW" n="0278a13"/>直<anchor xml:id="nkr_note_orig_0278009" n="0278009"/>心为行初義，极一念知一切法，不亦是得<persName>佛</persName>之处乎？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0278a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0278a1401">如是，善男子！菩萨若应诸波罗蜜<anchor xml:id="nkr_note_orig_0278010" n="0278010"/>教化众生，诸有所作，擧 <lb ed="ZW" n="0278a15"/>足下足，当知皆从道场来，住于<persName>佛</persName>法矣。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0278a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0278a1601">此下<anchor xml:id="nkr_note_orig_0278011" n="0278011"/>三，结成。肇曰：若能应上诸度以化天下者，其人行则 <lb ed="ZW" n="0278a17"/>遊道场，止则住<persName>佛</persName>法。擧动所之，无非道场。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0279a" n="0279a"/> <lb ed="ZW" n="0279a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0279a0101">说是法时，五百天人皆发阿耨多罗三藐三菩提心。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0279a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0279a0201">此五，明得益也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0279a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0279a0301">故我不任诣彼问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0279a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0279a0401">四，结也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0279a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0279a0501"><persName>佛</persName>告持世菩萨：汝行诣维摩诘问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0279a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0279a0601">文二。此初，命<anchor xml:id="nkr_note_orig_0279001" n="0279001"/>也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0279a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0279a0701">持世白<persName>佛</persName>言：<persName>世尊</persName>！我不堪任诣彼问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0279a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0279a0801">二，辞。文四。此初也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0279a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0279a0901">所以者何？忆念我昔住于静<anchor xml:id="nkr_note_orig_0279002" n="0279002"/>室。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0279a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0279a1001">此下三，略释。文五：一、住静室，二、魔来，三、不识，四、施女， <lb ed="ZW" n="0279a11"/>五、不受。此初，持世避喧住静<anchor xml:id="nkr_note_orig_0279003" n="0279003"/>，捨恶化善，皆迹示<anchor xml:id="nkr_note_orig_0279004" n="0279004"/>方便，轨之 <lb ed="ZW" n="0279a12"/>初学。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0279a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0279a1301">时魔波旬从万二千天女，状如帝<anchor xml:id="nkr_note_orig_0279005" n="0279005"/>释，鼓乐絃歌来诣我所，与 <lb ed="ZW" n="0279a14"/>其眷属稽首我足，合掌恭<anchor xml:id="nkr_note_orig_0279006" n="0279006"/>敬于一面立。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0279a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0279a1501">此二，魔作帝释来也。肇曰：波旬，秦<anchor xml:id="nkr_note_orig_0279007" n="0279007"/>名煞者，或<anchor xml:id="nkr_note_orig_0279008" n="0279008"/>名极 <lb ed="ZW" n="0279a16"/>恶。断人善根，因名煞者；违<persName>佛</persName>乱僧，罪莫之大，极恶也。什曰：帝 <lb ed="ZW" n="0279a17"/>释是<persName>佛</persName>弟子。知其不疑，故作释形来也。持世不作意观他心，故不 <lb ed="ZW" n="0279a18"/>见也。天台云：方便菩萨不知魔来，有三意：一、未能魔<persName>佛</persName>二界一如 <lb ed="ZW" n="0279a19"/>等真，故不知；二、缘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0279009" n="0279009"/>观有出入之间，故不知；三、未能善恶齐化， <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0280a" n="0280a"/> <lb ed="ZW" n="0280a01"/>心有去取，故不知也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0280a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0280a0201">我意谓是帝释而语之言：善来<anchor xml:id="nkr_note_orig_0280001" n="0280001"/>，憍尸迦！虽福应有，不当自 <lb ed="ZW" n="0280a03"/>恣。当观五欲无常，以求善本，于身命财而修坚法。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0280a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0280a0401">此三，持世不识，谬为说法。诫之以自恣，厌之以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0280002" n="0280002"/>无常，修 <lb ed="ZW" n="0280a05"/>之以三坚。生曰：从女弦<anchor xml:id="nkr_note_orig_0280003" n="0280003"/>歌，是自恣法也。福有而自恣者，覆为 <lb ed="ZW" n="0280a06"/>罪之根者也。五欲者，五情所欲也。用为自恣，宝之必深。觉其无 <lb ed="ZW" n="0280a07"/>常，然後能以之求善本矣。肇曰：三坚法，身、命、财宝也。若忘身 <lb ed="ZW" n="0280a08"/>命、弃财宝、去封累而修是者，必获无极之身、无穷之命、无尽之财。 <lb ed="ZW" n="0280a09"/>此三天地焚而不烧，劫数终而不尽，故名坚法。以天帝乐著五欲， <lb ed="ZW" n="0280a10"/>不虑无常，故劝修坚法也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0280a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0280a1101">即语我言：正士受是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0280004" n="0280004"/>万二千天女，可备扫洒。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0280a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0280a1201">此四，魔更施女为乱也。生曰：因其说法故，可说以从善，实欲 <lb ed="ZW" n="0280a13"/>以女乱之矣。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0280a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0280a1401">我言：憍尸迦！无以此非法之物，要我沙门释子，此非我宜。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0280a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0280a1501">此五，不受。女非顺道之缘，故捨而不受。若法身正观，万品 <lb ed="ZW" n="0280a16"/>一如，无非不顺。肇曰：持世菩萨时为比丘也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0280a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0280a1701">所言未讫，时维摩诘来谓我言：非帝释也。是为魔来扰固汝 <lb ed="ZW" n="0280a18"/>耳！</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0280a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0280a1901">此三，廣引弹事。文中有八：一、觉悟，二、乞女，三、欲隐，四、 <lb ed="ZW" n="0280a20"/>劝捨，五、魔捨，六、说法，七、诱女，八、还女。此初，净名觉悟。肇 <lb ed="ZW" n="0280a21"/>曰：以持世不觉，故发<anchor xml:id="nkr_note_orig_0280005" n="0280005"/>其状也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0280a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0280a2201">即语魔言：是诸女等，可以与我，如我应受。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0281a" n="0281a"/> <lb ed="ZW" n="0281a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0281a0101">此二，净名索女。肇曰：将化诸女，故现从其索。我为白衣，应 <lb ed="ZW" n="0281a02"/>受此女，何为以与沙门释子乎？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0281a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0281a0301">魔即惊惧，念：维摩诘将无恼我。欲隐形去而不能隐，尽其神 <lb ed="ZW" n="0281a04"/>力亦不得去。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0281a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0281a0501">此三，魔欲隐去。肇曰：净名神力之所制也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0281a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0281a0601">即闻空中声曰：波旬！以女与之，乃可得去。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0281a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0281a0701">四，空声劝捨女也。肇曰：净名以魔迷固，故化导之也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0281a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0281a0801">魔以畏故，俯仰而与。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0281a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0281a0901">此五，魔捨女。生曰：推轻重，留女故当勝自不得去也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0281a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0281a1001">尔时维摩诘语诸女言：魔以汝等与我，今汝皆当发阿耨多罗三 <lb ed="ZW" n="0281a11"/>藐三菩提心。即随所应而为说法，令发道意。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0281a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0281a1201">此六，净名为女说法也。文二。此初，令发心也。肇曰：在魔 <lb ed="ZW" n="0281a13"/>故从欲，在我宜从道教。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0281a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0281a1401">复言：汝等已发道意，有法乐可以自娱，不应复乐五欲乐也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0281a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0281a1501">此下二，劝修行。文三：一劝，二问，三答。此初，劝乐法捨欲 <lb ed="ZW" n="0281a16"/>也。肇曰：女人之性，唯欲是乐。以其初捨天乐，故示以法乐。夫 <lb ed="ZW" n="0281a17"/>能以弘道为美，积德为欣者，虽复经苦履难而不改其乐，天地所重 <lb ed="ZW" n="0281a18"/>无<anchor xml:id="nkr_note_orig_0281001" n="0281001"/>易其欣。以此自娱，乐之极也，岂五欲之足存！自此已下备 <lb ed="ZW" n="0281a19"/>列诸行，以明超世之道，至欢之所由生也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0281a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0281a2001">天女即问：何谓法乐？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0281a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0281a2101">二，不解故问也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0281a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0281a2201">答曰：乐常信<persName>佛</persName>，乐欲听法，乐供养众，乐離五欲。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0281a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0281a2301">三，净名答。文四。此初，乐生四信，谓归三实及厌欲持戒。 <lb ed="ZW" n="0281a24"/>肇曰：信而後悦，莫若三宝。“乐離五欲”者，什曰：是信戒也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0281002" n="0281002"/>。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0281a25"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0281a2501">乐观五阴如怨贼，乐观四大如毒蛇，乐观内入如空聚。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0282a" n="0282a"/> <lb ed="ZW" n="0282a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0282a0101">此二，乐厌苦报也。什曰：如《方便品》中说也。肇曰：善恶必 <lb ed="ZW" n="0282a02"/>察，何乐如之也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0282a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0282a0301">乐随护道意，乐饶益众生，乐敬养师。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0282a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0282a0401">此三，明乐修出道。文三。此初，内护道意，下益众生，上敬养 <lb ed="ZW" n="0282a05"/>师，幷行本也。肇曰：将护无上道心，令无差失。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0282a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0282a0601">乐廣行施，乐坚持戒，乐忍辱柔和，乐勤集善根，乐禅定不乱， <lb ed="ZW" n="0282a07"/>乐離垢明慧。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0282a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0282a0801">此二，明六度正行也。什曰：世俗慧中，不能生乐。要得无漏 <lb ed="ZW" n="0282a09"/>慧，離尘垢，即至乐自生也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0282a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0282a1001">乐廣菩提心。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0282a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0282a1101">此下三，遍修万行。肇曰：彼我兼得，谓之廣也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0282a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0282a1201">乐降伏众魔。乐断诸烦恼。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0282a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0282a1301">魔怨散而惑病消，故乐也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0282a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0282a1401">乐净<persName>佛</persName>国土。乐成就<anchor xml:id="nkr_note_orig_0282001" n="0282001"/>相好，故修诸功德。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0282a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0282a1501">依报净而正报圆，何乐如也！</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0282a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0282a1601">乐莊严道场。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0282a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0282a1701">严万行之因场，诣道树之果场。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0282a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0282a1801">乐闻深法不畏。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0282a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0282a1901">什曰：心无近著，心不邪疑，又能信诸<persName>佛</persName>有不思议法，故能闻深 <lb ed="ZW" n="0282a20"/>法，心不生畏也。肇曰：乐法之情不深者，闻深法必生畏也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0282a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0282a2101">乐三脱门，不乐非时。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0282a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0282a2201">肇曰：三脱，空、无相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0282002" n="0282002"/>、无作也。缚以之解谓之脱。三乘所由 <lb ed="ZW" n="0282a23"/>谓之门。二乘入三脱门不尽其极而中路取证，谓之非时。此大士 <lb ed="ZW" n="0282a24"/>之所不乐也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0282a25"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0282a2501">乐近同学。乐于非同学中，心无恚碍。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0283a" n="0283a"/> <lb ed="ZW" n="0283a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0283a0101">肇曰：异我自彼，何为生恚？非同学，外道黨也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0283a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0283a0201">乐将护恶知识，乐近善知识。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0283a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0283a0301">护恶不捨大悲，近善能成大智。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0283a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0283a0401">乐心喜淸净。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0283a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0283a0501">肇曰：淸净是实相真法喜。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0283a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0283a0601">乐修无量道品之法。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0283a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0283a0701">适化无方，故道品无量。肇曰：法乐无量，上略言之耳。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0283a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0283a0801">是为菩萨法乐。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0283a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0283a0901">此四，结也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0283a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0283a1001">于是波旬告诸女言：我欲与汝俱还天宫。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0283a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0283a1101">此下七<anchor xml:id="nkr_note_orig_0283001" n="0283001"/>，波旬诱女也。文二。此初，诱也。肇曰：先闻空中 <lb ed="ZW" n="0283a12"/>声，畏而言与，非其真心，故欲俱还也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0283a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0283a1301">诸女言：以我等与此居士，有法乐，我等甚乐，不复乐五欲乐 <lb ed="ZW" n="0283a14"/>也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0283a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0283a1501">二，女辞也。肇曰：已属人矣，兼有法乐，何由返也？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0283a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0283a1601">魔言：居士！可捨此女。一切所有施于彼者，是为菩萨。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0283a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0283a1701">此八，还女。文五：一、索女，二、还女，三、请法，四、为说，五、 <lb ed="ZW" n="0283a18"/>随还。此初，索也。肇曰：净名化导既讫，魔知其不吝，故请也。菩 <lb ed="ZW" n="0283a19"/>萨之道，一切无惜，想能见还也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0283a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0283a2001">维摩诘言：我已捨矣，汝便将去。令一切众生得法愿具足。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0283a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0283a2101">二，还女也。肇曰：因事兴愿，菩萨常法也。以女还魔，愿具满 <lb ed="ZW" n="0283a22"/>故，因以生愿。“一切众生得法愿具足”，如魔之愿满也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0283a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0283a2301">于是诸女问维摩诘：我等云何止于魔宫？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0283a24"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0283a2401">三，弟子辞师，故请法也。肇曰：昔在魔宫，以五欲为乐；今在 <lb ed="ZW" n="0283a25"/>菩萨，以法乐为乐。复还魔天，当何所业耶？</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0284a" n="0284a"/> <lb ed="ZW" n="0284a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0284a0101">维摩诘言：诸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0284001" n="0284001"/>姊！有法门名无尽灯，汝等当学。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0284a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0284a0201">四，大士为说无尽灯法。</p> <lb ed="ZW" n="0284a03"/><p xml:id="pZW02p0284a0301">文三。此初，标名劝也。肇曰：将远流大法之明，以照魔宫痴 <lb ed="ZW" n="0284a04"/>冥之室，故说此门也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0284a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0284a0501">无尽灯者，譬如一灯燃百千灯，冥者皆明，明终不尽。如是，诸 <lb ed="ZW" n="0284a06"/>姊！夫一菩萨开导百千众生，令发阿耨多罗三藐三菩提心，于其道 <lb ed="ZW" n="0284a07"/>意亦不灭尽，随所说法而自增益一切善法，是名无尽灯也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0284a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0284a0801">二，释劝，法、喩、合可见。肇曰：自行化彼，则功德弥增。法光 <lb ed="ZW" n="0284a09"/>不绝，名无尽灯。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0284a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0284a1001">汝等虽住魔宫，以是无尽灯，令无数天子、天女发阿耨多罗三 <lb ed="ZW" n="0284a11"/>藐三菩提心者，为报<persName>佛</persName>恩，亦大饶益一切众生。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0284a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0284a1201">三，结劝学也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0284002" n="0284002"/>。肇曰：报恩之上，莫先弘道。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0284a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0284a1301">尔时天女头面礼维摩诘足，随魔还宫，忽然不现。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0284a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0284a1401">五，致礼辞还。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0284a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0284a1501"><persName>世尊</persName>！维摩诘有如是自在神力、智慧辩才，故我不任诣彼问 <lb ed="ZW" n="0284a16"/>疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0284a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0284a1701">此四，结辞不堪也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0284a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0284a1801"><persName>佛</persName>告长者子<anchor xml:id="nkr_note_orig_0284003" n="0284003"/>善得：汝行诣维摩诘问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0284a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0284a1901">文二。此初，命也。梵云“须达多”，亦云“善得”，亦云“善施”， <lb ed="ZW" n="0284a20"/>即<name role="" type="person">给孤独</name>也。因缘如别。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0284a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0284a2101">善得白<persName>佛</persName>言：<persName>世尊</persName>！我不堪任诣彼问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0284a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0284a2201">二，辞。文四。此初，辞也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0284a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0284a2301">所以者何？忆念我昔自于父舍设大施会，供养一切沙门、婆罗 <lb ed="ZW" n="0284a24"/>门及诸外道、贫穷下贱孤独乞人，期满七日。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0285a" n="0285a"/> <lb ed="ZW" n="0285a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0285a0101">二，略释也。在家大士，故于父舍行施，化同类也。生曰：婆罗 <lb ed="ZW" n="0285a02"/>门法，七日<anchor xml:id="nkr_note_orig_0285001" n="0285001"/>祠梵天，行大施，期生彼也。言已承嫡继业于父舍然 <lb ed="ZW" n="0285a03"/>也。寄之可以致，明法施大矣。什曰：所以乃至第七日方来讥者， <lb ed="ZW" n="0285a04"/>欲令其功德满、心纯熟也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0285a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0285a0501">时维摩诘来入会中，谓我言：长者子！夫大施会不当如汝所 <lb ed="ZW" n="0285a06"/>设<anchor xml:id="nkr_note_orig_0285002" n="0285002"/>。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0285a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0285a0701">此三，廣引弹事。文六：一、弹诃，二、请说，三、略说，四、重请， <lb ed="ZW" n="0285a08"/>五、廣说，六、得益。此初，弹也。肇曰：天竺大施会法，于父舍开四 <lb ed="ZW" n="0285a09"/>门，立高幢告天下，诸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0285003" n="0285003"/>有所需，皆诣其舍，于七日中倾家而施，以 <lb ed="ZW" n="0285a10"/>求梵福。时净名以其俗施既满，将进以法施，故先讥其所设，以明 <lb ed="ZW" n="0285a11"/>为施之殊也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0285a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0285a1201">当为法施之会，何用是财施会为？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0285a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0285a1301">肇曰：夫形必有所碍，财必有所穷。故会人以形者不可普集， <lb ed="ZW" n="0285a14"/>施人以财不可以周给。且<anchor xml:id="nkr_note_orig_0285004" n="0285004"/>施既不普，财不益神，未若会群生于 <lb ed="ZW" n="0285a15"/>十方而即之本土，怀法施于胸中而慧无不普。以此而会，会无不 <lb ed="ZW" n="0285a16"/>均；以此而施，施不遗人。何为置殊方而集近宾，捨心益而独润<anchor xml:id="nkr_note_orig_0285005" n="0285005"/> <lb ed="ZW" n="0285a17"/>身乎？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0285a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0285a1801">我言：居士！何谓法施之会？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0285a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0285a1901">此二，请问也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0285a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0285a2001">法施会者，无前无後，一时供养一切众生，是名法施之会。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0285a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0285a2101">此三，略答也。什曰：若一起慈心，即十方同缘。施中之等，莫 <lb ed="ZW" n="0285a22"/>先于此，故曰无前後也。肇曰：夫以方会人，不可一息期；以财济 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0286a" n="0286a"/> <lb ed="ZW" n="0286a01"/>物，不可一时周。是以会通无隅者，弥纶而不漏；法泽冥被<anchor xml:id="nkr_note_orig_0286001" n="0286001"/>者， <lb ed="ZW" n="0286a02"/>不易时而同覆。故能即无疆为一会，而道无不润<anchor xml:id="nkr_note_orig_0286002" n="0286002"/>；虚心怀德，而 <lb ed="ZW" n="0286a03"/>物自宾。何为存濡沫之小慧，捨夫江海之大益；置一时之法养，而 <lb ed="ZW" n="0286a04"/>设前後之俗施乎？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0286a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0286a0501">何谓也？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0286a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0286a0601">此四，褈问也。肇曰：群生无际，而受化不俱。欲无前无後、一 <lb ed="ZW" n="0286a07"/>时而养者，何谓也？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0286a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0286a0801">谓以菩提起于慈心，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0286a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0286a0901">此下五，廣就万行明法施。文五。此初，四等也。肇曰：夫财 <lb ed="ZW" n="0286a10"/>养养身，法养养神。养神之道存乎冥益。何则？群生流转以无穷 <lb ed="ZW" n="0286a11"/>为路，冥冥相承莫能自返。故大士建德不自为身，一念之善皆为群 <lb ed="ZW" n="0286a12"/>生。以为群生，故愿、行俱果。行果则己功立，愿果则群生益。己 <lb ed="ZW" n="0286a13"/>功立，则有济物之能；群生益，则有返流之分。然则菩萨始建德于 <lb ed="ZW" n="0286a14"/>内，群生已蒙益于外矣！何必待哺养启导，然後为益乎？菩提者， <lb ed="ZW" n="0286a15"/>弘济之道也。是以为菩提而起慈者，一念一时，所益无际矣。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0286a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0286a1601">以救众生起大悲心，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0286a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0286a1701">肇曰：大悲之<anchor xml:id="nkr_note_orig_0286003" n="0286003"/>兴，救彼<anchor xml:id="nkr_note_orig_0286004" n="0286004"/>而起，所以悲生于我，而天下同益 <lb ed="ZW" n="0286a18"/>也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0286a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0286a1901">以持正法起于喜心，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0286a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0286a2001">肇曰：欲令彼我俱持正法，喜以之生也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0286a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0286a2101">以摄智慧行于捨心；</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0286a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0286a2201">肇曰：小捨捨冤亲，大捨捨万有。捨万有者，正智之性也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0286a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0286a2301">以摄悭贪起檀波罗蜜，以化犯戒起尸波罗蜜，以无我法起羼提 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0287a" n="0287a"/> <lb ed="ZW" n="0287a01"/>波罗蜜，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0287a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0287a0201">此二，明六度<anchor xml:id="nkr_note_orig_0287001" n="0287001"/>法施。大士以一毫之善，普施众生，永除六 <lb ed="ZW" n="0287a03"/>蔽，圆满六度。肇曰：忿<anchor xml:id="nkr_note_orig_0287002" n="0287002"/>生于我，无我即无竞。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0287a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0287a0401">以離身心相起毘離耶波罗蜜，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0287a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0287a0501">肇曰：精进之相，起于身心，而云<anchor xml:id="nkr_note_orig_0287003" n="0287003"/>離身心者，其唯无相精进 <lb ed="ZW" n="0287a06"/>乎？复次，爱著身心，不能精进<anchor xml:id="nkr_note_orig_0287004" n="0287004"/>。能精进者，其在亡身心乎？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0287a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0287a0701">以菩提相起禅<anchor xml:id="nkr_note_orig_0287005" n="0287005"/>波罗蜜，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0287a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0287a0801">肇曰：菩提之相，无定无乱，以此起禅，亦同相也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0287a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0287a0901">以一切智起般若波罗蜜。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0287a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0287a1001">肇曰：在<persName>佛</persName>名一切智，在菩萨名般若，因果异<anchor xml:id="nkr_note_orig_0287006" n="0287006"/>名也。然一切 <lb ed="ZW" n="0287a11"/>智以无相为相，以此起般若，般若亦无相。因果虽异名，其相不殊 <lb ed="ZW" n="0287a12"/>也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0287a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0287a1301">教化<anchor xml:id="nkr_note_orig_0287007" n="0287007"/>众生而起于空。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0287a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0287a1401">此<anchor xml:id="nkr_note_orig_0287008" n="0287008"/>三，约三脱明法施。肇曰：存<anchor xml:id="nkr_note_orig_0287009" n="0287009"/>众生则乖空義，存空義 <lb ed="ZW" n="0287a15"/>则捨众生。善通法相，虚空其怀者，终日化众生，终日不乖空也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0287a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0287a1601">不捨有为法而起无<anchor xml:id="nkr_note_orig_0287010" n="0287010"/>相。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0287a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0287a1701">肇曰：即有而无，故能起无相；即无而有，故能不捨。不捨故万 <lb ed="ZW" n="0287a18"/>法兼备，起无故美恶齐旨。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0288a" n="0288a"/> <lb ed="ZW" n="0288a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0288a0101">示现受生而起无作。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0288a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0288a0201">肇曰：作，谓造作生死也。为彼受生者，非作生而生也。是以 <lb ed="ZW" n="0288a03"/>大士受生，常起无作。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0288a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0288a0401">护持正法起方便力，以度众生起四摄法。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0288a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0288a0501">此四，遍约万行明法施。肇曰：非方便无以护正法，非四摄无 <lb ed="ZW" n="0288a06"/>以济群生。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0288a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0288a0701">以敬事一切起<anchor xml:id="nkr_note_orig_0288001" n="0288001"/>除慢法，于身命财起三坚法，于六念中起思 <lb ed="ZW" n="0288a08"/>念法，于六和敬起质直<anchor xml:id="nkr_note_orig_0288002" n="0288002"/>心。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0288a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0288a0901">息诸慢以修敬，厌三伪而修三坚，内思六念，外顺六和<anchor xml:id="nkr_note_orig_0288003" n="0288003"/>，此之 <lb ed="ZW" n="0288a10"/>谓法施。“六念”者，肇曰：念<persName>佛</persName>、法、僧、施、戒、天，六念也。“六和” <lb ed="ZW" n="0288a11"/>者，肇曰：以慈心起身、口、意业，为三也；四，得重养与人共之；五， <lb ed="ZW" n="0288a12"/>持戒净；六，修漏尽慧。非直心无以具六法，非六法无以和群众<anchor xml:id="nkr_note_orig_0288004" n="0288004"/>。 <lb ed="ZW" n="0288a13"/>群众<anchor xml:id="nkr_note_orig_0288005" n="0288005"/>不和，非敬顺之道。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0288a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0288a1401">正行善法，起于净命。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0288a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0288a1501">肇曰：凡所行善，不以邪心为命也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0288a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0288a1601">心净欢喜，起近贤圣。不憎恶人，起调伏心。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0288a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0288a1701">“心净”者，信也。信乐贤圣，常近三宝，不憎恶人，能调不善。 <lb ed="ZW" n="0288a18"/>肇曰：近贤圣<anchor xml:id="nkr_note_orig_0288006" n="0288006"/>，生净喜。见恶，无憎心也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0288a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0288a1901">以出家法起于深心。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0288a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0288a2001">厌患三界，誓求菩提。大事因缘，非小志之所<anchor xml:id="nkr_note_orig_0288007" n="0288007"/>为也。肇曰： <lb ed="ZW" n="0288a21"/>出家之法，非浅心所能弘也。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0289a" n="0289a"/> <lb ed="ZW" n="0289a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0289a0101">以如说行起于多闻。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0289a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0289a0201">肇曰：闻不能行，非多闻也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0289a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0289a0301">以无诤法起空闲处。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0289a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0289a0401">法性平等，名为无诤<anchor xml:id="nkr_note_orig_0289001" n="0289001"/>。栖心此理，是住空闲。肇曰：忿竞生 <lb ed="ZW" n="0289a05"/>乎众聚，无诤出乎空闲。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0289a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0289a0601">趣向<persName>佛</persName>慧，起于宴坐。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0289a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0289a0701">肇曰：<persName>佛</persName>慧深远，非定不趣。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0289a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0289a0801">解众生缚，起修行地。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0289a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0289a0901">理圆无渐而解缚者，必修之<anchor xml:id="nkr_note_orig_0289002" n="0289002"/>以次位。肇曰：己行不修，安能 <lb ed="ZW" n="0289a10"/>解彼！</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0289a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0289a1101">以具相好及净<persName>佛</persName>土，起福德业。知一切众生心念，如应说法， <lb ed="ZW" n="0289a12"/>起于智业。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0289a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0289a1301">肇曰：大乘万行分为二业，以智为行标，故别立智业；诸行随 <lb ed="ZW" n="0289a14"/>从，故总立德业。凡所修立，非一业所成。而众经修相好净土繫以 <lb ed="ZW" n="0289a15"/>德业，知念说法繫以智业。此盖取其功用之所多耳，未始相无也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0289a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0289a1601">知一切法不取不捨，入一相门起于慧业。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0289a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0289a1701">肇曰：决定审理谓之智，造心分别谓之慧。上决众生念定诸法 <lb ed="ZW" n="0289a18"/>相，然後说法，故繫之以智；今造心分别法相，令入一门，故繫之以 <lb ed="ZW" n="0289a19"/>慧也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0289a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0289a2001">断一切烦恼、一切障碍、一切不善法，起<anchor xml:id="nkr_note_orig_0289003" n="0289003"/>一切善业。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0289a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0289a2101">肇曰：无善不修，故无恶不断。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0289a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0289a2201">以得一切智慧、一切善法，起于一切助<persName>佛</persName>道法。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0289a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0289a2301">肇曰：一切智慧，智<anchor xml:id="nkr_note_orig_0289004" n="0289004"/>业也。一切善法，即德业也。助<persName>佛</persName>道 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0290a" n="0290a"/> <lb ed="ZW" n="0290a01"/>法，大乘诸无漏法也。智、德二业非有漏之所成，成之者，必由<anchor xml:id="nkr_note_orig_0290001" n="0290001"/> <lb ed="ZW" n="0290a02"/>助<persName>佛</persName>道法。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0290a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0290a0301">如是，善男子！是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0290002" n="0290002"/>为法施之会。若菩萨住是法施会者，为 <lb ed="ZW" n="0290a04"/>大施主，亦为一切世间福田。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0290a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0290a0501">此下五，结成法施。肇曰：若能备上诸法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0290003" n="0290003"/>，则冥润<anchor xml:id="nkr_note_orig_0290004" n="0290004"/>无涯。 <lb ed="ZW" n="0290a06"/>其为会也，不止一方；其为施也，不止形骸。不止形骸，故妙存济 <lb ed="ZW" n="0290a07"/>神；不止一方，故其会弥纶。可谓大施，可谓大会矣。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0290a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0290a0801"><persName>世尊</persName>！维摩诘说是法时，婆罗门众中二百人，皆发阿耨多罗三 <lb ed="ZW" n="0290a09"/>藐三菩提心。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0290a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0290a1001">此六，明时众得益。文二。此初，婆罗门发心也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0290a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0290a1101">我时心得淸净，歎未曾有，稽首礼维摩诘足，即解璎珞價値百 <lb ed="ZW" n="0290a12"/>千，以上之。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0290a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0290a1301">二，明善得心净。肇曰：心累悉除，得淸净信也。文四。此初， <lb ed="ZW" n="0290a14"/>心悟上璎珞也。生曰：七日施而此物在者，最所重也。而以上维摩 <lb ed="ZW" n="0290a15"/>诘者，现崇法施情也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0290a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0290a1601">不肯取。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0290a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0290a1701">二，让不受。什曰：本意为说法故，亦为讥财施故，怀此二心， <lb ed="ZW" n="0290a18"/>所以不受。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0290a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0290a1901">我言：居士！愿必纳受，随意所与。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0290a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0290a2001">三，重请受随施也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0290a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0290a2101">维摩诘乃受璎珞，分作二分。持一分<anchor xml:id="nkr_note_orig_0290005" n="0290005"/>施此会中<anchor xml:id="nkr_note_orig_0290006" n="0290006"/>最下乞 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0291a" n="0291a"/> <lb ed="ZW" n="0291a01"/>人，持一分奉彼难勝<persName>如来</persName>。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0291a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0291a0201">四，净名受已迴施。文四。初，迴施二田也。肇曰：上直进以 <lb ed="ZW" n="0291a03"/>法施，未等致施之心。故施极上穷下，明施心平等，以成善得为施 <lb ed="ZW" n="0291a04"/>之意也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0291a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0291a0501">一切众会，皆见光明国土难勝<persName>如来</persName>，又见珠璎在彼<persName>佛</persName>上变成四 <lb ed="ZW" n="0291a06"/>柱宝台，四面严饰，不相障蔽。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0291a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0291a0701">二，<persName>佛</persName>现化。生曰：分作二分者，欲以明等也。现神力者，验法 <lb ed="ZW" n="0291a08"/>施也。变成四柱宝台，岂财施能为之乎？是法施会然也，故能无不 <lb ed="ZW" n="0291a09"/>周耳。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0291a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0291a1001">维摩诘现神变已，作是言：若施主等心施一最下乞人，犹如如 <lb ed="ZW" n="0291a11"/>来福田之相，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0291a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0291a1201">三，劝令等心。文二：一、有相等，二、无相等。此初也。施<persName>佛</persName> <lb ed="ZW" n="0291a13"/>神通，若此施贫。初无善事，施者未能亡<anchor xml:id="nkr_note_orig_0291001" n="0291001"/>于分别，故净名示之以 <lb ed="ZW" n="0291a14"/>平等。什曰：施<persName>佛</persName>以地勝，故心浓；施贫以地苦，故悲深。是以福田 <lb ed="ZW" n="0291a15"/>同相，致报一也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0291a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0291a1601">无所分别，等于大悲，不求果报，是则<anchor xml:id="nkr_note_orig_0291002" n="0291002"/>名为具足法施也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0291a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0291a1701">二，无相等也。肇曰：若能齐尊卑，一行报，以平等悲而为施 <lb ed="ZW" n="0291a18"/>者，乃具足法施耳.</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0291a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0291a1901">城中一最下乞人，见是神力，闻其所说，皆发阿耨多罗三藐三 <lb ed="ZW" n="0291a20"/>菩提心。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0291a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0291a2101">此四，得益也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0291a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0291a2201">故我不任诣彼问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0291a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0291a2301">四，结不堪。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0291a24"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0291a2401">如是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0291003" n="0291003"/>诸菩萨，各各向<persName>佛</persName>说其本缘，称述维摩诘所言，皆曰不 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0292a" n="0292a"/> <lb ed="ZW" n="0292a01"/>任诣彼问疾。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0292a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0292a0201">此是大段第二，总明诸菩萨奉辞。肇曰：三万二千菩萨皆说不 <lb ed="ZW" n="0292a03"/>任之辞，文不备载之耳。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="ZW" n="0292a04"/> <lb ed="ZW" n="0292a05"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>净名经关中疏卷上<anchor xml:id="nkr_note_orig_0292001" n="0292001"/></cb:jhead></cb:juan> <lb ed="ZW" n="0292a06"/> <lb ed="ZW" n="0292a07"/><p xml:id="pZW02p0292a0701">〔录文完〕</p></cb:div> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0175a2101" to="#end0175a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">农</lem><rdg wit="#wit.orig">浓</rdg></app> <app from="#beg0252a2001" to="#end0252a2001"><lem wit="#wit.cbeta #wit1" resp="#resp5" cb:provider="来函：修慈 (2022-02-14)"><space quantity="0"/><note type="cf1">T85n2777_p0461c28-p0462a01</note></lem><rdg wit="#wit.orig">若菩萨实相三昧得真天眼，</rdg></app> <app from="#beg0252a2101" to="#end0252a2101"><lem wit="#wit.cbeta #wit1" resp="#resp5" cb:provider="来函：修慈 (2022-02-14)">若菩萨实相三昧得真天眼，所见十方皆是无为，不应有分别之见。<note type="cf1">T85n2777_p0461c28-p0462a01</note></lem><rdg wit="#wit.orig">所见十方皆是无为，不应有分别之见。</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="zangwai-notes"> <head>方廣锠 挍注</head> <p> <note n="0176001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0176001">“花”，甲、乙本作“华”。</note> <note n="0176002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0176002">“花”，甲、乙本作“华”。</note> <note n="0176003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0176003">丙本自此始。</note> <note n="0177001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0177001">“敦”，底、甲、乙本作“顿”，據文意改。</note> <note n="0177002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0177002">“慧”，诸本均作“惠”，此处“惠”与“慧”相通，以下凡“惠”、“慧”相通处，一律正作“慧”，不出註。</note> <note n="0177003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0177003">“者”，甲、乙、丙本无。</note> <note n="0177004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0177004">此上用斯2702号为底本。此下用伯2188号为底本。</note> <note n="0177005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0177005">“语”，底、乙本作“悟”，據甲、丙本改。</note> <note n="0177006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0177006">丁本自此始。</note> <note n="0177007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0177007">“维摩”，底、乙、丁本作“维摩诘”，據甲、丙本删。</note> <note n="0178001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178001">“为”，乙本无。</note> <note n="0178002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178002">“大”，甲本作“本”。</note> <note n="0178003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178003">“治”，丙本作“理”。</note> <note n="0178004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178004">“恨”，丁本作“根”。</note> <note n="0178005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178005">“军”，甲本作“运”。</note> <note n="0178006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178006">“右”，丁本作“又”。</note> <note n="0178007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178007">“军”，底本作“运”，據甲、乙、丙、丁本改。</note> <note n="0178008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178008">“冥”，甲本作“宜”。</note> <note n="0178009" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178009">“所”，丁本无。</note> <note n="0178010" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178010">“名”，甲、丙本作“名也”。</note> <note n="0179001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179001">“独不行”，乙本无。</note> <note n="0179002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179002">“遵”，乙本作“尊”。</note> <note n="0179003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179003">“疾”，甲本无。</note> <note n="0179004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179004">“言”，甲本作“曰”。</note> <note n="0179005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179005">“其”，丁本无。</note> <note n="0179006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179006">“也”，乙本无。</note> <note n="0179007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179007">“迷”，甲本作“米”。</note> <note n="0179008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179008">“亦”，甲本作“迹”。</note> <note n="0179009" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179009">“下”，丁本无。</note> <note n="0180001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0180001">“痴”，底、甲、乙、丁本无，據丙本補。</note> <note n="0180002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0180002">“华”，丙本作“花”。</note> <note n="0180003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0180003">“昧”，底本作“妹”，據甲、乙、丙、丁本改。</note> <note n="0180004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0180004">“物”，乙本作“勿”。</note> <note n="0180005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0180005">“碍”，丙本作“阂”。</note> <note n="0180006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0180006">“不”，甲本无。</note> <note n="0180007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0180007">“说”，乙本无。</note> <note n="0180008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0180008">“心”，乙本作“心而能说”。</note> <note n="0181001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0181001">“闻”，底、乙、丙、丁本作“问”，據甲本改。</note> <note n="0181002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0181002">“道成”，甲本作“成道”。</note> <note n="0181003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0181003">“言”，甲本无。</note> <note n="0181004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0181004">“应”，乙本删。</note> <note n="0182001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0182001">“为”，甲本作“谓”。</note> <note n="0182002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0182002">“近”，甲本作“近为”。</note> <note n="0182003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0182003">“離”，甲本作“篱”。</note> <note n="0182004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0182004">“蓝”，甲本作“监”。</note> <note n="0182005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0182005">“蓝”，甲本作“监”。</note> <note n="0182006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0182006">“和”，甲本无。</note> <note n="0182007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0182007">“赅”，底、甲、乙、丙、丁本作“该”，通“赅”。</note> <note n="0182008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0182008">“名”，乙本无。</note> <note n="0183001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0183001">“道”，甲本无。</note> <note n="0183002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0183002">“歎”，丁本无。</note> <note n="0183003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0183003">“私”，甲本作“移”。</note> <note n="0183004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0183004">“结”，乙本无。</note> <note n="0184001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0184001">“子”，甲本无。</note> <note n="0184002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0184002">“说”，乙本作“谈”。</note> <note n="0184003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0184003">“直”，甲本作“真”。</note> <note n="0184004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0184004">“间”，丁本作“闻”。</note> <note n="0184005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0184005">“也”，乙本无。</note> <note n="0184006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0184006">“德”，底、乙、丁本作“得”，甲、丙本作“德”，此处“得”与“德”通，以下底挍本凡“得”、“德”相通之处，一律录作“德”，不出註。</note> <note n="0185001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0185001">“止”，丙本作“心”。</note> <note n="0185002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0185002">“犹”，底、甲、乙、丙、丁本作“由”，通“犹”。</note> <note n="0185003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0185003">“碍”，甲本作“阂”。</note> <note n="0185004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0185004">“阂”，丙本作“碍”。</note> <note n="0185005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0185005">“辩”，底本无，據甲、乙、丙、丁本補。</note> <note n="0186001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0186001">“名”，乙本无。</note> <note n="0186002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0186002">“知”，丁本作“智”。</note> <note n="0186003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0186003">“转”，甲本作“轮”。</note> <note n="0186004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0186004">“随”，甲本无。</note> <note n="0186005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0186005">甲本至此止。</note> <note n="0187001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0187001">“间”，丁本作“闻”。</note> <note n="0187002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0187002">“示”，乙本作“亦”。</note> <note n="0187003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0187003">“标”，乙本作“释”。</note> <note n="0187004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0187004">“其”，乙本无。</note> <note n="0187005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0187005">“勝”，乙本作“释”。</note> <note n="0187006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0187006">“标”，乙本作“释”。</note> <note n="0187007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0187007">“冥”，底、乙、丁本作“暝”，據丙本改。</note> <note n="0187008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0187008">“冥”，底、乙、丙本作“暝”，據丁本改。</note> <note n="0188001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0188001">“邪”，底、丙、丁本作“耶”，據乙本改。以下底挍本凡“邪”误作“耶”处，一律录作“邪”，不出註。</note> <note n="0188002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0188002">“惑”，丙本作“或”，通“惑”。以下底挍本凡“或”通“惑”处，一律录作“惑”，不出註。</note> <note n="0188003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0188003">“芽”，底、乙、丙、丁本作“牙”，通“芽”。以下底挍本凡“牙”通“芽”处，一律录作“芽”，不出註。</note> <note n="0188004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0188004">“又”，乙本无。</note> <note n="0188005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0188005">“导”，乙本作“遵”。</note> <note n="0188006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0188006">“标”，乙本作“释”。</note> <note n="0189001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0189001">“导”，丙本作“道”，通“导”。以下底挍本凡“道”通“导”处，一律录作“导”，不出註。</note> <note n="0189002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0189002">“下”，底、丙、丁本无，據乙本補。</note> <note n="0189003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0189003">“辨”，底、乙、丁本作“辩”，丙本作“辨”。此处“辩”、“辨”相通。以下底挍本凡“辩”、“辨”相通处，一律录作正字，不出註。</note> <note n="0189004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0189004">“无”，乙本作“无所”。</note> <note n="0189005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0189005">“且”，底、丙本作“具”，據乙、丁本改。</note> <note n="0189006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0189006">“趣”，丙本作“恶”。</note> <note n="0190001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0190001">“无身”，乙、丙、丁本无。</note> <note n="0190002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0190002">“感而後应”，乙、丁本无。</note> <note n="0190003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0190003">“法”，丙本作“法空”。</note> <note n="0191001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0191001">“能”，底、乙、丁本无，據丙本補。</note> <note n="0191002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0191002">“实”，丙、丁本作“宝”。</note> <note n="0192001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0192001">“言王也”，丙本作“曰喜王”。</note> <note n="0192002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0192002">“勇”，丁本作“勇也”。</note> <note n="0192003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0192003">“勝”，乙本原作“积”，有挍改痕迹，字迹不淸。</note> <note n="0193001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0193001">“得”，乙本作“德”。</note> <note n="0193002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0193002">“欢”，乙本作“观”。</note> <note n="0193003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0193003">“香”，丙本作“香风”。</note> <note n="0194001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0194001">“捨”，底本作“拾”，據乙、丙、丁本改。</note> <note n="0194002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0194002">“什曰”，底、乙、丁本无，據丙本補。</note> <note n="0195001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0195001">“子”，乙本作“也”。</note> <note n="0195002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0195002">“人”，丙本作“人俱”。</note> <note n="0195003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0195003">“地”，丁本作“也”。</note> <note n="0196001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0196001">“後”，乙本无。</note> <note n="0196002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0196002">“天”，底、乙、丙、丁本无，據僧肇《註维摩诘经》補，见《大正藏》第38卷第331页下。</note> <note n="0196003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0196003">“道”，丁本作“通”。</note> <note n="0197001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0197001">“法”，乙本无。</note> <note n="0197002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0197002">“高”，底、乙、丙、丁本无，據僧肇《註维摩诘经》補，见《大正藏》第38卷第332页上。</note> <note n="0197003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0197003">“诸”，丁本作“诸神”。</note> <note n="0198001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0198001">“源”，底、乙、丙、丁本作“原”，據僧肇《註维摩诘经》改，见《大正藏》第38卷第332页中。</note> <note n="0198002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0198002">“辰”，底、乙、丁本作“晨”，據丙本改。</note> <note n="0198003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0198003">“者”，乙本无。</note> <note n="0198004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0198004">“众”，乙本作“众众”。</note> <note n="0198005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0198005">“弥”，丁本作“弥轮”。</note> <note n="0198006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0198006">“而”，丁本作“而而”。</note> <note n="0198007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0198007">“<persName>佛</persName>”，丁本无。</note> <note n="0198008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0198008">“歎”，乙本作“欢”。</note> <note n="0200001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0200001">“乘”，丙、丁本作“能”。</note> <note n="0200002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0200002">“试”，底本作“诫”，據乙、丙、丁本改。</note> <note n="0201001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0201001">“菩提”，丙本作“菩提树”。</note> <note n="0201002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0201002">“无心于伏”，底、丁本作“无心伏于物”，丙本作“心于伏”，據乙本改。</note> <note n="0201003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0201003">“犹”，乙本作“犹若”。</note> <note n="0201004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0201004">“死”，丁本无。</note> <note n="0202001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0202001">“孰”，乙、丁本作“熟”。</note> <note n="0202002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0202002">“人”，乙本无。</note> <note n="0203001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0203001">“语”，乙、丙、丁本作“言音”。</note> <note n="0203002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0203002">“次”，底本作“此”，據乙、丙、丁本改。</note> <note n="0203003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0203003">“两”，丁本无。</note> <note n="0204001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0204001">“歎断”，底、丙、丁本作“断歎”，據乙本改。</note> <note n="0204002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0204002">“缚”，丙、丁本作“缚也”。</note> <note n="0204003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0204003">“皆名为结”，丁本无。</note> <note n="0204004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0204004">“捨”，丁本作“舍”。</note> <note n="0204005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0204005">“涘”，底、乙、丙、丁本作“族”，據僧肇《註维摩诘经》改，见《大正藏》第38卷第334页上。</note> <note n="0204006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0204006">“发”，底本作“发心”，據乙、丙、丁本删。</note> <note n="0205001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0205001">“也”，乙本无。</note> <note n="0205002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0205002">“经”，乙、丙本无。</note> <note n="0206001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0206001">此处丁本衍一句：“是以所化众生处为国土”。</note> <note n="0206002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0206002">“玉”，底、乙、丁本作“王”，據丙本改。僧肇《註维摩诘经》亦作“玉”，见《大正藏》第38卷第334页中。</note> <note n="0206003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0206003">“土”，底、丙本作“生”，據乙、丁本改。</note> <note n="0206004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0206004">“或”，底、乙、丁本作“惑”，據丙本改。</note> <note n="0206005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0206005">“生”，乙本无。</note> <note n="0207001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0207001">“譬”，丙本作“譬如”。</note> <note n="0208001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0208001">“直”，底本作“真”，據乙、丙、丁本改。</note> <note n="0208002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0208002">“从”，乙本无。</note> <note n="0208003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0208003">“净”，丙本作“净土”。</note> <note n="0208004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0208004">“直”，底本作“真”，據乙、丙、丁本改。</note> <note n="0208005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0208005">“尔”，底、丙本作“示”，據乙、丁本改。</note> <note n="0209001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0209001">“持”，丁本作“待”。</note> <note n="0209002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0209002">“信”，丙本作“善”。</note> <note n="0209003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0209003">“摄”，丙本作“摄众生”。</note> <note n="0210001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0210001">“次”，底本作“此”，據乙、丙、丁本改。</note> <note n="0210002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0210002">“生盲”，丙本无。</note> <note n="0210003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0210003">“生”，底、乙、丁本无，據丙本補。</note> <note n="0211001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0211001">“且”，乙本作“具”。</note> <note n="0211002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0211002">“嫉”，丁本作“疾”。</note> <note n="0211003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0211003">“也”，乙、丙、丁本无。</note> <note n="0211004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0211004">“因”，丙本作“因始”。</note> <note n="0212001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0212001">“期”，丙本作“其”。</note> <note n="0212002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0212002">“净”，底、乙、丁本无，據丙本補。</note> <note n="0212003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0212003">“时”，丁本作“则”。</note> <note n="0213001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0213001">“六”，底本作“六六”，據乙、丙、丁本删。</note> <note n="0213002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0213002">“者”，乙本无。</note> <note n="0213003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0213003">“过”，底本作“过过”，據乙、丙、丁本删。</note> <note n="0213004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0213004">“作”，乙本无。</note> <note n="0213005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0213005">“欲”，底、乙、丙、丁本无，據北1300号補。</note> <note n="0214001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0214001">“恶充”，丁本作“充恶”。</note> <note n="0214002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0214002">“此”，丙本作“此下”。</note> <note n="0214003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0214003">“应”，丁本无。</note> <note n="0214004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0214004">“此”，乙本无。</note> <note n="0214005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0214005">“也”，乙本无。</note> <note n="0215001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0215001">“现，亦”，底、乙、丙、丁本无，據僧肇《註维摩诘经》補，见《大正藏》第38卷第338页上。</note> <note n="0215002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0215002">“此”，乙本无。</note> <note n="0215003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0215003">“文中”，底本残，據乙、丙、丁本補。</note> <note n="0215004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0215004">“伽”，丁本作“加”。</note> <note n="0215005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0215005">“短”，丙、丁本作“矩”。</note> <note n="0215006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0215006">“短”，丙、丁本作“矩”。</note> <note n="0216001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0216001">“宝积”，底本残，據乙、丙、丁本補。</note> <note n="0216002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0216002">“此”，底本残，據乙、丙、丁本補。</note> <note n="0216003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0216003">“阿”，底、乙、丁本无，據丙本補。</note> <note n="0217001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0217001">“値”，底本作“殖”，據乙、丙、丁本改。</note> <note n="0217002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0217002">“値<persName>佛</persName>闻法”，乙本作“値<persName>佛</persName>闻法，値<persName>佛</persName>闻法”。</note> <note n="0217003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0217003">“势”，乙本作“势也”。</note> <note n="0217004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0217004">“故”，底、乙、丁本无，據丙本補。</note> <note n="0217005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0217005">“也”，丁本无。</note> <note n="0217006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0217006">“祇”，丁本作“祇僧祇”。</note> <note n="0218001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0218001">“受”，底本作“受受”，據乙、丙、丁本删。</note> <note n="0218002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0218002">“<persName>佛</persName>”，乙本无。</note> <note n="0218003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0218003">“四”，乙本无。</note> <note n="0218004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0218004">“民”，丙本作“人”。</note> <note n="0218005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0218005">“寂”，丙本作“定”。</note> <note n="0219001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0219001">“其”，乙本无。</note> <note n="0220001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0220001">“致”，丙本作“供”。</note> <note n="0220002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0220002">“幼”，丁本作“幻”。</note> <note n="0220003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0220003">“曲”，乙本作“典”。</note> <note n="0220004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0220004">“人”，乙本作“人也”。</note> <note n="0220005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0220005">“幼”，丁本作“幻”。</note> <note n="0220006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0220006">“肇曰”，底、丙、丁本无，據乙本補。</note> <note n="0221001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0221001">“轮”，底、乙、丙、丁本作“沦”，據文意改。</note> <note n="0221002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0221002">“重”，丁本作“重月”。</note> <note n="0221003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0221003">“以”，丁本作“如”。</note> <note n="0222001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0222001">“爱”，丁本作“受”。</note> <note n="0222002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0222002">“爱”，丁本作“受”。</note> <note n="0222003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0222003">“深”，乙本作“染”。</note> <note n="0222004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0222004">“及”，底本无，據乙、丙、丁本補。</note> <note n="0223001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223001">“孰”，乙、丁本作“熟”。</note> <note n="0223002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223002">“聚”，丁本无。</note> <note n="0223003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223003">“虚”，底本作“虚空”，據乙、丙、丁本删。</note> <note n="0223004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223004">“草”，丙本作“树”。</note> <note n="0224001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0224001">“见”，丁本无。</note> <note n="0224002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0224002">“类”，丁本作“类则”。</note> <note n="0224003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0224003">“宅”，丁本无。</note> <note n="0224004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0224004">“自在，不自在”，丁本作“在自，不在自”。</note> <note n="0224005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0224005">“火无我也。外”，丁本无。</note> <note n="0224006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0224006">“存”，乙本作“在”。</note> <note n="0225001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0225001">“止”，乙本作“正”。</note> <note n="0225002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0225002">“止”，乙本作“正”。</note> <note n="0225003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0225003">“异”，底本作“以”，據乙、丙、丁本改。</note> <note n="0225004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0225004">“此”，乙本作“此下”。</note> <note n="0225005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0225005">“破作者”，丁本作“被作”。</note> <note n="0226001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0226001">“明”，乙本无。</note> <note n="0226002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0226002">“他”，丁本作“地”。</note> <note n="0226003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0226003">“无”，丁本作“无一”。</note> <note n="0227001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0227001">“三总结”，底、乙本无，丙本作“三结”，據丁本補。</note> <note n="0227002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0227002">“三昧”，底本删，據乙、丙、丁本補。</note> <note n="0228001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0228001">“止”，乙本作“正”。</note> <note n="0228002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0228002">“一”，底、乙、丙、丁本无，據僧肇《註维摩诘经》補，见《大正藏》第38卷第343页中。</note> <note n="0229001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0229001">“疾”，丁本作“病”。</note> <note n="0229002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0229002">“之”，丁本作“之之”。</note> <note n="0229003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0229003">“下”，丁本作“不”。</note> <note n="0230001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0230001">“道法也”，乙本作“法道”。</note> <note n="0230002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0230002">“见”，丁本无。</note> <note n="0231001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0231001">“失”，丁本作“朱”。</note> <note n="0231002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0231002">“若”，丁本作“善”。</note> <note n="0231003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0231003">“已”，乙本无。</note> <note n="0231004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0231004">“揵”，底本无，據乙、丙、丁本補。</note> <note n="0231005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0231005">“第”，丁本作“弟子”。</note> <note n="0231006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0231006">“離”，底、乙、丁本无，據丙本補。</note> <note n="0232001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0232001">“示”，乙本作“示是”。</note> <note n="0232002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0232002">“理”，乙本作“里”。</note> <note n="0233001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0233001">“辨”，丁本作“办”。</note> <note n="0233002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0233002">“我”，乙本无。</note> <note n="0234001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0234001">“法一”，丙本作“一法”。</note> <note n="0234002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0234002">“去”，乙本作“法”。</note> <note n="0234003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0234003">“顺”，丁本作“颐”。</note> <note n="0236001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0236001">“乞”，乙本作“乞食”。</note> <note n="0236002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0236002">“抖擞”，乙、丁本作“抖擞”，以下底、挍本之“抖擞”均录作“抖擞”，不出註。</note> <note n="0236003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0236003">“離”，丁本作“杂”。</note> <note n="0237001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0237001">《维摩诘经》作“揣”，见《大正藏》第14卷第54页中。</note> <note n="0237002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0237002">“受”，乙、丙、丁本作“爱”。</note> <note n="0238001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0238001">“相”，底、乙、丁本作“想”，據丙本改。</note> <note n="0238002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0238002">“燃”，底、乙、丙、丁本作“然”，據文意改。</note> <note n="0238003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0238003">“陀”，丁本无。</note> <note n="0238004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0238004">“既得食”，丁本无。</note> <note n="0238005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0238005">“解”，乙、丁本作“解脱”。</note> <note n="0238006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0238006">“施”，丁本无。</note> <note n="0239001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0239001">“出世”，底本作“出”，據乙、丙、丁本補。</note> <note n="0239002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0239002">“有”，乙本作“为”。</note> <note n="0239003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0239003">“正”，丁本无。</note> <note n="0239004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0239004">“尔”，丙、丁本作“示”。</note> <note n="0240001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0240001">“此”，丁本无。</note> <note n="0240002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0240002">“堪”，乙本无。</note> <note n="0240003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0240003">“又”，丁本作“有”。</note> <note n="0240004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0240004">“弹”，丁本作“掸”。</note> <note n="0240005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0240005">“正”，丁本无。</note> <note n="0240006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0240006">“见”，乙本无。</note> <note n="0241001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0241001">“相”，丁本作“想”。</note> <note n="0241002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0241002">“人凡圣”，乙、丙本作“圣凡”。</note> <note n="0241003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0241003">“三”，乙本作“二”。</note> <note n="0242001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0242001">“而”，丁本作“而不”。</note> <note n="0242002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0242002">“愿”，僧肇《註维摩诘经》作“若”，见《大正藏》第38卷第350页下。</note> <note n="0242003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0242003">“不”，底本作“不不”，據乙、丙、丁本删。</note> <note n="0242004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0242004">“二”，丁本作“三”。</note> <note n="0242005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0242005">“姓”，丙、丁本作“性”。</note> <note n="0243001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0243001">“姓”，丁本作“性”。</note> <note n="0243002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0243002">“随”，丁本无。</note> <note n="0243003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0243003">“怀”，丙、丁本作“壞”。</note> <note n="0243004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0243004">“六”，底本作“六六”，據乙、丙、丁本删。</note> <note n="0243005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0243005">“而”，乙本作“者”。</note> <note n="0244001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0244001">“于”，丁本作“于为”。</note> <note n="0244002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0244002">“也”，底本无，據乙、丙、丁本補。</note> <note n="0244003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0244003">“孰”，丁本作“执”。</note> <note n="0244004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0244004">“之”，丁本作“正”。</note> <note n="0244005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0244005">“正”，丁本作“之”。</note> <note n="0244006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0244006">“其”，丁本作“之”。</note> <note n="0244007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0244007">乙、丙本将下文“于一切众生而有怨心，谤诸<persName>佛</persName>，毁于法”一句误移此处。</note> <note n="0245001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0245001">“肇曰：既为其侣，安得有异？又曰：夫以无异，故能成其异也”，乙、丁本作“肇曰：又曰：夫以无异，故能成其异也。既为其侣，安得有异”。</note> <note n="0245002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0245002">“恶”，乙本无。</note> <note n="0245003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0245003">“茫”，底本作“忙”，乙、丙、丁本作“芒”，據文意改。</note> <note n="0245004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0245004">“置”，丁本作“致”。</note> <note n="0245005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0245005">“斯”，丁本作“思”。</note> <note n="0246001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0246001">“应”，丁本作“应为”。</note> <note n="0246002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0246002">“若”，底、丙、丁本作“君”，據乙本改。</note> <note n="0246003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0246003">“解脱”，丁本无。</note> <note n="0246004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0246004">“重”，丁本作“种”。</note> <note n="0246005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0246005">“者”，丁本作“也”。</note> <note n="0247001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0247001">“知识”，丙本作“善知识”。</note> <note n="0247002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0247002">“母”，底、乙、丙、丁本无，據僧肇《註维摩诘经》補，见《大正藏》第38卷第352页下。</note> <note n="0247003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0247003">“丘”，丁本作“尼”。</note> <note n="0247004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0247004">“深”，丁本作“染”。</note> <note n="0248001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0248001">“法”，乙、丙、丁本作“信”。</note> <note n="0248002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0248002">“示”，丁本作“尔”。</note> <note n="0248003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0248003">“兔”，丁本作“土”。</note> <note n="0249001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0249001">“阿”，底本作“安”，據乙、丙、丁本改。</note> <note n="0249002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0249002">“闻”，丁本作“文”。</note> <note n="0249003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0249003">“天竺”，丁本作“天竺国”。</note> <note n="0249004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0249004">“也”，乙本无。</note> <note n="0249005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0249005">“昔者”，丙本作“我昔”。</note> <note n="0249006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0249006">“尝”，底本作“常”，據乙、丙、丁本改。</note> <note n="0249007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0249007">“谓”，丁本作“为”。</note> <note n="0250001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0250001">“说”，丙本作“说是”。</note> <note n="0250002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0250002">“见”，底、乙、丁本作“是”，據丙本改。</note> <note n="0250003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0250003">“无”，底本作“无无”，據乙、丙、丁本删。</note> <note n="0250004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0250004">“孰”，乙本作“熟”。</note> <note n="0251001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0251001">“真”，丙本作“有”。</note> <note n="0251002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0251002">“空”，底、乙、丁本无，據丙本補。</note> <note n="0251003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0251003">“曰”，丁本无。</note> <note n="0252001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0252001">“放”，丁本作“施”。</note> <note n="0252002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0252002">“耶”，丁本作“也”。</note> <note n="0252003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0252003">“择”，底、丁本作“释”，據乙、丙本改。</note> <note n="0253001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0253001">“同”，丁本作“固”。</note> <note n="0253002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0253002">“违”，丁本作“为”。</note> <note n="0253003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0253003">“歎”，丙本作“难”，丁本作“欢”。</note> <note n="0253004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0253004">“诘”，丁本作“诸”。</note> <note n="0253005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0253005">“在”，丁本作“住”。</note> <note n="0253006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0253006">“尝”，底本作“常”，據乙、丙、丁本改。</note> <note n="0253007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0253007">“尝”，底本作“常”，據乙、丙、丁本改。</note> <note n="0254001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0254001">“今”，乙本作“令”。</note> <note n="0254002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0254002">“乘”，丁本无。</note> <note n="0255001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0255001">“然”，丁本作“煞”。</note> <note n="0255002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0255002">“想”，丁本作“相”。</note> <note n="0255003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0255003">“无妄想”，丁本作“妄相”。</note> <note n="0255004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0255004">“次”，丁本作“此次”。</note> <note n="0256001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0256001">“曰”，丁本无。</note> <note n="0256002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0256002">“无”，底本作“至”，丙本作“至无”，據乙、丁本改。</note> <note n="0256003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0256003">“实”，底、乙本作“实则”，據丙、丁本删。</note> <note n="0256004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0256004">“想”，底、丁本作“相”，據乙、丙本改。</note> <note n="0256005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0256005">“律”，丁本作“律之”。</note> <note n="0257001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0257001">“言”，丁本作“其”。</note> <note n="0257002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0257002">“告”，丁本作“吉”。</note> <note n="0257003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0257003">“罗”，乙本无。</note> <note n="0257004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0257004">“以”，乙本作“已”。</note> <note n="0257005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0257005">“中”，乙本作“才”。</note> <note n="0257006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0257006">“二”，乙本作“三”。</note> <note n="0257007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0257007">“念”，底、丙本作“念我”，據乙、丁本删。</note> <note n="0257008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0257008">“者”，乙本无。</note> <note n="0258001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0258001">“二：一”，乙本作“三”。</note> <note n="0258002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0258002">“求”，乙本作“于”。</note> <note n="0258003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0258003">“理”，丙本作“利”。</note> <note n="0258004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0258004">“语”，底本作“悟”，據乙、丙、丁本改。</note> <note n="0258005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0258005">“谓”，底本作“为”，據乙、丙、丁本改。</note> <note n="0258006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0258006">“身”，丁本无。</note> <note n="0258007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0258007">“德”，乙本作“位”。</note> <note n="0258008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0258008">“者”，丁本无。</note> <note n="0259001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0259001">“无”，丁本无。</note> <note n="0259002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0259002">“曰”，丁本无。</note> <note n="0259003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0259003">“为”，底本作“无”，乙本作“之”，據丙、丁本改。</note> <note n="0259004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0259004">“二”，丙本作“下”。</note> <note n="0259005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0259005">“魔”，丁本作“摩”。</note> <note n="0259006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0259006">“五道”，丁本无。</note> <note n="0260001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0260001">“曀亡”，乙本无。</note> <note n="0260002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0260002">“曰”，丁本无。</note> <note n="0260003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0260003">“曰”，丁本无。</note> <note n="0260004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0260004">“过”，乙本作“恶”。</note> <note n="0261001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0261001">“是”，丁本无。</note> <note n="0261002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0261002">“诸”，乙本作“语”。</note> <note n="0261003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0261003">“悟”，乙本作“五”。</note> <note n="0261004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0261004">“是即”，乙本作“即是”。</note> <note n="0261005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0261005">“难”，丁本无。</note> <note n="0262001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0262001">“时”，乙本作“者”。</note> <note n="0262002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0262002">“因”，乙、丙、丁本作“目”。</note> <note n="0262003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0262003">“惑同众”，乙本无。</note> <note n="0262004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0262004">“期”，乙本作“斯”。</note> <note n="0262005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0262005">“测”，底、丙、丁本作“恻”，乙本作“侧”，據文意改。</note> <note n="0262006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0262006">“问”，乙本无。</note> <note n="0262007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0262007">“住”，乙本无。</note> <note n="0263001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0263001">“谤”，乙本无。</note> <note n="0263002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0263002">“疾”，丁本作“病”。</note> <note n="0263003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0263003">“志”，乙本作“者”。</note> <note n="0263004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0263004">“疾”，乙本作“病”。</note> <note n="0263005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0263005">“疾”，乙本作“病”。</note> <note n="0263006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0263006">“疾”，乙本作“病”。</note> <note n="0263007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0263007">“疾”，乙本作“病”。</note> <note n="0263008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0263008">“真”，乙本作“其”。</note> <note n="0264001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0264001">“三界”，乙本无。</note> <note n="0264002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0264002">“域”，丁本作“城”。</note> <note n="0264003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0264003">“染”，丁本作“深”。</note> <note n="0264004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0264004">“相”，乙本作“想”。</note> <note n="0264005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0264005">“不”，丁本作“不不”。</note> <note n="0264006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0264006">“疾”，底、丙本作“病”，據乙、丁本改。</note> <note n="0264007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0264007">“或”，底、乙、丙本作“惑”，據丁本改。</note> <note n="0265001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0265001">“姓”，丁本作“住”。</note> <note n="0265002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0265002">“者”，底本无，據乙、丙、丁本補。</note> <note n="0266001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266001">“<persName>佛</persName>”，乙本无。</note> <note n="0266002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266002">“<persName>世尊</persName>我不堪任诣彼”，乙本作“不任”。</note> <note n="0266003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266003">“此”，丁本无。</note> <note n="0266004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266004">“怀”，乙本作“壞”。</note> <note n="0266005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266005">“仁”，丁本作“二”。</note> <note n="0266006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266006">“引”，乙本无。</note> <note n="0266007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266007">“例”，乙本无。</note> <note n="0266008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266008">“授”，丁本作“受”。</note> <note n="0266009" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266009">“现”，乙本无。</note> <note n="0267001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0267001">“为”，丁本作“无”。</note> <note n="0267002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0267002">“生”，丁本无。</note> <note n="0267003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0267003">“名”，僧肇《註维摩诘经》作“咎”，见《大正藏》第38卷第361页中。</note> <note n="0267004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0267004">“记”，丙、丁本作“既”。</note> <note n="0267005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0267005">“生”，乙本无。</note> <note n="0268001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0268001">“记”，丁本作“既”。</note> <note n="0268002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0268002">“为”，丁本作“无”。</note> <note n="0268003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0268003">“记”，丁本作“既”。</note> <note n="0268004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0268004">“授”，丁本作“受”。</note> <note n="0268005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0268005">“也”，乙本无。</note> <note n="0268006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0268006">“知”，乙本作“智”。</note> <note n="0268007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0268007">“愚”，丁本作“遇”。</note> <note n="0269001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0269001">“诸”，底、乙、丙本无，據丁本補。</note> <note n="0269002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0269002">“即”，乙本作“则”。</note> <note n="0269003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0269003">“故”，乙本无。</note> <note n="0269004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0269004">“以”，底本无，據乙、丙、丁本補。</note> <note n="0270001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0270001">“见”，乙本无。</note> <note n="0270002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0270002">“状”，丁本作“伏”。</note> <note n="0270003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0270003">“勤”，乙本作“勒”。</note> <note n="0270004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0270004">“不为”，底本作“不为不为”，據乙、丙、丁本删。</note> <note n="0270005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0270005">“固”，底本作“因”，據乙、丙、丁本改。</note> <note n="0270006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0270006">“故”，乙本作“故曰”。</note> <note n="0270007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0270007">“亡”，乙本作“立”。</note> <note n="0271001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0271001">“想”，乙本作“相”。</note> <note n="0271002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0271002">“提”，乙本无。</note> <note n="0271003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0271003">“想”，丁本作“相”。</note> <note n="0271004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0271004">“也”，乙本无。</note> <note n="0271005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0271005">“如”，丁本作“如如”。</note> <note n="0271006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0271006">“到”，乙本作“倒”。</note> <note n="0271007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0271007">“相”，乙本作“相故”。</note> <note n="0272001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0272001">“知”，乙、丁本作“智”。</note> <note n="0272002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0272002">“之所”，乙本作“所以”。</note> <note n="0272003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0272003">“静”，丙本作“净”。</note> <note n="0272004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0272004">“善”，底本无，據乙、丙、丁本補。</note> <note n="0273001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0273001">“比”，乙本作“化”。</note> <note n="0273002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0273002">“两正”，底本作“正两”，據乙、丙、丁本改。</note> <note n="0273003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0273003">“以”，乙本作“以是”。</note> <note n="0273004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0273004">“无知”，丁本无。</note> <note n="0273005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0273005">“微妙”，底本作“妙微”，據乙、丙、丁本改。</note> <note n="0273006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0273006">“五”，乙本无。</note> <note n="0273007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0273007">“获”，乙、丙、丁本作“故获”。</note> <note n="0273008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0273008">“文”，乙本作“此文”。</note> <note n="0274001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0274001">“答”，乙本无。</note> <note n="0274002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0274002">“毘耶”，乙本作“毘耶離”。</note> <note n="0274003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0274003">“耳”，底本作“耳耳”，據乙、丙、丁本删。</note> <note n="0274004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0274004">“将”，丁本无。</note> <note n="0274005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0274005">“办”，丁本作“辩”。</note> <note n="0275001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0275001">“办”，丁本作“辩”。</note> <note n="0275002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0275002">“故”，乙本无。</note> <note n="0275003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0275003">“懈”，丁本作“解”。</note> <note n="0275004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0275004">“故”，乙本无。</note> <note n="0276001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0276001">“赴”，乙本作“起”。</note> <note n="0276002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0276002">“避”，丁本作“辟”。</note> <note n="0276003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0276003">“乐法”，乙本作“众生”。</note> <note n="0276004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0276004">“人”，僧肇《註维摩诘经》作“夫”，见《大正藏》第38卷第364页中。</note> <note n="0276005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0276005">“观”，乙本作“亲”。</note> <note n="0276006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0276006">“故”，丁本作“也”。</note> <note n="0276007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0276007">“七”，丁本作“七道”。</note> <note n="0277001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0277001">“为”，乙本作“为法故”。</note> <note n="0277002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0277002">“相”，乙本作“相灭”。</note> <note n="0277003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0277003">“下”，底、丙、丁本无，據乙本補。</note> <note n="0277004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0277004">“性”，丁本作“相”。</note> <note n="0277005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0277005">“道”，乙本无。</note> <note n="0277006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0277006">“取”，乙、丙、丁本作“趣”。</note> <note n="0277007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0277007">“其”，丁本无。</note> <note n="0277008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0277008">“共”，丁本作“供”。</note> <note n="0278001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0278001">“三”，底、乙、丁本无，據丙本補。</note> <note n="0278002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0278002">“一”，乙本作“大一”。</note> <note n="0278003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0278003">“智者”，乙本无。</note> <note n="0278004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0278004">“澄”，乙本作“证”。</note> <note n="0278005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0278005">“静”，丁本作“净”。</note> <note n="0278006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0278006">“际”，乙本作“除”。</note> <note n="0278007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0278007">“场”，乙本无。</note> <note n="0278008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0278008">“向”，乙本作“而”。</note> <note n="0278009" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0278009">“直”，乙本作“真”。</note> <note n="0278010" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0278010">“蜜”，丁本作“密”。</note> <note n="0278011" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0278011">“下”，乙、丙本无。</note> <note n="0279001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0279001">“命”，乙本无。</note> <note n="0279002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0279002">“静”，丁本作“净”。</note> <note n="0279003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0279003">“静”，丁本作“净”。</note> <note n="0279004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0279004">“示”，底本作“是”，據乙、丙、丁本改。</note> <note n="0279005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0279005">“帝”，丁本作“谛”。</note> <note n="0279006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0279006">“恭”，丁本作“供”。</note> <note n="0279007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0279007">“秦”，丙本作“秦言”。</note> <note n="0279008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0279008">“或”，底、乙本作“惑”，據丁本改。</note> <note n="0279009" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0279009">“缘”，乙、丙、丁本作“缘修”。</note> <note n="0280001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0280001">“来”，乙本无。</note> <note n="0280002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0280002">“以”，乙本作“次”。</note> <note n="0280003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0280003">“弦”，丁本作“絃”。</note> <note n="0280004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0280004">“是”，丁本无。</note> <note n="0280005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0280005">“发”，乙本无。</note> <note n="0281001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0281001">“无”，乙本作“无无”。</note> <note n="0281002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0281002">“也”，乙本无。</note> <note n="0282001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0282001">“就”，丁本无。</note> <note n="0282002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0282002">“相”，乙本作“想”。</note> <note n="0283001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0283001">“七”，乙、丙、丁本无。</note> <note n="0284001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0284001">“诸”，乙本无。</note> <note n="0284002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0284002">“也”，丁本无。</note> <note n="0284003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0284003">“子”，丁本无。</note> <note n="0285001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0285001">“日”，乙本无。</note> <note n="0285002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0285002">“设”，丁本作“说”。</note> <note n="0285003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0285003">“诸”，乙本作“请”。</note> <note n="0285004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0285004">“且”，乙本作“具”。</note> <note n="0285005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0285005">“润”，乙本作“润淘”。</note> <note n="0286001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0286001">“被”，丙本作“施”。</note> <note n="0286002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0286002">“润”，底、丁本作“闰”，乙本作“闰淘”，據丙本改。</note> <note n="0286003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0286003">“大悲之”，乙本作“大悲”，丁本作“夫悲心之”。</note> <note n="0286004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0286004">“彼”，乙本作“彼我”。</note> <note n="0287001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0287001">“度”，乙本作“尘”。</note> <note n="0287002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0287002">“忿”，乙本作“忿性”。</note> <note n="0287003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0287003">“云”，乙本无。</note> <note n="0287004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0287004">“进”，乙本无。</note> <note n="0287005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0287005">“禅”，乙本作“禅提”。</note> <note n="0287006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0287006">“异”，乙本无。</note> <note n="0287007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0287007">“化”，丁本作“行”。</note> <note n="0287008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0287008">“此”，底本作“以”，據乙、丙、丁本改。</note> <note n="0287009" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0287009">“存”，乙、丙本作“在”。</note> <note n="0287010" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0287010">“无”，乙本作“于”。</note> <note n="0288001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0288001">“起”，乙本无。</note> <note n="0288002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0288002">“直”，丁本作“真”。</note> <note n="0288003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0288003">“和”，乙本作“合”。</note> <note n="0288004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0288004">“众”，丁本作“生”。</note> <note n="0288005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0288005">“众”，丁本作“生”。</note> <note n="0288006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0288006">“圣”，丁本无。</note> <note n="0288007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0288007">“所”，丁本作“所由”。</note> <note n="0289001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0289001">“诤”，底本作“净”，據乙、丙、丁本改。</note> <note n="0289002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0289002">“之”，丙本作“定”。</note> <note n="0289003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0289003">“起”，丁本作“起于”。</note> <note n="0289004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0289004">“智”，乙本无。</note> <note n="0290001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0290001">“由”，底本作“犹”，據乙、丙、丁本改。</note> <note n="0290002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0290002">“是”，丁本无。</note> <note n="0290003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0290003">“法”，乙本无。</note> <note n="0290004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0290004">“润”，底、乙、丁本作“闰”，據丙本改。</note> <note n="0290005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0290005">“持一分”，底本无，據乙、丙、丁本補。</note> <note n="0290006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0290006">“中”，丁本作“中一”。</note> <note n="0291001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0291001">“亡”，丙本作“亡情”。</note> <note n="0291002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0291002">“则”，丁本作“即”。</note> <note n="0291003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0291003">“是”，丙本作“是等”。</note> <note n="0292001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0292001">丙本尾题作“净名经疏卷上”。又，底本尾有“<name role="" type="person">净土寺</name>藏经”印一方。乙本尾有题记“时蕃中岁次乙酉冬末月下旬二日于<name role="" type="person">报恩寺</name>写讫，比丘神应记”。丙本尾有题记“丁酉□…□勘定”。丁本尾有题记“比丘谭议疏卷记”。</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0175a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0175a2101">农【CB】，浓【藏外】</note> <note n="0252a2001" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="ZW02.0252a20.13" target="#nkr_note_add_0252a2001">〔－〕【CB】【大-CB】，若菩萨实相三昧得真天眼【藏外】（CBETA 按：对挍《大正藏･净名经集解关中疏》，此处原书误将註文与经文混淆。今依《藏外<persName>佛</persName>教文献》本部体例，修订“若菩萨实相……不应有分别之见。”註文位置，以别于经文。）</note> <note n="0252a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0252a2101">若菩萨实相三昧得真天眼所见十方皆是无为不应有分别之见【CB】【大-CB】，所见十方皆是无为不应有分别之见【藏外】（CBETA 按：对挍《大正藏･净名经集解关中疏》，此处原书误将註文与经文混淆。今依《藏外<persName>佛</persName>教文献》本部体例，修订“若菩萨实相……不应有分别之见。”註文位置，以别于经文。）</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>